Europa blust coronabrand zonder waterkanon

Begrotingsexpert Wim Moesen pleit ervoor de fouten van de eurocrisis niet te herhalen en de economische groei niet opnieuw aan flarden te schieten. ©Emy Elleboog

Europa brengt een bazooka van 540 miljard euro in stelling om bedrijven, werknemers en landen te behoeden voor te grote coronaschade. Maar een gezamenlijk waterkanon ontbreekt bij het blussen. Herhaalt Europa de fouten van de eurocrisis?

Europa herademt na enkele bange weken van hoogspanning tussen noord en zuid over een solidaire aanpak van de coronacrisis. De ministers van Financiën raakten het donderdagavond eens over een eerste gezamenlijk crisisplan van meer dan 500 miljard euro aan goedkope leningen. Maar zijn die Europese blusmaatregelen wel de goede oplossing voor landen met een hoge schuld als België, Italië en Spanje? En dreigt een ontrafeling van de euro, als coronabonds of de gezamenlijke uitgifte van schuldpapier een taboe blijven?

Het strenge bezuinigingsbeleid van de eurolanden leidde tussen 2010 en 2014 tot vier jaar stagnatie van de groei en besparingen op overheidsinvesteringen. De Verenigde Staten zijn hun economie wel blijven stimuleren en kenden in diezelfde periode een groei van 2,25 procent.
Wim Moesen
Econoom

De econoom Wim Moesen (KU Leuven), een specialist inzake openbare financiën, spreekt alvast van een 'scharnierpunt'. 'We hebben tussen 2010 en 2014 onze economie genekt met onze obsessie, onder Duitse druk, om het begrotingstekort te beheersen.' Maar de obsessie gold enkel de teller van het begrotingstekort en niet de noemer, het bruto binnenlands product (bbp). 'Het strenge bezuinigingsbeleid van de eurolanden leidde tot vier jaar stagnatie van de groei en besparingen op overheidsinvesteringen. De Verenigde Staten zijn wél hun economie blijven stimuleren en kenden in diezelfde periode een groei van 2,25 procent.'

Moesen adviseert die fouten van de eurocrisis niet te herhalen en dus de noemer - de economische groei - ditmaal niet aan flarden te schieten. De Nationale Bank en het Planbureau vrezen voor een economische dip dit jaar van 8 procent en een stijging van de overheidsschuld tot 115 procent van het bbp. 'Bij zo'n dreun is het belangrijk te kijken naar de teller én de noemer. De economie moet zich kunnen herpakken en het productieweefsel moet overeind blijven. Dank zij de lage rente is de betaalbaarheid van de openbare schuld onder controle.'

Crisismaatregelen

De drie Europese crisismaatregelen passen in dat plaatje. Het effectiefste middel is voor Moesen 'Sure', een financiële ondersteuning van tijdelijke werkloosheid. De Europese Commissie gaat met een garantie van 25 miljard euro van de lidstaten voor 100 miljard euro aan leningen ophalen om te vermijden dat bedrijven dichtgaan en jobs sneuvelen. Zuiderse landen kennen dat systeem niet, maar België beperkte ermee in 2008-2009 de economische terugval tot 2,3 procent tegenover 5 procent elders in de Unie, weet Moesen. 

De Europese Investeringsbank EIB gaat via een door de lidstaten gespijsd garantiefonds van 25 miljard euro voor 200 miljard leningen verstrekken aan kmo's en bedrijven. Dat geld moeten vermijden dat de liquiditeitscrisis voor de bedrijven een solvabiliteitscrisis wordt. Het Europese noodfonds ESM biedt dan weer voor 240 miljard euro aan preventieve kredietlijnen aan. Dat bedrag komt neer op 2 procent van het bbp van de eurolanden.

Toegang krijgen tot het ESM gaat normaal gepaard met streng economisch toezicht, zoals door de troika in Griekenland. Maar die macro-economische voorwaarden vallen nu weg voor alle de directe en indirecte medische uitgaven die verband houden met de coronacrisis.

Coronabonds

Het akkoord blijft evenwel bewust onduidelijk over welke voorwaarden zullen gelden als de pandemie onder controle is. En Italië lijkt zelfs niet zinnens gebruik te maken van het ESM-aanbod. Dat doet vermoeden dat de bazooka niet het goede antwoord is op de noden van de zuiderse landen. De leningen uit het crisispakket vlakken enkel de schuldencurve af, zegt een Europees expert. Dank zij die spreiding wordt een land niet geconfronteerd wordt met een onhoudbare schuld.

Die oplossing is niet bepaald de solidariteit die het zuiden in gedachten had. Spanje en Italië vestigen al hun hoop op coronabonds of de uitgifte van gezamenlijke euro-obligaties. Maar Nederland, Duitsland en Oostenrijk wijzen dat af. De ministers van Financiën schuiven de discussie over een een gezamenlijk herstelplan én de financiering ervan door naar de EU-leiders.

Raadsvoorzitter Charles Michel roept op 23 april een nieuwe virtuele Europese top samen. Europese bronnen benadrukken dat voor een Europees herstelfonds na corona 'minstens het dubbele' nodig is van deze noodbazooka. De ruzie tussen noord en zuid over gezamenlijk schuldpapier dreigt dan weer in alle hevigheid op te laaien. Dat zal het debat over een 'Italexit' opnieuw tot leven wekken.

Dat is een slecht scenario voor alle eurolanden. De reality check voor de eurozone wordt de heropstart van de economie na de pandemie. De economieën zijn nauw verweven. Als één afzetmarkt dichtblijft, stokt de hele eurozone. 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud