analyse

Quo vadis, Catalonië?

Scheiden de Spaanse en Catalaanse wegen binnenkort of zijn de Catalaanse en Spaanse regering toch bereid te zoeken naar een politieke oplossing voor de kwestie? ©AFP

De Catalanen hebben zich zondag in een omstreden referendum kunnen uitspreken over een afscheuring van Spanje. Niemand weet hoe het verder zal gaan. Roept de regio de onafhankelijkheid uit? Is er ruimte voor dialoog? Of bieden verkiezingen een uitweg?

Veertig jaar nadat de Generalitat, de Catalaanse regering, na de jarenlange dictatuur van Francisco Franco weer in het zadel geholpen was en Catalonië weer een belangrijke mate van autonomie gekregen had, lijkt de regio opnieuw onzekere tijden tegemoet te gaan.

Want de Catalanen zijn vandaag met veel vragen ontwaakt. Is hun regio een dag na het omstreden referendum op weg naar een afscheuring van Spanje? Of blijft alles toch min of meer bij het oude?

Volgens de Catalaanse regering zijn de stembiljetten van 2,26 miljoen kiezers, ondanks de grimmige sfeer, niet in beslag genomen. 'Een ruime meerderheid, 90,09 procent, sprak zich voor onafhankelijkheid uit', maakte regeringswoordvoerder Jordi Turull zondagnacht bekend. '176.565 mensen stemden tegen, ruim 45.000 mensen stemden blanco en nog eens goed 20.000 anderen brachten een ongeldige stem uit.'

Maar hoe moet of kan het nu voort? Een overzicht van de mogelijke scenario's.

1. Puigdemont roept onafhankelijkheid uit

Volgens de Catalaanse wetten die de afgelopen weken het pad effenden voor het referendum, moet de Catalaanse meerderheid binnen de 48 uur na de bekendmaking van het verkiezingsresultaat de onafhankelijkheid uitroepen als het sí-kamp aan het langste eind trekt.

De Catalaanse premier, Carles Puigdemont, hintte zondagavond op dergelijk scenario. 'We hebben het recht gewonnen om een onafhankelijke staat te zijn en ons om te vormen tot een republiek', luidde het.

Maar zal het zo'n vaart lopen? Want diezelfde Puigdemont gaf de afgelopen dagen nog aan dat die optie niet zijn voorkeur wegdraagt.

De Catalaanse premier, Carles Puigdemont, zinspeelde zaterdag nog op Europese bemiddeling in het conflict tussen Spanje en Catalonië. ©AFP

De Catalaanse premier en de andere kopstukken van de Govern zijn er zich van bewust dat een onafhankelijkheidsverklaring weinig zin heeft als de nieuwe staat door niemand erkend wordt.

Mogelijk hopen ze stiekem dat het hardhandige Spaanse politieoptreden zondag de sympathie voor de Catalaanse zaak vergroot heeft. Verschillende Belgische en Europese politici spraken alvast hun afkeuring uit over het politiegeweld.

De Catalaanse regering beseft daarnaast dat ze met een onafhankelijkheidsverklaring het conflict met de Spaanse regering onvermijdelijk op de spits drijft. En een erg drastisch antwoord van premier Mariano Rajoy en co. dreigt uit te lokken.

Het valt niet uit te sluiten dat de Catalaanse ministers, wegens ongehoorzaamheid, justitie snel achter zich aan krijgen bij een eenzijdige afscheuring van Spanje.

In Spaanse regeringskringen was de afgelopen dagen te horen dat Rajoy zelfs bereid is naar het 'nucleaire wapen' te grijpen: artikel 155 van de grondwet. Dat laat de Spaanse regering toe de controle over een regio in het land over te nemen en het regionale bestuur helemaal buitenspel te zetten tot in Catalonië nieuwe verkiezingen plaatsgevonden hebben. 

2. Nieuwe verkiezingen in Catalonië

De Spaanse premier, Mariano Rajoy, zal wellicht aandringen op een nieuwe regionale stembusslag. In zijn ogen zijn Puigdemont en zijn vicepremier, Oriol Junqueras, al hun geloofwaardigheid kwijtgespeeld.

Maar de regionale politici staan niet te springen om de confrontatie met de kiezer weer aan te gaan. PDeCat, de partij van Puigdemont, is de afgelopen jaren bij elke stembusgang kleiner geworden.

De Catalaanse vicepremier, Oriol Junqueras, is lid van de linkse partij ERC. ©REUTERS

En in de peilingen staat ze ook op verlies. Bovendien gaf Puigdemont de afgelopen weken te kennen er niets voor te voelen om als kopstuk uitgespeeld te worden en een vervanger staat niet meteen klaar.

In 2015 wist PDeCat trouwens vooral dankzij een onafhankelijkheidsalliantie met de linkse ERC van Junqueras aan de macht te blijven. Een herhaling van dat gelegenheidsblok behoort altijd tot de mogelijkheden.

Maar bij de vorige verkiezingen beloofden de twee partijen de kiezers al dat Catalonië binnen 18 maanden onafhankelijk zou zijn als zij de meerderheid in het Catalaanse parlement zouden halen. Die belofte bleek niet zo gemakkelijk na te leven.

PDeCat en ERC lijken geen tweede keer met dergelijk programma naar de kiezer te kunnen trekken zonder de rekening gepresenteerd te krijgen.

3. Dialoog met Madrid

Een derde optie is de dialoog. De Catalaanse regering zou een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring voor zich kunnen uitschuiven als ze oordeelt dat 'de omstandigheden' dergelijke stap niet toelaten.

Bij de beoordeling van die omstandigheden speelt de opkomst zeker een rol. Volgens de Catalaanse autoriteiten was die in elk geval groter dan bij het officieuze referendum van 9 november 2014.

Toen brachten 2,3 miljoen mensen een stem uit. Zondag zouden drie miljoen mensen deelgenomen hebben aan de stembusgang. Maar door het ingrijpen van de Spaanse ordediensten wist de Catalaanse overheid uiteindelijk slechts 2,26 miljoen stembiljetten te tellen.

Het zou logisch zijn dat de Europese Unie de situatie in Catalonië vanaf nu actief monitort.
Carles Puigdemont
Catalaanse premier

Een andere vraag die opduikt: kan de Catalaanse regering garanderen dat de volksraadpleging in de grootst mogelijke transparantie verlopen is? De Spaanse regering oordeelt alvast van niet 'omdat gelijk wie meerdere keren kon stemmen'.

De grimmige sfeer die zondag heerste in Catalonië zou ook een aanleiding kunnen zijn voor de Govern om toch even op de rem te gaan staan in het onafhankelijkheidsstreven.

De Catalanen grepen het hardhandige politieoptreden zondag in elk geval aan om aan te dringen op een interventie van de Europese Unie. Puigdemont had zaterdag ook al opgeroepen tot internationale bemiddeling.

'Het zou logisch zijn dat de Europese Unie de situatie in Catalonië vanaf nu actief monitort', luidde het. Maar Brussel hield de boot tot nog toe af omdat het om 'interne Spaanse aangelegenheid' ging.

Als de Spaanse en de Catalaanse regering - al dan niet onder internationale auspiciën - uiteindelijk toch zouden opteren voor een politieke oplossing, luidt de vraag wie aan de onderhandelingstafel kan plaatsnemen. In de ogen van de Spaanse regering zijn Puigdemont en Junqueras geen geloofwaardige gesprekspartners meer.

Rajoy zelf ligt dan weer niet al te best in de markt aan Catalaanse kant. Met het hardhandige politieoptreden en zijn stevige uitspraken van zondag zal zijn populariteit wellicht niet gegroeid zijn.

Een poster in het Barcelonese straatbeeld maakt duidelijk dat de Spaanse en Catalaanse premier, Mariano Rajoy en Carles Puigdemont, maar moeilijk door één deur kunnen. ©AFP

Als al overeenstemming bereikt wordt over de gesprekspartners, duikt een volgende heikele kwestie op: waarover gaan de twee kampen onderhandelen?

De Catalanen blijven hardop dromen van een 'Schots scenario': dat de Spaanse regering op een bepaald moment instemt met de organisatie van een onafhankelijkheidsreferendum in Catalonië. Maar de kans dat dat scenario zich snel ontvouwt, lijkt klein.

Komt een heronderhandeling van het statuut van Catalonië - met extra autonomie - op tafel te liggen, de kwestie waaruit de huidige perikelen voortgevloeid zijn?

Of kunnen de Catalanen zich voorlopig tevreden stellen met een dialoog over de financiering van de regio? Vandaag draagt de regio meer inkomsten af aan de Spaanse staat dan ze terugkrijgt.

Cruciaal in dit scenario is de positie van de CUP. De kleine antikapitalistische partij die de Catalaanse regering gedoogsteun verleent, stuurde de afgelopen weken het luidst aan op een snelle, eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring.

Catalonië zou het, net als Baskenland, graag zelf voor het zeggen hebben als het op haar inkomsten en uitgaven aankomt. Maar dat kan pas na een grondwetswijziging. En daarachter moet een ruime meerderheid van de Spaanse politieke partijen zich scharen.

De weg naar een onderhandelde oplossing voor het huidige conflict ligt dus ook met veel hindernissen bezaaid en zou fikse inspanningen en een grote dosis geduld eisen. 

Cruciaal in dit scenario is de positie van de CUP. De kleine antikapitalistische partij die de Catalaanse regering gedoogsteun verleent, stuurde de afgelopen weken het luidst aan op een snelle, eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring. 

Kan zij zich tevreden stellen met een onderhandelde oplossing? Als dat niet het geval is, trekken de Catalanen binnenkort misschien toch opnieuw naar de stembus.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud