analyse

De ECB van Christine Lagarde moet groener en warmer zijn

©ISOPIX

Of Christine Lagarde bij haar eerste rentevergadering meteen M&M’s zal uitdelen om de spanning bij de Europese Centrale Bank (ECB) te verlichten, valt af te wachten. Zeker is dat de nieuwe ECB-voorzitter een frisse wind laat waaien. Zelfs de klimaatverandering krijgt aandacht.

Twee dingen vallen op aan de foto die Christine Lagarde midden november deelde op haar Twitteraccount. Ten eerste dat ze als enige vrouw aan een gigantische tafel met 23 mannen zit, allemaal collega’s in de bestuursraad van de ECB. Ze had hen uitgenodigd voor een informeel gesprek in een Duits kasteel, met als doel iedereen eens zijn hart te laten luchten.

Nog opvallender is dat een ECB-voorzitter zo’n kiekje deelt met de wereld. Of een filmpje verspreidt waarin ze pingpong speelt met twee rolstoelpatiënten en de vicevoorzitter van de ECB, zoals Lagarde deze week deed om een diversiteitsevent onder de aandacht te brengen.

‘Het is duidelijk dat haar stijl heel verschillend is van die van haar voorganger Mario Draghi’, zegt Frederik Ducrozet, econoom en ECB-watcher bij de vermogensbank Pictet Wealth Management. ‘Lagarde wil op een directere manier een breder publiek bereiken, wat ze onder meer doet via haar tweets. Draghi focuste in zijn communicatie op de financiële markten en beleggers. Tijdens zijn laatste persconferentie waarschuwde hij ook expliciet voor al te simpel taalgebruik.’

Lagardes onconventionele communicatiestijl mag niet verrassen. In haar vorige job als voorzitter van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) zette de 63-jarige Française ook al in op meer transparantie en een modernere aanpak. Ze publiceerde een blog en schrok niet terug voor een interview met een modemagazine als Vogue. Tegelijk verruimde ze de blik van het IMF door aandacht te vragen voor zaken zoals ongelijkheid en vrouwenrechten. Met haar verschijnt een warmere en extravertere persoonlijkheid dan de econoom Draghi aan het roer van de ECB.

Behendig

Dat ze zelf geen econome is en evenmin ervaring heeft als centraal bankier, maakte de keuze voor Lagarde als ECB-baas extra onconventioneel. Maar haar achtergrond als behendige politica en topadvocate - ze was minister van Financiën in Frankrijk en voorzitter van het advocatenkantoor Baker McKenzie - zou weleens een voordeel kunnen zijn, stellen waarnemers. Zeker nu de ECB meer dan ooit een krabbenmand van politieke belangen is geworden.

Draghi’s laatste beleidsdaad, een verdere verlaging van de depositorente naar -0,5 procent en een heropstart van de schuldaankopen, leidde in september tot een ongeziene publieke verdeeldheid in het ECB-bestuur. Centraal bankiers uit onder meer Duitsland en Nederland zagen helemaal geen nood voor een verdere versoepeling. Ze vrezen integendeel de neveneffecten van het beleid, zoals de negatieve impact op spaarders, banken en verzekeraars en het risico op zeepbellen.

‘De ruzie in de ECB wordt haar grootste uitdaging’, zegt Ducrozet. ‘Een gebrek aan eenheid ondermijnt de geloofwaardigheid van de ECB en dus haar impact. Dat is de mogelijke collateral damage van Draghi’s activisme.’

Ook de ex-minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA), die meermaals met Lagarde om de tafel is gaan zitten tijdens de Griekse schuldencrisis, verwacht dat de nieuwe ECB-voorzitter in eerste instantie aan ‘damage control’ en consensusbouwen zal moeten doen. ‘Het is toch een serieus probleem als landen die meer dan de helft van de economie van de eurozone vertegenwoordigen - inclusief Duitsland en Frankrijk - tegen de recente versoepeling waren.’ Van Overtveldt waarschuwt zelf voor de kwalijke gevolgen van het erg soepele beleid, dat onder meer onrendabele ‘zombiebedrijven’ in leven houdt dankzij goedkope schulden en zo op de productiviteitsgroei weegt.

Aan Lagardes capaciteiten twijfelt Van Overtveldt alvast niet. ‘Tijdens vergaderingen over de Griekse crisis viel mij op dat zij goed haar dossiers kende. Zowel de financieel-economische techniciteit als de politieke complexiteit had ze altijd onder de knie. Ze is daarnaast in staat snel te reageren tijdens vergaderingen en trekt aan de alarmbel als iets moet gebeuren of als iets fout dreigt te lopen.’

Haar stijl verschilt duidelijk erg sterk van die van haar voorganger Mario Draghi.
Frederik Ducrozet
ECB-watcher Pictet Wealth Management

En dan zijn er nog de familiepakken M&M’s waarmee Lagarde meer dan eens voor een goede teamgeest en sfeer probeerde te zorgen. ‘Ze deelde die dan aan iedereen uit. Blijkbaar is ze er zelf verzot op’, zegt Van Overtveldt.

Haar grondige voorbereiding werd ook duidelijk tijdens de Frans-Belgische onderhandelingen over de boedelscheiding van het omgevallen Dexia. Geruggensteund door een batterij specialisten die de balans van de bank uitgeplozen hadden, was Lagarde als toenmalig minister veel beter op de hoogte dan de Belgen. Die leverden naar eigen zeggen een ongelijke strijd.

Nadien, als IMF-baas, leidde Lagarde vergaderingen met ijzeren discipline. Smartphones moesten weggelegd worden en voor oeverloos gewauwel had ze geen geduld. Tussenkomsten dienden beknopt en ter zake te zijn. Ze luistert aandachtig en veel, om nadien een synthese te maken.

Dat zal ze naar verwachting ook doen bij de ECB, waar ze zal moeten leunen op de economische expertise van collega’s als de hoofdeconoom Philip Lane, de opvolger van de Belg Peter Praet. Lagarde, die ooit zei wiskunde te haten, zal met een open geest luisteren en nadien de genomen beslissing als volleerd diplomate hartstochtelijk verkopen. Intussen leert ze naar eigen zeggen niet alleen Duits, maar ook ‘de taal van centraal bankiers’. Met de boodschap ‘niet te overinterpreteren’ wat ze zegt, liet ze zich deze week nog opmerken in het Europees Parlement.

Haar voornemen om directer te communiceren - en al eens van haar tekst af te wijken, zoals ze intussen meermaals heeft gedaan - is volgens Ducrozet een tweesnijdend zwaard. ‘Je moet een evenwicht vinden tussen te vage en te simpele communicatie. Als centraal bankier is het goed niet al te duidelijk te zijn. ‘Constructieve ambiguïteit’, noemde de voormalige ECB-voorzitter Jean-Claude Trichet het. Je riskeert een overreactie van de financiële markten als je te simpel communiceert en de feiten veranderen.’

Voor Van Overtveldt mag Lagarde gerust helderder communiceren. ‘Ik hoop dat ze hier bakens verzet. Centraal bankiers moeten zich eens bezinnen over hun onduidelijk en waardeloos woordgebruik. Het helpt te verklaren waarom mensen er niet in geïnteresseerd zijn. Ik heb de indruk dat Lagarde duidelijker zal zijn.’

Waarover de nieuwe voorzitter alvast erg duidelijk is, is de nood aan budgettaire stimulus door overheden die daar de ruimte voor hebben. Ook Draghi bleef jaren op diezelfde nagel kloppen, zonder veel resultaat. Beiden beseffen dat de munitie van de ECB bijna is opgebruikt. Bijkomende maatregelen dreigen bovendien steeds minder effect te hebben én mogelijke neveneffecten te vergroten, iets waar ook de ECB zich bewust van is. Intussen zit de inflatie nog altijd ver onder het doel van net geen 2 procent.

Budgettaire route

Vandaar de vraag dat de overheden het stokje overnemen, zeker nu ze erg goedkoop kunnen lenen. Dat verschillende ministers van Financiën, onder wie ook Alexander De Croo (Open VLD), intussen kritiek uiten op de neveneffecten van het ECB-beleid, maakt Ducrozet ‘sprakeloos’. ‘De ECB zegt hen al jaren zelf actie te ondernemen, wat de druk op de ECB zou verlichten. Maar ze doen niets.’

De kortste route naar een betekenisvolle overheidsstimulus voor de eurozone loopt door Berlijn, weet ook Lagarde. Niet toevallig was een van haar eerste daden als ECB-voorzitter het uitspreken van een lofrede op een event voor Wolfgang Schäuble, de Duitse ex-minister van Financiën met een viscerale afkeer van begrotingstekorten. Nu de Duitse industriële motor sputtert, verhoogt misschien de kans op budgettaire stimulus. Wat kan helpen is dat Lagarde een goede relatie heeft met de Duitse bondskanselier Angela Merkel.

Ducrozet twijfelt niet. ‘De route is duidelijk: we krijgen meer budgettaire stimulus. Maar het gaat veel breder dan dat. Het valt op dat Lagarde de nadruk legt op andere hervormingspijlers, zoals de vervolmaking van de Europese bankenunie. Ze zal niet alles binnenhalen, maar het is de juiste benadering. En een manier om niet al te zeer druk te leggen op uitsluitend Duitsland.’

Klimaat is een cruciale uitdaging. De ECB moet daarover praten. Maar ze moet niet de opdracht van politici overnemen.
Frederik Ducrozet
ECB-watcher

Volgens Van Overtveldt toont Lagarde zich meer politica dan centraal bankier door publiekelijk de Duitsers te paaien. ‘Het lijkt me niet verstandig alles in het openbaar te doen. Je riskeert zo in een mediadiscussie terecht te komen in plaats van in een serene sfeer te praten.’ Van Overtveldt voelt ook niets voor ‘een plat pleidooi voor meer begrotingstekorten’. In het licht van uitdagingen zoals de stijgende vergrijzingskosten en de dalende productiviteitsgroei is dat volgens hem onverantwoord.

Lagarde benadrukt dat de ECB in de tussentijd ‘resoluut’ het primaire doel van prijsstabiliteit blijft nastreven. Zij staat voor een voortzetting van Draghi’s ultrasoepele beleid, al kan de precieze definitie van de beoogde prijsstabiliteit - ‘onder maar dicht bij 2 procent’ - weleens op de schop gaan. Lagarde heeft een diepgaande doorlichting van de monetaire strategie aangekondigd, de eerste sinds 2003.

Hoog tijd, menen ECB-watchers. De economische omgeving is niet meer dezelfde als die van 16 jaar geleden. De inflatie blijft hardnekkig laag, met lage werkloosheid die zich niet langer lijkt te vertalen in een stijgend prijsniveau, en een rentewapen dat nog maar weinig presteert. Dat zette eerder al de Amerikaanse centrale bank (Fed) aan om haar eigen strategie tegen het licht te houden. Nu volgt de ECB, die daarvoor als gevolg van de non-stopcrisisbestrijding de voorbij tien jaar nooit tijd heeft gehad.

Geven en nemen

De strategische doorlichting - die een jaar kan duren - zou Lagarde weleens kunnen helpen de brokken te lijmen in de bestuursraad van de ECB. ‘Als ze het goed aanpakt, kan dat helpen de cohesie in de ECB te versterken’, zegt Ducrozet. ‘De doorlichting wordt een evenwichtsoefening met geven en nemen.’ Voer voor een consensusbouwer dus.

Volgens Ducrozet heeft Lagarde er ook de tijd voor. ‘Ze heeft geluk wat dat betreft. De timing is perfect. Er is momenteel geen enkele druk op de ECB om meer te doen. En als het nodig zou zijn, kan ze nog altijd verder versoepelen met kleine ingrepen hier en daar. Gezien de inflatie die nog altijd te laag is, is een versoepeling waarschijnlijker dan een verstrenging.’

Inhoudelijk verwacht hij ‘een evolutie, geen revolutie’ van de doorlichting. Al komt het officialiseren - of permanent maken - van de vele beleidsmaatregelen waarmee de crisis bestreden werd op zich al neer op een ‘enorme’ herziening, zegt de Pictet-econoom.

©Photo News

Op de concrete aankondiging van de doorlichting is het mogelijk nog enkele weken wachten, maar de inflatiedoelstelling en het communicatiebeleid zullen zeker deel uitmaken van de oefening. Waarnemers verwachten een bescheiden aanpassing van het inflatiedoel. ‘Eenvoudig is mooi’, zegt Ducrozet, ‘en dus zou het inflatiedoel weleens simpelweg 2 procent kunnen worden. Weg met het wat onnozole ‘onder maar dicht bij’ 2 procent.’

Dat zou neerkomen op een structurele versoepeling, want de huidige doelstelling is inherent asymmetrisch: er is meer tolerantie voor een te lage inflatie dan voor een inflatie boven 2 procent, al ontkende Draghi dat steevast. Hier komt het geven en nemen in het spel. ‘Lagarde kan in ruil voor het nieuwe inflatiedoel een toegeving doen aan de haviken (die een strenger monetair beleid aanhangen, red). Zo kunnen de woningkosten op een betere manier weerspiegeld worden in de inflatiemaatstaf van de ECB’, zegt Ducrozet. Volgens economen onderschat demaatstaf die kosten door geen rekening te houden met huiseigenaars en enkel naar huurders te kijken.

Een neteliger onderwerp is de evaluatie van de neveneffecten van het monetaire beleid. ‘Bepalen hoe die te meten en hoe ver je kan gaan, wordt een hele kluif’, zegt Ducrozet.

Klimaatverandering

Dat geldt evengoed voor het thema dat de voorbije weken de meeste aandacht kreeg: of en hoe centraal bankiers een rol moeten spelen in de strijd tegen klimaatverandering. Lagarde heeft duidelijk gemaakt dat ze klimaatverandering wil meenemen in de strategische doorlichting. Wat haar betreft is het een ‘kritieke’ prioriteit voor de centrale bank. Dat ze daarmee meteen de Duitse ECB-havik Jens Weidmann tegen de haren streek, vindt Van Overtveldt ‘een ongelukkige start’ met het oog op de brokken die Lagarde te lijmen heeft.

De ECB kan op meerdere manieren de klimaatverandering helpen bestrijden. Van het opnemen van de impact in de eigen economische analyses tot banken en kredietratingbureaus te verplichten rekening te houden met klimaatrisico’s. De ECB kan daarnaast in het eigen pensioenfonds het papier van vervuilers weren of een stap verder gaan en vervuilende bedrijven uitsluiten van de schuldaankopen (quantitave easing, QE) waarmee ze de groei en inflatie probeert aan te jagen.

Dat laatste is voor Weidmann een brug te ver, net als voor zijn landgenote Isabel Schnabel, die binnenkort de tweede vrouw wordt in de 25-koppige bestuursraad van de ECB. Zij vrezen dat dit ten koste gaat van het primaire doel: prijsstabiliteit garanderen.

Lagarde deelde M&M’s aan iedereen uit. Blijkbaar is ze er zelf verzot op.
Ex-minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA), die met Lagarde aan tafel zat tijdens de schuldencrisis.

Naast dat primaire doel heeft de ECB als secundair mandaat ‘het ondersteunen van het algemeen economisch beleid van de EU’. Het is binnen die tweede pijler dat Lagarde ruimte ziet voor de strijd tegen klimaatverandering. Ze hangt daarmee haar karretje aan de uitgesproken groene ambities van de nieuwe Europese Commissie.

Van Overtveldt ziet principieel geen probleem. ‘Als je van de ECB verwacht dat ze rekening houdt met de algemene economische omgeving, kan ze moeilijk om de klimaatverandering heen. Maar de vraag is hoe ze dat precies zal doen in het schuldaankoopprogramma, mét respect voor de verdeelsleutel van schuldaankopen tussen lidstaten.’

Ook Ducrozet voelt er zich onwennig bij. ‘Klimaatverandering is een cruciale uitdaging waarover de ECB moet praten, maar door actie te ondernemen zou de centrale bank opnieuw iets doen waartoe wij als burgers en politici blijkbaar niet in staat zijn. De ECB dreigt dan een zondebok te worden voor wat de opdract van politici hoort te zijn, en dat is gevaarlijk. Uiteindelijk zijn ECB-bestuurders niet democratisch verkozen. Politici horen hier de regels te bepalen.’ Het is afwachten of de ex-politica Lagarde hun dat duidelijk kan maken.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n