nieuwsanalyse

Europa brengt miljardenbazooka in stelling voor klimaat

De EIB heeft vorig jaar nog een lening van 700 miljoen euro verstrekt voor de aanleg van de gasleiding tussen Turkije en Italië. Met het nieuwe beleid van de investeringsbank wordt het moeilijk nog leningen voor dergelijke projecten te krijgen. ©Bloomberg

De Europese Investeringsbank (EIB) stopt met de financiering van fossiele energie. De grootste publieke geldschieter ter wereld zet een turbo op groene projecten en een klimaatneutraal Europa. Het eerste puzzelstukje van de Europese ‘green new deal’ ligt er al.

De nieuwe Europese Commissie onder leiding van Ursula von der Leyen heeft grote plannen met het klimaat. Ze wil van Europa met een batterij maatregelen tegen 2050 het eerste klimaatneutrale continent maken, de ‘green new deal’. Om die transformatie mogelijk te maken is veel geld nodig. Bovendien moet de omslag de komende tien jaar gebeuren om effectief te zijn. Von der Leyen schakelt daarom de Europese Investeringsbank (EIB) in. De lidstaten van de Europese Unie keurden donderdag de omvorming van de EIB tot de Europese klimaatbank goed.

1 Wat heeft de EIB beslist?

De EIB stopt tussen 2020 en 2030 1.000 miljard euro in investeringen voor het klimaat en een duurzamer energieverbruik. Dat komt neer op 100 miljard euro per jaar. Bovendien gaat vanaf 2025 de helft van de financiering van de bank naar klimaatgerelateerde projecten. Vandaag gaat slechts 28 procent van alle investeringen van de EIB naar klimaat.

Tegen eind 2020 worden alle activiteiten van de bank in lijn gebracht met de principes en de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs. Behalve investeringen voor klimaat en energie financiert de EIB ook kmo’s, innovatie en infrastructuur. Het logische gevolg is dat vanaf eind 2021, een jaar later dan de EIB zelf had gewild, geen geld meer gaat naar projecten voor fossiele energie.

2 Welke investeringen kunnen, welke kunnen niet?

De huidige uitstootnormen sluiten investeringen in zeer vervuilende bruin- of steenkoolcentrales al grotendeels uit. Toch heeft de EIB sinds 2015 nog altijd 13,4 miljard euro gestopt in fossiele brandstoffen, onder meer in gas.

In de energietransitie blijft gas de komende decennia een belangrijke rol spelen, ook in België. Maar de EIB wil ook de gassector koolstofarm maken. De uitstootnorm wordt vanaf 2022 meer dan gehalveerd, zodat klassieke gascentrales niet meer kunnen rekenen op geld. Nieuwe gascentrales met een lage uitstoot, zoals biogas, synthetisch gas en waterstofgassen, komen wel nog in aanmerking.

De EIB is de eerste internationale financiële instelling die radicaal kapt met de financiering van elektriciteitscentrales op basis van steen- en bruinkool.

De EIB is de eerste internationale financiële instelling die radicaal kapt met de financiering van elektriciteitscentrales op basis van steen- en bruinkool. Toch is de stap voor gasprojecten minder radicaal. De verlenging van de fossiele deadline tot eind 2021 laat nog ruimte voor de financiering van gasinfrastructuur en verbindingen tussen lidstaten. De lidstaten moeten volgend jaar zo’n lijst van ‘projecten van gemeenschappelijk belang’ goedkeuren en voor die projecten worden dus nog de bestaande soepeler uitstootnormen gehanteerd.

Wel zal de focus van de investeringen veel meer liggen op projecten die innovatie in propere energiebronnen, energie-efficiëntie en hernieuwbare energie stimuleren. De voorbije vijf jaar gaf de EIB al meer dan 65 miljard euro voor dat soort energie-investeringen. Er komt ook meer ruimte voor energie-investeringen buiten de Unie.

3 Wie trok aan de touwtjes?

De belangen van de EU-lidstaten lopen erg uiteen. In Duitsland alleen al namen de betrokken ministeries tegengestelde standpunten in. Vorige maand was er geen akkoord mogelijk over de nieuwe energie- en klimaatstrategie. Donderdag leverde een marathonzitting alsnog een akkoord op. Dat kwam omdat Duitsland uiteindelijk toch voor het pakket stemde.

Enkele regio’s in Duitsland, Polen en acht andere lidstaten krijgen wel een belangrijke troostprijs. Ze zullen steun krijgen uit een nieuw ‘fonds voor eerlijke transitie’, een sociaal vangnet voor regio’s die afhankelijk zijn van steen- of bruinkool en waar de transitie op een sociaal bloedbad dreigt uit te draaien.

Dat transitiefonds zal gezamenlijk worden beheerd door de EIB en de Europese Commissie, zoals dat al gebeurt met het Junckerfonds voor strategische investeringen. De EIB zal in die landen tot 75 procent van de kosten van de investeringen in nieuwe energiebronnen dragen. Ook dat transitiefonds sluit naadloos aan bij de ‘green new deal’ van von der Leyen. Ze wil daarmee garanderen dat de energietransitie sociaal aanvaardbaar is en blijft.

4 Wat betekent dat voor de Belgische bedrijven?

België heeft de komende jaren nood aan miljoeneninvesteringen in nieuwe gascentrales om de sluiting van de kerncentrales op te vangen. Federaal minister van Energie Marie Christine Marghem (MR) werkt momenteel aan een steunmechanisme om die investeringen rendabel te maken. De bouw van nieuwe centrales zal dan ook eerder afhangen van de hoogte van die subsidies dan van de toegang tot EIB-financiering.

Toch zal het voor nieuwe gascentrales moeilijker worden om het nodige geld bijeen te krijgen. De EIB verstrekte in het verleden belangrijke leningen voor de bouw van de kerncentrales en meerdere gascentrales in ons land. In theorie zal de investeringsbank nog altijd gascentrales kunnen financieren, maar die mogen dan niet meer dan 250 gram CO2 per kilowattuur geproduceerde stroom uitstoten. Met de huidige technologie is die drempel onhaalbaar. Enkel als efficiënte CO2-afvangsystemen worden ontwikkeld, zou de EIB nog klassieke gascentrales kunnen financieren.

Ook voor de Belgische gasnetbeheerder Fluxys kan de beleidswijziging grote gevolgen hebben.

Ook voor de Belgische gasnetbeheerder Fluxys kan de beleidswijziging grote gevolgen hebben. Fluxys heeft meermaals een beroep gedaan op de miljoenen van de EIB voor de bouw van gaspijpleidingen en de LNG-terminal in Zeebrugge. Fluxys, dat voor 78 procent in handen is van de Belgische gemeenten, heeft ook verschillende buitenlandse projecten. Zo bouwt het mee de TAP-gaspijpleiding van Turkije naar Italië, die vorig jaar van de EIB nog een lening van 700 miljoen euro heeft gekregen.

De komende jaren dreigt het voor Fluxys moeilijker te worden een dergelijke financiering te krijgen. Toch ziet het bedrijf geen al te grote obstakels opduiken. ‘Veel zal afhangen van de exacte definities van wat Europa als duurzaam beschouwt’, zegt woordvoerder Rudy Van Beurden. ‘De grote Europese projecten voor aardgas zijn achter de rug. Als we toch nog leidingen bouwen, moeten we erover waken dat die toekomstbestendig zijn. Pijpleidingen die nu nog aardgas transporteren, moeten aangepast zijn om ook waterstof of groen gas zoals biomethaan te kunnen transporteren. We gaan ervan uit dat dergelijke projecten nog altijd via de EIB gefinancierd kunnen worden.’

5 Wordt dit de grote ommekeer voor het klimaat?

Met 100 miljard euro per jaar aan investeringen in klimaatprojecten brengt Europa een stevig kanon in stelling. De EIB is de eerste multilaterale bank die zo’n ingrijpende beslissing neemt. ‘Dit is een fundamentele heroriëntering van een heel belangrijke investeringsstroom in Europa’, erkent Gerard Govers, vicerector duurzaamheidsbeleid aan de KU Leuven. ‘Dat is cruciaal want zonder verschuiving van de financiering lukt de omslag naar een duurzaam energiesysteem niet. Volgens de meeste onderzoeken moeten we 1 tot 2 procent van ons bruto binnenlands product mobiliseren om de energietransitie waar te maken.’

Als banken en fondsen het voorbeeld van de EIB volgen, versterkt dat het signaal dat er geen toekomst meer is voor fossiele energie.

De koerswijziging van de EIB zal niet zonder gevolg blijven voor private financiers. In grote miljoenenprojecten geldt de EIB vaak als een referentie-investeerder, een blijk van vertrouwen die ook andere financiers over de streep kan trekken. Als die financieringsbron opdroogt, moeten bedrijven voor investeringen in steenkool, olie en gas elders op zoek naar geld gaan. Als banken en fondsen het voorbeeld van de EIB volgen, versterkt dat het signaal dat er geen toekomst meer is voor fossiele energie.

‘Ik vermoed dat ze op de hoofdkwartieren van de financiële instellingen de koerswijziging van de EIB met argusogen volgen’, zegt Govers. ‘Het speelveld is aan het verschuiven. Als bank kan je wel in het gat springen van investeringsprojecten die de EIB nu laat liggen, maar het risico bestaat dat als de tendens naar vergroening doorzet, ze dan een aantal projecten aan het financieren zijn die zichzelf niet meer kunnen terugverdienen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud