Europa voorziet 100 miljard euro voor groene transitie

©EPA

De Europese Commissie heeft dinsdag een pot van 100 miljard euro voorgesteld om de meest vervuilende regio's bij de groene transitie te helpen. De Commissie pompt de volgende tien jaar 1.000 miljard euro in de groene economie.

'Iedereen moet aan boord van de Europese Green Deal, niemand mag achterblijven', luidt het dogma van Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, die een maand geleden haar klimaatagenda op tafel legde.

Von der Leyen wil Europa tegen 2050 klimaatneutraal maken. Maar op de Europese top van december wilde Polen nog niet meestappen in dat verhaal. Het land is erg afhankelijk van vervuilende steen- en bruinkool. Ook rees de vraag: wie zal de overgang naar een klimaatneutraal Europa betalen?

Financieel abracadabra

De transitie vergt niet alleen inspanningen voor het klimaat, maar ook voor een gezonder leefmilieu en een duurzamere samenleving. De Commissie berekende dat tot 2030 jaarlijks 260 miljard euro extra investeringen nodig zijn. De Europese Investeringsbank (EIB) doet als Europese klimaatbank haar duit in het zakje: de komende tien jaar zal ze voor 1.000 miljard euro aan investeringen in de vergroening van milieu en energie mobiliseren, ofwel 100 miljard euro per jaar.

De Commissie kondigde dinsdag haar langverwachte voorstel voor een transitiemechanisme aan. Dat moet de groene toekomst voor alle lidstaten sociaal aanvaardbaar en financieel haalbaar maken. De focus ligt duidelijk op probleemlanden als Polen. De Commissie voorziet de komende zeven jaar 100 tot 125 miljard euro. Slechts 7,5 miljard euro is vers geld. Daarnaast gaat het om bestaande Europese steunfondsen, nationale cofinanciering, privé-investeringen en goedkope leningen. 

Het samenballen van bestaande financieringsmiddelen voor het klimaat is de grote verdienste van het voorstel. Al kwam er financieel abracadabra aan te pas. Zo zijn er een groot aantal hefbomen bij om op basis van de EU-begroting of de middelen van de EIB extra geld op te halen. 

Het 'mechanisme voor eerlijke transitie' heroriënteert ook zeker 25 procent van het geld uit de bestaande Europese steunfondsen en de landbouw naar vergroening. Het mechanisme mobiliseert ook andere vormen van financiering en nationale cofinanciering van projecten die van EU-fondsen gebruikmaken.

De Commissie spreekt zelf van een investeringspakket van 1.000 miljard euro voor 2030, voor de komende tien jaar dus. Ook dat is financieel gepoker. De helft van dat bedrag komt uit het EU-budget. Daarbij komt 100 miljard uit het mechanisme voor eerlijke transitie en leggen de lidstaten daar 100 miljard bovenop. De resterende 300 miljard komt van InvestEU, het Europees investeringsvehikel dat massaal zal investeren in groene energie.

Probleem

Het enige vers geld is 7,5 miljard euro voor de periode 2021-2025 voor het nieuwe 'fonds voor eerlijke transitie'. Dat bedrag lijkt groot maar is bescheiden in verhouding tot de totale Europese begroting voor de volgende zeven jaar, zowat 1.000 miljard euro.

Maar tegelijk is dat bijkomend potje voor klimaattransitie een probleem. Nu al is er grote onenigheid in de EU over de Europese meerjarenbegroting. Na de brexit zit er minder geld in de Europese pot en bovendien zijn er nieuwe prioriteiten die geld vergen, zoals grensbewaking, defensie en digitalisering. Een extra begrotingslijn maakt het er niet makkelijker op.

De Europese Commissie zet een mechanisme op voor een grondige vergroening. Met amper 7,5 miljard euro vers geld, bestaande Europese steunfondsen, nationale cofinanciering, privé-investeringen en goedkope leningen rekent ze de komende zeven jaar op 100 tot 125 miljard euro extra.
Ursula von der Leyen
Voorzitter EU-Commissie

Dat beseft Von der Leyen. Maar ze toont zich strijdvaardig. 'We hebben een grondige modernisering nodig van het Europees budget. De huidige begroting dateert van 2013: dat is van voor de brexit, voor het klimaatverdrag van Parijs, voor 5G.' Von der Leyen pleit voor Europese eigen middelen, bijvoorbeeld via een plastictaks en de veiling van uitstootrechten.

Juncker-fonds

Het transitiefonds zal volgens de Europese Commissie zeker 30 miljard euro investeren, mogelijk zelfs 50 miljard. Dat komt omdat lidstaten zelf de Europese subsidies moeten aanvullen met eigen geld.

Behalve het transitiefonds is er ook een gerichte steun om projecten van starters of grotere bedrijven te helpen financieren bij de banken. Zo'n systeem om meer investeringen mogelijk te maken was de drijfveer achter het zogenaamde Juncker-fonds. De opvolger, InvestEU, zal op basis van 1,8 miljard euro uit de Europese begroting voor 45 miljard aan investeringen voor zulke projecten mogelijk maken.

Een derde pijler van het transitiemechanisme zijn goedkope leningen aan de privésector. Hier speelt de Europese Investeringsbank een centrale rol. De bank gebruikt 10 miljard euro van de eigen middelen als hefboom om investeringen los te weken. Volgens de Commissie kan dat resulteren in 25 tot 30 miljard aan investeringen.

Reconversie

Economische diversificatie en reconversie wordt de rode draad in het transitiemechanisme. Dat gaat best breed: van bodemsanering tot koolstofopvang en steun voor het creëren van nieuwe jobs. In sommige gevallen is zelfs steun mogelijk voor grote bedrijven of voor het opschonen van het productieproces van fabrieken, op voorwaarde dat jobs worden behouden. Voor kernenergie is geen steun mogelijk onder het transitiemechanisme.

Alle Europese landen kunnen een beroep doen op het transitiemechanisme. De klemtoon ligt wel op regio's die het het moeilijkst hebben met de klimaatomslag. Streken met een erg vervuilende industrie bijvoorbeeld. Of regio's die nog erg afhankelijk zijn van mijnen en bruinkool. Die zijn er in Polen, Duitsland en in het westen van Grieks Macedonië. Wel zal Duitsland als rijkere natie een pak meer geld naast die Europese steun moeten leggen dan pakweg Griekenland.

De klimaattransitie wordt ook ingepast in het Europees economisch toezicht. Landen moeten voor eind dit jaar een 'territoriaal plan' voorleggen over de pijnpunten en hoe die aangepakt kunnen worden. De Commissie moet dat plan goedkeuren.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud