analyse

CETA, de feiten op een rij

De Waalse houding krijgt steun van tegenstanders van het CETA-verdrag. ©EPA

Terwijl de emotie over CETA hoog oplaait, zet De Tijd de feiten op een rij.

Waarover gaat CETA?

CETA is een handelsakkoord tussen de EU en Canada. De afkorting staat voor Comprehensive Economic and Trade Agreement. In CETA schrappen Canada en de EU 98 procent van de douanetarieven. Voor Europese bedrijven komt dat neer op een besparing van 500 miljoen euro per jaar. Daarnaast kunnen EU­-bedrijven voor het eerst voor de Canadese overheid werken.

Er zijn ook afspraken over investeringen en over intellectuele eigendom: Canadese bedrijven kunnen bijvoorbeeld niet zomaar het merk champagne registreren. Het verdrag voorziet ook in een internationaal tribunaal om conflicten over investeringen op neutraal terrein uit te vechten.

Wat is de kritiek in Franstalig België?

De waslijst aan kritiek op CETA is lang. Het zou de democratie bedreigen, multinationals de kans geven wetten tegen te houden, de sociale en ecologische regels uithollen, de deur open zetten voor agressieve Amerikaanse bedrijven die vanuit Canada werken, te laks zijn voor nieuwe fiscale sluiproutes, onveilig voedsel in onze winkels brengen en de mensenrechten negeren. Volgens sommigen zou het ook de welvaart verkleinen. De kritiek staat grotendeels samengevat in een resolutie die het Waals parlement in april aannam.

Sinds wanneer was Franstalig België op de hoogte?

Franstalig België is al jarenlang betrokken. België -  de deelstaten inbegrepen - gaf in 2009 een mandaat om te onderhandelen over een handelsverdrag en ging er mee akkoord om conflicten over dat verdrag voor te leggen aan een onafhankelijk tribunaal.

Waals minister-president Paul Magnette ©Photo News

Hoe werkt dat zo'n onderhandeling? Zodra de 28 EU-landen het mandaat geven, start de Europese Commissaris voor Handel de onderhandelingen. Die gesprekken verlopen in onderhandelingsrondes, waarna de EU-commissaris – in deze Karel De Gucht - telkens een stand van zaken geeft aan de ministers van Handel van de EU-landen.

Voor België zit de minister van Buitenlandse Zaken in die vergadering. In de periode 2009 – 2014 waren dat Yves Leterme, Steven Vanackere en Didier Reynders.

Buitenlandse Zaken overlegt daarna telkens in het directoraat generaal Europese Zaken met de kabinetten van de Vlaamse, Waalse en Brusselse ministers van Buitenlandse Zaken, alsook met het hoofd van hun respectievelijke administratie.

Ook de Waalse en Brusselse regering wisten daarom in de periode 2009 tot 2014 ten allen tijde perfect in welke richting het verdrag ging. Meer zelfs: ze hadden de kans om met de andere deelstaten en de federale regering te overleggen over het Belgisch standpunt, om zo de gesprekken bij te sturen.

Klonk er dan geen protest?

De onderhandelingen zijn eind 2014 afgerond. Nadien rees er vooral in Duitstalig Europa nog protest over de arbitragetribunalen. De Commissie heronderhandelde dat luik alsnog met de Canadese regering en moderniseerde de tribunalen tot een permanent internationaal gerechtshof voor investeringsconflicten.

In juni ging Jean-Claude Juncker er onverwacht – en tegen het advies van zijn juridische dienst in – mee akkoord om CETA als ‘gemengd verdrag’ te zien. Gemengd betekent dat CETA zowel beslissingen van de EU als van de EU-landen bevat. En dat al die EU-regeringen, zonder uitzondering dus moeten meetekenen.

Franstalig België was sinds 2009 op de hoogte, maar kreeg wel pas deze zomer een politiek wapen in handen om het verdrag te torpederen.

Pas in juli dit jaar is binnen België dan het overleg op gang gekomen over de Belgische handtekening onder het verdrag, waarbij bleek dat Wallonië niet bereid was groen licht te geven voor de ondertekening. Franstalig België was met andere woorden sinds 2009 op de hoogte, maar kreeg wel pas deze zomer het politieke wapen in handen om het verdrag te torpederen.

Is de rechtsstaat bedreigd?

Als Canadese investeerders vinden dat ons land de afspraken van het verdrag niet nakomt, kunnen ze een procedure starten voor een nog op te richten internationaal handelstribunaal. Tegenstanders vinden dat ze naar Belgische rechtbanken moeten gaan.

De situatie is complexer dan dat. De Canadese wet beschermt Europese investeerders niet altijd als ze worden gediscrimineerd door de Canadese overheid. Het CETA-­verdrag kan ook niet voluit worden ingeroepen voor Canadese rechtbanken.

Er speelt ook een vertrouwenskwestie: stel dat je als Canadese investeerder een fabriek bouwt in Bulgarije en die fabriek wordt genationaliseerd. Kan je dan bij een Bulgaarse rechtbank je gelijk halen tegen de Bulgaarse staat? Of kan je in Italië of België verwachten dat je binnen een redelijke tijd een uitspraak van een rechter krijgt?

Ook België heeft in veel handelsverdragen afgesproken dat conflicten tussen regeringen en multinationals op neutraal terrein worden uitgevochten. Ons land stond nog maar één keer als verdedigende partij in zo'n geding, toen de Chinese Fortis­aandeelhouder Ping An vond dat hij geen correcte vergoeding van de Belgische staat kreeg bij de nationalisatie van Fortis. Het hof weigerde de zaak.

Er is kritiek omdat multinationals via zo'n tribunalen al probeerden wetten bij te sturen die hun winst aantasten. 'Dat is in CETA uitgesloten', zegt professor internationale handel Jan Van Hove (KU Leuven). Alleen als de wetten buitenlandse investeerders benadelen ­ en de binnenlandse niet ­ is schadevergoeding mogelijk. 'Ik vind dit het evenwichtigste systeem tot nu toe in handelsverdragen', zegt Van Hove.

Komt er slecht Canadees voedsel in onze winkelrekken?

Waalse boeren zijn bang dat het Canadese rundvlees de Europese markt zal verstoren. CETA voorziet dat na vijf jaar nog altijd maar 30.840 ton Canadees rundvlees op de EU-­markt komt, goed voor 0,04 procent van de Europese rundvleesconsumptie. De import van hormonenvlees of genetisch gemanipuleerde organismen is verboden. Alle producten moeten de Europese regels voor voedselveiligheid en volksgezondheid respecteren.

Alle ingevoerde producten moeten de Europese regels voor voedselveiligheid en volksgezondheid respecteren.

Bepaalt Canada onze volksgezondheid of milieubescherming?

Het verdrag bevat afspraken over regulering. Sommigen vrezen dat we ons gezondheids­ of milieubeleid uit handen geven. Maar er alleen afgesproken in een 'regulatory cooperation forum' info uit te wisselen. De EU en Canada zouden in dat forum bijvoorbeeld vrijwillig kunnen afspreken hun regulering van de zelfrijdende auto op dezelfde leest te schoeien.

Zijn onze publieke diensten in gevaar?

Het verdrag bepaalt dat EU-­landen het recht behouden om bepaalde activiteiten, zoals de gezondheidszorg, als een openbare dienst te beschouwen. CETA verplicht EU-­landen niet om taken als onderwijs of watervoorziening te privatiseren. Tegenstanders vinden die omschrijving te vaag en vragen een duidelijkere lijst met activiteiten die buiten het verdrag vallen.

Is CETA een paard van troje voor Amerikaanse multinationals?

Canada wordt niet gezien als het land van het agressieve kapitalisme, maar de VS vaak wel. Zullen Amerikaanse bedrijven via Canada naar de handelstribunalen stappen? Ze kunnen dat alleen als ze echt activiteiten in Canada hebben, zeggen experts van de Commissie. Een postbus volstaat niet. Zich in Canada vestigen om daarna naar het tribunaal te stappen, kan ook niet. Het tribunaal zal dan de zaak weigeren.

Opent CETA fiscale sluiproutes?

Het Waals Parlement vraagt garanties dat het handelsverdrag fiscale sluiproutes voor multinationals afsluit. Artikel 28.7 ­ 2 van het verdrag luidt als volgt: 'Niets in dit akkoord zal zo geïnterpreteerd worden dat het een land verhindert belastingregels in te voeren of te behouden die belastingontwijking proberen te verhinderen.'

Zijn mensenrechten bedreigd?

De resolutie van het Waals Parlement vraagt de mensenrechten te respecteren. In de aanhef van het verdrag bevestigen alle partijen de universele verklaring van de rechten van de mens. Het Waals Parlement vraagt het­zelfde voor de Unesco­verklaring over culturele diversiteit. Ook die verwijzing staat in de verdragstekst.

Doet CETA de welvaart dalen?

Critici verwijzen naar een studie van de universiteit van Tuft in de VS. Daarin staat dat CETA het bruto binnenlands product én de lonen in de EU doet dalen. De onderzoeker baseert zich op een econometrisch model voor duurzame ontwikkeling van de VN.

Volgens experts van de Commissie is dat model ongeschikt om de impact van handelsverdragen te meten. Het houdt geen rekening met de verandering van douanetarieven, wat tot de essentie van handelsverdragen behoort. De Commissie gebruikt net als de OESO en de Wereldhandelsorganisatie een ander model. Dat leert dat de Canadees­-Europese handelsstromen ­ die nu 60 miljard euro bedragen ­ met een vijfde kunnen stijgen.

55
Het handelsakkoord tussen Zuid-­Korea en de EU deed de Europese export in goederen met 55 procent stijgen en die in diensten met 40 procent.

De ervaring met handelsakkoorden leert dat ze werken. Het handelsakkoord tussen Zuid-­Korea en de EU deed de Europese export in goederen met 55 procent stijgen en die in diensten met 40 procent.

Iedere 1 miljard euro in export is gemiddeld goed voor 14.000 jobs die doorgaans beter betaald zijn dan banen die niets met export te maken hebben.

Welke kans dreigt Vlaanderen te missen?

Het verdrag bevordert de export, wat vooral speelt voor baggeraars als Jan De Nul en Deme. Zij hebben nu geen toegang tot opdrachten in de Canadese wateren. Ook voor de traditionele exportsectoren in Vlaanderen, de farma, de chemie en de machinebouwers, is het verdrag belangrijk.

Vergeet ook de 'global supply chain' niet: Belgische bedrijven leveren vaak machines aan Duitse bedrijven die handel voeren met Canada. Alleen al daarom is Canada qua handel Togo niet, zoals voormalig sp.a-voorzitter Bruno Tobback suggereerde.

Baggeraars als Jan De Nul en Deme hebben nu geen toegang tot opdrachten in de Canadese wateren.

Het verdrag bevordert de import. Vooral voor wie veel hout aankoopt, of grondstoffen tout court, is het verdrag belangrijk.

Het meest onderschat zijn wellicht de investeringen. Canada staat op de twaalfde plaats van de landen naar waar EU-­bedrijven exporteren, maar is de nummer vier voor investeringen in Europa. Albert Frère bouwde zijn miljardenfortuin op in tandem met de Canadese familie Desmarais. Ze delen nog altijd de controle over Frères spilholding GBL en hebben een akkoord tot 2029.

In Vlaanderen zijn de treinbouwer Bombardier en de frituurgroep McCain de bekendste Canadese investeerders. Ook Brussels Airport en Fluxys hebben Canadese aandeelhouders. Canadese bedrijven investeerden sinds 2003 76 miljoen euro in nieuwe activiteiten in de Vlaamse economie.

Wat is het gevaar voor EU?

Dit is het eerste handelsverdrag na de brexit. Vooral in Azië wordt uitgekeken of er met de EU nog zaken valt te doen. Bovendien is Canada een van de minst controversiële landen om zaken mee te doen. Als dit niet lukt, wat dan met de twintig onderhandelingen die de Commissie voert met andere landen of groepen van landen? Bovendien liggen naast de deal met Canada nog onderhandelde handelsverdragen met Vietnam, Singapore en 31 andere - vooral Afrikaanse - landen nog te wachten op groen licht.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect