interview

‘Dit is de revanche van het klootjesvolk'

Jean-Pierre Le Goff over de gele-hesjescrisis: ‘Pas als de autoriteit van de staat is hersteld, is er een kans dat ook het vertrouwen terugkeert.’ ©AFP

Eerst was hij impopulair, nu is er zelfs sprake van haat. Een van Frankrijks prominentste intellectuelen, Jean-Pierre Le Goff, analyseert voor De Tijd waarom het misging met Emmanuel Macron.

Jean-Pierre Le Goff (69) was de afgelopen weken tijdens de crisis van de gele hesjes veel te zien op de Franse televisie. Volgens de bedachtzame filosoof en socioloog moeten we dit oproer vooral zien als ‘de revanche van het miskende en geminachte klootjesvolk op de elite’. ‘Maar pas op’, zegt hij met opgeheven vinger in zijn werkkamer in het betere deel van de Parijse banlieue. ‘In de populistische visie heeft het volk alleen nobele eigenschappen en is de elite door en door slecht. Zo is het natuurlijk niet.’

De verdeeldheid van Frankrijk baart Le Goff zorgen. Macron wil hij in deze instabiele tijden niet te veel afvallen. Tegelijk valt niet te ontkennen dat de president een grote verantwoordelijkheid draagt voor de malaise.

Macron vertegenwoordigt de elite van een nieuwe generatie. De leden daarvan leven veel meer dan vroeger onder elkaar.
jean-pierre le goff
franse filosoof en socioloog

Wat deed Macron verkeerd?
Jean-Pierre Le Goff: ‘Zijn provocaties om mee te beginnen. Zo sprak hij onder meer over ‘moeilijke Galliërs’ die niet willen veranderen, over mensen die ‘niets zijn in het leven’ en raadde hij een werkloze aan de straat over te steken waar hij vast werk zou vinden. Dat is taal voor een verkiezingscampagne, maar heel riskant voor een president. Nog belangrijker: hij wilde de waardigheid herstellen van het presidentschap, die onder andere zwaar op de proef is gesteld door zijn voorganger François Hollande die zijn maîtresse op een scooter bezocht. Maar hij ging op de foto met Antilliaanse inbrekers met ontbloot bovenlijf die hun middelvinger opstaken naar de camera en hij vertoonde zich met een dj in zo’n visnethesje op het cour d’honneur van het Elysée-paleis.’

Macron wil zich niet afsluiten. Is dat zo slecht?
Le Goff: ‘Er is geen betere manier om je eigen gezag te ondermijnen dan door formele momenten af te wisselen met dit soort modieuze of ondoordachte pogingen om dicht bij de mensen te staan. Zo hield hij plechtige speeches op begraafplaatsen om de Eerste Wereldoorlog te herdenken en spoedde hij zich daarna naar een verzorgingstehuis of een fabriek en van daar weer naar de straat waar mensen hem toeriepen dat ze niet rond kunnen komen. Er loopt steeds van alles door elkaar. Wat ook verkeerd uitpakte, was zijn solistische optreden. Hij duldde niemand - geen premier of minister - naast zich. We zagen 18 maanden lang enkel Macron.’

Komt dat ook niet omdat de Franse Vijfde Republiek veel macht geeft aan de president?
Le Goff: ‘Nee, de traditie van de Vijfde Republiek is juist dat de president niet alles doet. Macron verdween pas uit beeld toen de crisis in volle hevigheid was losgebarsten. Toen verscheen opeens premier Édouard Philippe die de klappen moest opvangen.’

Maar het ligt niet alleen aan Macron, zegt u.
Le Goff: ‘Dat onvermogen als staatshoofd te overtuigen en gewone mensen te begrijpen is een structureel probleem. De voorgangers van Macron, met uitzondering van Hollande en Sarkozy, waren uit een heel ander hout gesneden. De Gaulle, Pompidou, Giscard, Mitterrand en Chirac waren producten van een klassiek onderwijssysteem met veel nadruk op literaire en historische kennis. Ze waren bovendien in hun persoonlijke leven gevormd door de geschiedenis, door de oorlog - de oorlog in Algerije in het geval van Chirac. Daardoor wisten ze ook wat er leeft in andere milieus dan de wereld waarin ze opgroeiden. Macron vertegenwoordigt de elite van een nieuwe generatie. De leden daarvan leven veel meer dan vroeger onder elkaar. De cultuur in die kring staat in het teken van het eigen imago, managementtechnieken en communicatie. De band met het verleden - voortaan vooral iets waar je je voor moet schamen of je excuses voor moet aanbieden - is doorgesneden, alleen de vooruitgang telt.’

Je moet mensen niet alleen verstandelijk maar ook van binnenuit, op een natuurlijke manier, begrijpen.
Jean-Pierre Le Goff
franse filosoof en socioloog

Macron is met zijn problemen dus ook een kind van deze tijd?
Le Goff: ‘Zeker. En Macron is dan nog een erg intelligente man met een oog voor de sociale breuklijnen in dit land. In zijn boek ‘Revolutie’, dat tijdens zijn campagne verscheen, schreef hij zelfs: ‘Onze medeburgers zijn ervan overtuigd dat de macht in handen is van mensen die niet op hen lijken, die hen niet begrijpen en die zich niet om hen bekommeren. Dat is de bron van onze huidige malaise.’ Hij omschreef de kern van het probleem van de gele hesjes dus al voordat het bestond.’

Waarom verkeek hij zich dan volledig op deze crisis?
Le Goff: ‘Omdat intelligentie lang niet alles is. Autoriteit is geen ‘competentie’. Je moet mensen niet alleen verstandelijk maar ook van binnenuit, op een natuurlijke manier, begrijpen. Alleen dan kan je de eenheid van het land belichamen en een crisissituatie onder controle krijgen. Zoiets lees je niet in een boek over effectief leiderschap.’

Macron heeft wel een duidelijk idee over waar het naartoe moet met het land. De Franse economie aanpassen aan de eisen van de globalisering komt uiteindelijk iedereen ten goede, zegt hij.
Le Goff: ‘Voor veel mensen is dat doel helemaal niet zo duidelijk. Ze wantrouwen die erg positieve kijk op meer concurrentie en wegvallende grenzen. Niet iedereen zal erop vooruitgaan. Wat gebeurt met de rest? Het verhaal over de inspanningen die nodig zijn voor een stralende toekomst slaat enkel bij de winnaars aan.’

Hoe moet het nu verder?
Le Goff: ‘Macron zal het rustiger aan doen en anderen de ruimte geven. Hij moet vooral proberen de mensen gerust te stellen. Dat lukt niet met het ‘Groot nationaal debat’ dat de regering nu lanceert over alles wat de gele hesjes hebben losgemaakt. Daarmee geeft Macron zijn echec toe en lijkt hij op een manager die zijn werknemers de illusie geeft dat ze samen het bedrijf leiden. Zo dreigt alleen maar meer verwarring te ontstaan. Pas als de autoriteit van de staat is hersteld, is er een kans dat ook het vertrouwen terugkeert.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud