1
analyse

Honderdjarige Finnen blijven ook na Nokia en Fiskars bescheiden

Nokia bracht de iconische 3310 eerder dit jaar opnieuw op de markt. Ook het populaire spelletje Snake was opnieuw van de partij. ©BELGA

Cultureel eigenzinnig, taalkundig onbegrijpelijk, een designtopper in de wereld. Correspondent Koen Verhelst peilt de Finse natie, die gisteren exact honderd jaar bestond.

Elk artikel over Finland kan beginnen met de zin: ‘Het spook van Nokia waart hier nog rond.’ De voormalige elektronicagigant - die eerder zaken deed in de bosbouw en de rubberindustrie - kan zowel symbool staan voor het Finse talent voor efficiëntie als voor de moeizame economische situatie waarin het land de laatste jaren verkeert.

Dus ook in een week waarin Finland honderd jaar onafhankelijkheid van Rusland viert, móét Nokia ter sprake komen. Tijdens de hoogtijdagen werkten 15.000 mensen aan telefoons die consumenten jarenlang met zich mee droegen.Met dank aan een nietsontziende precisie in werkschema’s en strakke deadlines slaagde Nokia erin om vanuit de provinciestad Salo, 100 kilometer ten westen van Helsinki, tienduizenden 3310’s over de wereld te verspreiden.

We hebben er zelfs een woord voor, kursailu. Dat betekent je niet mag opscheppen terwijl je eigenlijk wel een goede reden hebt om trots op jezelf te zijn.
Irina viipola
Fiskar-ontwerper

Maar toen telefoons niet langer puur functioneel moesten zijn en het oog ook wat wilde, raakte Nokia op achterstand. ‘Finnen hebben nogal moeite om zichzelf of hun product te verkopen’, zegt topman Ilkka Paananen van spelmaker Supercell, dat de hit ‘Clash of Clans’ produceert. Als het zichzelf niet verkoopt, dan is er kennelijk geen markt voor, zo gelooft menig Fins designer.

#BragforFinland

Een goed voorbeeld van functioneel Fins design dat de tand des tijds wel doorstaan heeft is de schaar van Fiskars, met de typische oranje, ergonomisch gevormde handvatten. Het bedrijf begon al in 1649, toen de Nederlands-Duitse handelaar Peter Thorwöster toestemming kreeg om in het dorp Fiskars een hoogoven te bouwen - onder een voorwaarde: kanonnen bouwen was verboden. Tegenwoordig is Fiskars een multinational met een omzet die in 2016 1,2 miljard euro bedroeg. Na een paar strategische overnames domineert het de Noord-Europese markt voor gebruiksvoorwerpen en keukengerei. Royal Copenhagen, het Britse Wedgewood en Finse kroonjuwelen Arabia en Iittala maken deel uit van de stal.

In de kopgroep van de Europese groeiers

Gisteren was het precies een eeuw geleden dat de Finnen, gebruikmakend van de chaos in Rusland na de Oktoberrevolutie, de onafhankelijkheid uitriepen. Het was de climax van een streven dat al bijna een eeuw oud was.

De afgelopen jaren heette het land ‘de zieke man van Europa’ te zijn. De krediet- en eurocrisis hadden indirect een enorme invloed op de economie, die afhankelijk is van een hoogwaardige maakindustrie. Voor complexe systemen als scheepsmotoren, netwerktechnologie of generatoren moeten Finnen forse bedragen neertellen. In een tijd dat bedrijven hun kapitaal liever oppotten, moeten de Finse producenten op hun kin kloppen.

Er gloort echter hoop: dit jaar moet de Finse economie met 2,9% groeien, één van de hoogste cijfers in de eurozone. De verwachting lag in januari nog op 1%. Momenteel echter, meldt nationale omroep YLE, stoelt die groei vooral op binnenlandse consumptie en de bouwsector. De export moet nog verder aantrekken om op de lange termijn ook competitief te blijven.

Ontwerper Irina Viippola leidt de decoratieve afdeling van Fiskars. ‘De Finse designgeschiedenis is een beetje eigenaardig. Enerzijds waren we nooit zo rijk als Zweden en komt er historisch dus weinig goud en marmer voor in onze creaties. Maar anderzijds, toen ik in het archief dook voor het ontwerp van een speciale mok voor het honderdjarig bestaan van Finland voor keramiekmaker Arabia, kwam ik wel heel kleurrijke patronen tegen. Die hebben we als inspiratie gebruikt voor de uiteindelijke mok.’

Viippola ziet het ook: Finland is een heerlijk land, een designtopper in de wereld, maar dat vertellen aan de wereld is een heel ander verhaal. ‘We hebben er zelfs een woord voor, kursailu, dat betekent dat je niet mag opscheppen terwijl je eigenlijk wel een goede reden hebt om trots te zijn op jezelf.’

Paananen bedacht daarom een ‘verjaardagscadeau’ voor Finland: de hashtag #BragforFinland. Voor iedereen die iets positiefs over Finland te melden heeft.

Sarcastische humor

Want er zijn redenen genoeg om van Finland te houden. De bizarre taal en sarcastische humor, de uitvinding van de sauna (zonder handdoek!), de afkeer van smalltalk, de lage misdaadcijfers en het feit dat zes van de elf ministers in het huidige kabinet een vrouw is. In geen enkel ander westers land brengen vaders méér tijd met hun kinderen door dan de moeders, meldde de OESO in oktober.

De minister voor sociale en familiezaken Annika Saarikko is een 33-jarige moeder met een man die ook fulltime werkt. ‘Je kunt hier een jonge vrouw zijn én minister’, zei ze deze week tegen de Britste krant The Guardian. ‘Mijn situatie is niet uitzonderlijk, het is in Finland heel normaal om werk en gezin te combineren. Het is niet makkelijk, maar ook niet onmogelijk.’

Fiskars is het meest bekend om zijn scharen, die exact 50 jaar geleden op de markt kwamen. ©RV DOC

#BragforFinland legt het minderwaardigheidscomplex van de Finnen bloot. Ze zijn erg trots op de ontwikkeling die ze in de voorbije eeuw hebben doorgemaakt, maar toch te onzeker om daar zelf de loftrompet over te steken. Een van de eerste vragen die je als buitenlander in Finland krijgt is: ‘En, wat vind je van ons?’ Tegelijkertijd kan een te positief antwoord ze overvallen en resulteren in kritische opmerkingen en - uiteraard - een klacht over het koude weer en de lange winters.

5,5 miljoen pragmatici in een land dat op elke vierkante kilometer gemiddeld slechts 16 mensen hoeft te herbergen en pas zo’n twee eeuwen echt bezig is zichzelf uit te vinden. Geen wonder dat de onzekerheid de Finnen nog aankleeft.

Gesponsorde inhoud

Partner content