interview

‘ECB plant zaden van volgende financiële crisis'

©Jonas Roosens

De Europese Centrale Bank heeft zich uitverkocht aan de politiek, negeert haar opdracht en is daardoor de zaadjes van de volgende financiële crisis aan het planten. Dat zegt de Nederlander Lex Hoogduin, die werkte voor de allereerste ECB-voorzitter, wijlen Wim Duisenberg.

Sinds maart 2015 heeft de Europese Centrale Bank (ECB), in een poging de economie van de eurozone te stimuleren, al voor 1.900 miljard euro aan obligaties opgekocht. Dat komt neer op het bruto binnenlands product van Nederland, Oostenrijk, België en Ierland samen. Tegelijk leidt de lage rente ertoe dat wie geld spaarde, daar al jaren nauwelijks iets op verdient.

Het beleid van de ECB is geen groot debat waard in Vlaanderen, al tracht de N-VA sinds enkele maanden de discussie aan te wakkeren. Europees Parlementslid Sander Loones startte de website leergeld.eu en organiseerde deze week voor de tweede keer een studiedag over de kwestie. Een van de sprekers was de econoom Lex Hoogduin.

De Nederlander noemt zich een ‘ECB-criticus’, al stond hij mee aan de weg ervan. In de jaren 90 en het begin van de jaren 2000 was hij adviseur van de allereerste voorzitter van de ECB: de Nederlandse sociaaldemocraat Wim Duisenberg. De regels van toen - het verdrag van Maastricht -zaten goed ineen, vindt Hoogduin nog steeds.

De landen spreken af dat ze hun budget niet laten ontsporen en maximaal 3 procent van het bruto binnenlands product per jaar lenen. Als het toch fout loopt met hun schatkist, lossen ze de problemen zelf op. Andere EU-landen mogen hen niet redden, wat bekendstaat als de ‘no bail-outclausule’. Ook de ECB mag geen geld drukken om de put in het overheidsbudget te vullen, wat bekendstaat als ‘het verbod op monetaire financiering’.

Al die regels worden nu met de voeten getreden en volgens Hoogduin is dat de oorzaak van de ellende. In plaats van ‘no bail-out’ kwamen er permanente reddingsfondsen. Om de economie te stimuleren koopt de ECB voor tientallen miljarden per maand staatsobligaties op.

Dat is problematisch omdat de hoge groei van voor de crisis niet zonder pijnlijke hervormingen terugkomt. Dus voert de ECB een herstelbeleid dat op dit moment niet ten volle kan werken en uiteindelijk zelfs zeer schadelijk wordt. In de lobby van het Hilton-hotel in Brussel legt hij het rustig uit. Maar zo bedaard en kalm de Nederlander spreekt, zo snoeihard is hij voor de centralebankiers die in Frankfurt onze munt beheren.

De ECB heeft de verkeerde diagnose gemaakt van de crisis die in 2008 is losgebarsten.
Lex Hoogduin
Econoom

‘De ECB heeft de verkeerde diagnose gemaakt van de crisis die in 2008 is losgebarsten’, zegt Hoogduin. ‘De juiste analyse is dat de centrale banken jarenlang een te soepel beleid hebben gevoerd, wat de economische groei heeft verhoogd op een manier die niet houdbaar was. De crisis van 2008 maakte dat zichtbaar.’

‘Wat daarna moest gebeuren was terugkeren naar een groei die wel houdbaar is. Helaas maakt de ECB, samen met andere centrale banken, een andere diagnose. Ze kijken niet naar wat voor de crisis verkeerd is gelopen. Ze kijken alleen naar de recessie die uit de crisis is ontstaan. Ze helpen die klap op te vangen.’

Waarom is dat verkeerd?
Lex Hoogduin: ‘Ik ben het er mee eens dat je dat in eerste instantie moet proberen te doen. Maar je kan er niet eindeloos mee doorgaan omdat je dan de crisis bestrijdt met exact datgene wat haar heeft veroorzaakt.’

Komt dat doordat de mensen bij de ECB het niet snappen? Of doordat ze binnen een fout mandaat moeten werken?
Hoogduin: ‘Veel heeft te maken met de visie van de ECB op economie. Ze huldigt een nieuwe vorm van keynesianisme. Dat houdt in dat een economie altijd uit zichzelf terugkeert naar haar groeipad, maar zolang dat niet gebeurt, kan je een handje helpen. Dat kan je dan doen via lage rente.’

De ECB haalt haar eigen inflatiedoelen niet eens, terwijl ze er buitensporige en potentieel uiterst schadelijke middelen voor inzet.
Lex Hoogduin
Econoom en ex-adviseur ECB

‘Vanuit die filosofie is de ECB echter in een groot probleem beland: ze haalt haar eigen doelstellingen - prijzen stabiel houden - niet meer. Daarom zet ze draconische middelen in, die maken dat ze is weggedreven van haar mandaat. De ECB heeft meegewerkt aan het uithollen van de ‘no bail-out’. Haar opkoopprogramma staat haaks op het verbod op monetaire financiering. Bovendien heeft de ECB bijgedragen aan het laten verslonzen van de Emergency Liquidity Assistance, een noodprocedure om gezonde banken met tijdelijke geldproblemen te redden.’

Ze heeft Griekse banken overeind gehouden die fundamenteel ongezond waren.
Hoogduin: ‘En ook Ierse banken. En hun problemen waren niet tijdelijk. Als je ziet wat er tot op de dag van vandaag verkeerd loopt bij de Griekse banken, dan is dat overduidelijk.’

‘Onder leiding van voorzitter Mario Draghi en de Belg Peter Praet is de ECB weggedreven van haar oorspronkelijke opdracht en mandaat. Ze is haar opdracht om naar ‘een inflatie van net onder 2 procent’ te streven gaan beschouwen als een doel dat alle middelen heiligt. Dat is een wezenlijke afwijking van de strategie die we de eerste jaren - toen ik er onder Wim Duisenberg werkte - volgden. Toen zou zoiets als de monetaire financiering van overheidstekorten nooit geduld zijn. Nu wel, omdat er wordt gezegd dat dat nodig is om 1,9 procent inflatie te bereiken.’

‘Dit beleid is bovendien strijdig met twee principes die gelden voor elk economisch beleid: bescheidenheid en het principe ‘do no harm’.

Waarom moeten centrale bankiers bescheidener zijn?
Hoogduin: ‘De economie is te complex om ze te kunnen sturen naar een inflatie die je tot op één tiende procentpunt nauwkeurig meet. Daar moet je bescheiden in zijn. Het tweede principe komt uit de geneeskunde: ‘richt geen schade aan’. We zien dat de ECB haar inflatiedoelen niet eens haalt, terwijl ze er buitensporige en potentieel uiterst schadelijke middelen voor inzet.’

Lex Hoogduin, ex-adviseur van de Europese Centrale Bank. ©Jonas Roosens

Welke schade richt het gratis geld aan?
Hoogduin: ‘Gratis geld creëert zeepbellen. In Nederland stijgen de huizenprijzen weer met 8 procent per jaar. Het leidt in de politiek tot het uitstellen van echte hervormingen. Het vertekent het beeld van de overheidsfinanciën. Het helpt bedrijven met een heel lage productiviteit te overleven. Dat zijn niet de bedrijven waarvan je het moet hebben.’

Misschien heeft de ECB zich net wel laten leiden door het principe ‘do no harm’. Als ze strenger was geweest voor de Griekse banken, had ze wellicht de grexit op gang gebracht.
Hoogduin: ‘Ik erken dat de ECB in een heel moeilijke positie is beland. Ze is misschien zelfs een van de belangrijkste slachtoffers van de eurocrisis geworden. Men stond in Frankfurt voor duivelse beslissingen. Maar als je beslist door de omstandigheden weg te drijven van je mandaat, heb je je uitverkocht aan de politiek Dat is gebeurd. De ECB is steeds dieper weggezakt in de politiek.’

‘Het resultaat daarvan is schade. De werking van de financiële markten is uitgeschakeld. We hebben daardoor nu een economische groei waarvan ik vrees dat die even kunstmatig is als voor 2007. Het is eigenlijk verrassend hoe weinig daaraan is gedaan.’

Vat ik het dan goed samen dat de ECB sinds 2008 tijd koopt, die vervolgens door de politici niet wordt gebruikt om te hervormen?
Hoogduin: ‘Kijk naar Frankrijk. Het land zit in een fase van hoogconjunctuur en profiteert van een historisch lage rente. In die omstandigheden schreef de Europese Commissie deze maand in een rapport dat ze hoopt dat het Franse begrotingstekort dit jaar op 3 procent van het bbp eindigt en volgend jaar op 3,2 procent. Dat betekent heel eenvoudig dat Frankrijk budgettair heel kwetsbaar is. Als we de Maastrichtnormen ernstig namen, zou dat een serieus probleem moeten zijn.’

‘Je kan het rekensommetje ook voor België maken. Het toont waarom ‘tijd kopen’ een naïef concept is.’

Waarom is het naïef dat de ECB tijd koopt zodat politici lastige hervormingen met minder grote schokken kunnen doorvoeren?
Hoogduin: ‘Omdat als de politieke wereld niet onder druk staat om iets te doen, ze ook niets doet.’

Als de ECB zich beetje bij beetje heeft laten gijzelen door de politiek, hoe kan ze dan weer uit die gijzeling ontsnappen?
Hoogduin: ‘Dat is niet eenvoudig. Ten eerste omdat er in de huidige ECB-bestuursraad een vrij grote meerderheid voor dit beleid is. Ten tweede omdat veel politici dit wel prettig vinden. Als je kan ontsnappen aan de tucht van de financiële markten en aan de tucht van de centrale bank, kan je leuke dingen doen. De hervormingen die nodig zijn om tot een gezonde groei te komen, veroorzaken in eerste instantie pijn. Het is niet iets waarmee je verkiezingen wint.’

Dus zal het niet gebeuren.
Hoogduin: ‘Ik zie het niet meteen, neen. Al is er een mogelijkheid in 2018 en 2019. Dan worden vier van de zes bestuursleden van de ECB vervangen, onder wie voorzitter Mario Draghi. De twee die blijven zitten, zijn diegenen die het dichtst bij het oorspronkelijke mandaat van de ECB aanleunen: de Luxemburger Yves Mersch en de Duitse Sabine Lautenschlager. Als je de zaken wil veranderen, is dat het moment waarop het moet.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect