analyse

Bidens bazooka doet Europees herstelplan verbleken

Het Duits grondwettelijk hof in Karlsruhe zet een rem op de uitbetaling van het Europees herstelfonds van 750 miljard euro. ©Uli Deck/dpa

Moet Europa, in navolging van de Verenigde Staten, een krachtiger economisch herstelpakket op tafel leggen? Als het van Emmanuel Macron en Mario Draghi afhangt wel. Intussen dreigt de uitbetaling van de 750 miljard euro van het Europese herstelfonds vertraging op te lopen.

De aanpak van de Amerikaanse president Joe Biden steekt Europa de ogen uit. Niet alleen gaat het vaccineren in de VS veel sneller en efficiënter dan in de Unie. Ook de bedragen die Biden in een groene transitie en de modernisering van de economie wil pompen, zijn groter én sneller beschikbaar dan de 750 miljard euro van het Europese herstelfonds. Boven op het stimulusplan van 1.900 miljard dollar komt een investeringsplan van zo'n 2.200 miljard dollar.

Die bedragen zullen ertoe leiden dat de economie in de Verenigde Staten sneller herstelt dan de Europese. De OESO, de club van de rijke landen, verwacht dat de Amerikaanse economie dit jaar 6,5 procent groeit. De eurozone haalt slechts 3,9 procent. De Amerikaanse economie zit dankzij die groeispurt al eind dit jaar weer op het niveau van voor de pandemie. De Europese Commissie gaat ervan uit dat de economie van de 27 EU-landen pas in de tweede helft van 2022 de pandemie verteerd heeft.

De essentie

  • De Amerikaanse president Joe Biden legt boven op zijn relanceplan van 1.900 miljard dollar een investeringsplan van 2.000 miljard dollar.
  • Europa heeft een herstelfonds van 750 miljard euro opgezet.
  • Duitse rechters dreigen de uitbetaling van dat herstelgeld te vertragen.
  • Het uitbreiden van de Europese herstelpot kan tot fikse ruzies tussen noord en zuid leiden.

Die achterstand irriteert een aantal Europese leiders. Op de Europese top van eind maart riep de Franse president Emmanuel Macron op tot een krachtiger herstel dat gelijke tred houdt met de VS. 'We lopen eerder het risico dat we te weinig doen dan te veel', zegt ook de Italiaanse premier Mario Draghi. 'De focus moet geleidelijk verschuiven van steunmaatregelen voor gezinnen en bedrijven naar het aanmoedigen van investeringen en jobcreatie.'

We lopen eerder het risico dat we te weinig doen dan te veel.
Mario Draghi
Italiaanse premier

De Duitse kanselier Angela Merkel hangt haar karretje vast aan het duo Macron-Draghi. Merkel liet zich een klein jaar geleden door Macron al meetronen op een on-Duits pad: een gezamenlijk plan om het Europese herstel te financieren met Europese schulden. Merkel besefte dat de pandemie landen met hoge schulden in een uitzichtloos straatje zou duwen. Daarom moest de Europese Commissie de centen voor het herstel ophalen. Dat geld zou dan prioritair gaan naar de landen die het meest lijden onder de pandemie.

Europese schulden

Het Frans-Duitse plan werd het embryo van het Europese herstelfonds van 750 miljard euro, dat de naam NextGenerationEU kreeg en in juli de zegen kreeg van de 27 EU-leiders. De uitgifte van Europese schulden was tot dan taboe voor Duitsland. Voor Merkel moest dat ook een eenmalige operatie blijven. Om de zuinige landen uit het noorden van Europa te paaien bleef de 'normale' Europese begroting even slank als voorheen.

In de strijd tegen de pandemie zette Europa de strenge budgetregels tussen haakjes en de sluizen voor staatssteun open. Europese en nationale crisismaatregelen stutten de economie sinds de uitbraak van de pandemie met 4.800 miljard euro. Maar het herstelfonds met grotendeels 'gratis' subsidies moest de hefboom worden voor de grote transformatie van Europa, de transitie naar een groene en digitale economie.

Maar is het voldoende? 'Dat fonds was een krachtig antwoord op de eerste golf. Maar na de tweede en derde golf moeten we ons antwoord bijwerken en verbeteren', argumenteert Macron. Draghi gaat nog verder. Hij pleit voor een 'politiek engagement voor Europees schuldpapier'.

We zijn in Europa te traag, te complex en te bureaucratisch.
Emmanuel Macron
Franse president

Eigenlijk zit die evolutie al ingebakken in het herstelplan. De 750 miljard euro die de Commissie wil lenen, verdienen zichzelf terug in de vorm van Europese belastingen, zoals een heffing op niet gerecycleerd plastic. Maar Europese belastingen liggen moeilijk, niet alleen principieel, maar ook omdat nationale inkomsten naar het EU-niveau verhuizen.

Te bureaucratisch

Over een krachtiger antwoord spreken kan tot een nieuwe ruzie leiden tussen de zuinige noordelijke en noodlijdende zuidelijke lidstaten, vrezen diplomaten, net nu Duitsland politiek stuurloos is. Dat kan zeker als die discussie samenvalt met die over de aanpassing van de EU-budgetbijbel: hoeveel flexibiliteit krijgen landen met een zware zak schulden voor investeringen?

Een probleem is ook dat het geld in Europa minder snel rolt dan in de VS. De Commissie hoopte tegen de zomer de 750 miljard euro te kunnen lenen. Maar het Duits grondwettelijk Hof van Karlsruhe kan die operatie serieus vertragen. De 'rode rechters' vrezen dat die schulden uiteindelijk op de Duitse schouders terechtkomen en houden de Europese toelating om naar de internationale markten te gaan tegen. Als Karlsruhe het hard speelt, vloeit dit jaar geen herstelgeld naar de lidstaten.

'We zijn in Europa te traag, te complex en te bureaucratisch', zegt Macron. Lidstaten moeten eerst gedetailleerde herstelplannen indienen en de Commissie belooft een strenge controle. Ook daar dreigt een politieke ruzie tussen noord en zuid. Tussen Oost- en West-Europa dreigt een conflict over de inhouding van Europese centen wegens de manke rechtsstaat in landen als Hongarije en Polen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud