analyse

Europa begint aan lange mars naar solidariteit

©REUTERS

Na excuses over een gebrek aan empathie en steun volgt nu de week van de waarheid voor Europa. Stilaan groeit het besef dat de Europese landen samen de coronacrisis te lijf moeten gaan. Maar solidariteit betekent niet voor iedereen hetzelfde.

Een week kan een groot verschil maken in de Europese Unie, dat is nu wel duidelijk. Plots spreekt iedereen over solidariteit. Het debat over een gezamenlijke aanpak van de ergste economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog komt stilaan op gang. De kentering komt niets te vroeg. Dinsdag moeten de ministers van Financiën van de 27 EU-landen het eens worden over een crisisplan, of minstens een lijstje mogelijke maatregelen. Daarna komen de Europese leiders aan de beurt. 

Na de moeilijke Europese top van 26 maart en een reeks ongelukkige uitspraken en fricties tussen noordelijke en zuidelijke lidstaten, is de toon van het debat veranderd. Europees Commissievoorzitster Ursula von der Leyen erkende donderdag in de Italiaanse krant La Repubblica dat Europa heeft teleurgesteld in de coronacrisis. Maar 'vandaag staat Europa aan de zijde van Italië', beklemtoonde ze.

'Ik hoop dat sommigen het begrepen hebben', zegt een diplomaat. Hij doelt op Nederland, dat op een apothekersschaaltje niet de coronaschade afwoog, maar wel de begrotingsijver van de zuidelijke landen. De Nederlandse premier Mark Rutte en minister van Financiën Wopke Hoekstra gingen deze week door het stof voor zoveel gebrek aan empathie.

Coronabonds

Nu legt Nederland een eigen plan op tafel voor een fonds van 10 tot 20 miljard euro. Den Haag zou zelf tot 1,2 miljard in die pot doen en vraagt van andere lidstaten een gelijkaardig gebaar. Opmerkelijk is dat Nederland het geld niet als een lening ziet, maar als een gift.

Toch lijkt het dat Den Haag vooral goodwill wil kopen en andere plannen afblokken, zoals het Franse voorstel voor een tijdelijk fonds dat gezamenlijk schuldpapier uitgeeft. Dat lijkt een andere verpakking voor euro-obligaties of coronabonds, wat Nederland verafschuwt. 

We hebben nu een amnestie nodig voor wat gebeurde in de financiële crisis. We hebben een discussie nodig zonder taboes, anders gaat deze crisis nog heel lang duren.
Margrethe Vestager
Vicevoorzitter EU-Commissie voor Concurrentie

Gezamenlijk schuldpapier blijft ook stuiten op een 'no pasarán' van Duitsland en Oostenrijk. Maar de discussie over hoe Europa dan wel solidair kan zijn in deze crisis, is op gang gekomen. 'We hebben nu een amnestie nodig voor wat gebeurde in de financiële crisis', zegt Margrethe Vestager, de concurrentietsarina van de Europese Commissie, in een groepsinterview. 'We zijn buren en als het erop aankomt helpen buren elkaar. We hebben een discussie nodig zonder taboes, anders gaat deze crisis nog heel lang duren.'

Jobsubsidies

De Europese gereedschapskist voor de crisis begint stilaan vorm te krijgen, zegt Europees commissaris voor de Euro Valdis Dombrovskis. De Letse oud-premier is de bedenker van SURE, het instrument dat de Commissie deze week lanceerde om mensen aan het werk te houden in zwaarst getroffen lidstaten.

We hebben geen verdeelsleutel vastgelegd voor die jobsubsidies, we werken op basis van de vraag.
Valdis Dombrovskis
Vice-voorzitter Economie EU-Commissie voor Economie

De Commissie wil zelf 100 miljard euro ophalen op de markten en dat geld aan voordelige voorwaarden lenen aan landen die het nodig hebben. 'Er is geen verdeelsleutel voor de jobsubsidies vastgelegd tussen de lidstaten, we werken op basis van de vraag', zegt Dombrovskis. De 27 lidstaten moeten wel garant staan voor in totaal 25 miljard euro, want in het Europese budget zit voor dit jaar niet veel geld meer. Maar de kans is klein dat die garanties ook echt aangesproken worden, zeggen experts. De terugbetaling van de leningen zal ook over een termijn van vijf tot tien jaar gespreid worden.

De Europese Investeringsbank EIB op zijn beurt wil 200 miljard euro extra ophalen voor kmo's en midcaps, maar ook hij heeft daarvoor een extra garantie nodig van 25 miljard euro van de 27 lidstaten. Voor België zou die garantie neerkomen op 1,3 miljard euro. Geen sinecure, zeker als je weet dat ons land al belangrijke garanties meetorst voor onder meer Dexia.

Kredietlijn

Ook het Europese noodfonds ESM, dat dateert uit de tijd van de eurocrisis, krijgt een belangrijke rol. Lidstaten zouden voor 2 procent van hun bbp beroep kunnen doen op een preventieve kredietlijn bij het ESM. Het noodfonds heeft nog 410 miljard euro aan vuurkracht. 'Om dit fonds te gebruiken, zijn geen bijkomende garanties nodig', beklemtoont de ESM-topman Klaus Regling in een opiniestuk in De Tijd.

Het gebruik van het ESM is normaal gebonden aan Europees toezicht en aan strakke begrotingsvoorwaarden. Landen als Italië zijn daarom minder geneigd er een beroep op te doen. Daarom groeit de consensus dat in een eerste fase slechts lichte voorwaarden mogen gelden, die enkel aan de coronacrisis gelieerd zijn. Zelfs Duitsland is het daar al mee eens. Een nadeel is dat enkel de negentien landen van de eurozone het ESM mogen gebruiken. Dinsdag gaan de ministers van Financiën in discussie over de rente en afbetalingstermijn van de ESM-kredieten.

Achter die ESM-kredietlijn zit overigens nog een voordeel. Wie aanklopt bij het ESM, triggert in principe het ultieme crisiswapen van de Europese Centrale Bank, het programma OMT. Dat laat toe onbeperkt obligaties op te kopen. 

Europese begroting

Ons Europees meerjarenbudget is ons beste Marshallplan.
Ursula von der Leyen
Voorzitter EU-Commissie

De Commissie zoekt vooral oplossingen die voor alle 27 EU-landen kunnen gelden. Ze wil elke euro inzetten die overblijft in de huidige EU-meerjarenbegroting. Bovendien maakt Von der Leyen van het nieuwe Europese meerjarenbudget, voor de periode 2021-2027, de gezamenlijke verdedigingswal tegen de economische crisis die er na corona aankomt.

'Iedereen spreekt over de nood aan een Europees Marshallplan', zegt de Commissievoorzitster, verwijzend naar de Spaanse premier Pedro Sanchez en de voorzitter van de Europese Raad Charles Michel. 'Ons meerjarenbudget is ons beste Marshallplan.'

Ook Dombrovskis beklemtoont dat de nieuwe meerjarenbegroting voor de komende zeven jaar 'ambitieus moet zijn en een sterke investeringscomponent moet hebben'. Maar om voldoende geld naar de Europese economie te doen vloeien in 2021, heb je een extra regeling nodig voor het jaar 2021, beklemtoont hij. Sommige landen dringen daarom aan op een budget voor een in plaats van zeven jaar. Vestager blijft het meerjarenbudget verdedigen: 'We hebben een perspectief nodig voor wat we willen bereiken.' Zij ziet ook de kans om nu de omschakeling te forceren naar digitalisering en vergroening. 

De discussie over de Europese meerjarenbegroting wordt een taaie kluif. Het gaat over de vraag of de lidstaten een gezamenlijk stimulusplan willen opzetten met de Europese begroting als hefboom. Om de economische crisis aan te pakken, zal de EU meer moeten uitgeven dan nu. Dat wordt moeilijk, zeker voor landen als Nederland, die pleiten voor een krappe begroting van 1 procent van het gezamenlijke bbp. Vestager pleit voor meer: 'Europa heeft een toegevoegde waarde. Het is beter dat we samen geld uitgeven dan elk land apart.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud