Exportrestricties dreigen Europese farma te raken

Europees Commissievoorzitster Urula von der Leyen 'belooft' dat er geen vaccins van AstraZeneca meer worden uitgevoerd tot dat bedrijf zijn engagementen nakomt. ©REUTERS

27 opgejaagde Europese leiders dreigen met een exportverbod van AstraZeneca-vaccins. Zet Europa met dat spierballengerol de deur open voor geopolitieke strubbelingen, represailles tegen de eigen farmabedrijven en verstoorde toeleveringsketens? Wellicht niet, 'maar de deur naar exportrestricties staat wel open'.

Europees Commissievoorzitster Ursula von der Leyen moest donderdag een hele reeks garanties uit haar hoed toveren om de bezorgdheden van de kleine Europese landen over een strenger toezicht op de export van vaccins te counteren. Sinds eind januari eist Europa al transparantie over elke export van vaccins. Nu eist ze meer armslag om exportaanvragen te beoordelen en zo te garanderen dat Europa een 'eerlijk deel' krijgt van de op het eigen continent vervaardigde vaccins.

In de praktijk wil de Commissie de uitvoer van het farmabedrijf Astrazeneca droogleggen. 'Zolang AstraZeneca zijn Europese afspraken niet nakomt, keuren we geen uitvoer van vaccins voor dat bedrijf goed', zei von der Leyen na de Europese top. Maar zo'n Europees exportverbod dreigt ferme golven te maken. 'Dit is niet bevorderlijk voor de internationale relaties', zegt een bron uit de farma-industrie.

De Europese bedrijven die wel tijdig de beloofde vaccindosissen leveren, vrezen het kind van de rekening te worden. Europa is de belangrijkste farmaproducent ter wereld en stond altijd garant voor open handel. In de Europese boodschap zit nu een protectionistisch toontje. Dat vloekt met de mondiale voetafdruk van de farmasector. Een vaccin bestaat gemakkelijk uit 280 componenten en die komen al snel uit meer dan 20 landen.

Als één land met exportrestricties begint, loop je het risico dat andere volgen en zit je snel met enorme productievertragingen.
David Gering
Woordvoerder Pharma.be

België is een farmaland bij uitstek. 99 procent van de productie is bestemd voor de export. Vooral de vestiging van Pfizer in Puurs, die het coronavaccin van de groep produceert, voelt zich geviseerd. 'Pfizer maakt zich ernstig zorgen over elke wetgeving die ons vermogen om te produceren in, of te exporteren uit de Europese Unie in gevaar brengt', benadrukt woordvoerster Marie-Lise Verschelden.

David Gering, de woordvoerder van Pharma.be, ziet dat 'de deur nu openstaat voor exportrestricties en die zijn per definitie nooit een goede zaak'. ‘Wij ijveren voor dialoog en redelijkheid, niet voor door overheden opgelegde restricties. Als één land daarmee begint, loop je het risico dat andere volgen en zit je snel met enorme productievertragingen.'

27 kikkers

Dit is geen vaccinoorlog, maar spierballengerol, zeggen experts. 'Al van bij het begin van de crisis leek Europa meer op een kruiwagen met kikkers die in alle richtingen sprongen. De dialoog met de farmasector komt nu pas van de grond, terwijl de VS daar al jaren ervaring mee hebben en dus zeer snel kunnen schakelen.'

Italië, Frankrijk en Duitsland pleitten op de top voor een harde aanpak van de vaccinproducenten. Maar de kleine landen onder leiding van België en Nederland, gaven fors weerwerk. Zij eisten en verkregen dat de Commissie bij haar oordeel rekening houdt met de globale waardeketens voor vaccinproductie.

We willen een wapen klaar hebben liggen, maar we hopen dat we dat nooit moeten gebruiken.
Alexander De Croo en Mark Rutte
Belgisch en Nederlands premier

'We willen een wapen klaar hebben liggen, maar we hopen dat we dat nooit moeten gebruiken', zei zowel de Belgische premier Alexander De Croo als zijn Nederlandse collega Mark Rutte. 'We kunnen dit enkel inzetten tegen hardleerse vaccinproducenten. Dit moet een middel zijn van last resort', benadrukte De Croo na de top.

Von der Leyen moest beloven niet lichtzinnig om te springen met exportrestricties. Maatregelen moeten vooraf worden besproken met het betrokken bedrijf en met het land van productie en bestemming. De Europese Commissie kan niet ingaan tegen de verstandhouding die gevonden werd op de Europese Raad, is te horen.

Dialoog

Farma-experts benadrukken dat die dialoog de goede weg is. 'Bij een volgende crisis moeten alle partijen weer samen aan tafel. Overal controles opzetten is niet de goede weg.' Bedrijven hebben perspectief en stabiliteit nodig.

'Een vaccinoorlog zou ik dit niet noemen', zegt een expert. Toch leeft de angst voor represailles wel degelijk. Het Verenigd Koninkrijk kan bijvoorbeeld de uitvoer naar Europa van lipeden, een grondstof voor het Pfizer-vaccin, blokkeren, als het geen AstraZeneca-vaccins meer krijgt uit Europa. 'Sommige van onze bestanddelen zijn inderdaad afkomstig van andere landen zoals het Verenigd Koninkrijk. De mondiale toeleveringsketen is cruciaal om vaccins en andere geneesmiddelen in de hele wereld bij de patiënten te brengen.' benadrukt Verschelden.

De kans op een escalatie van de vaccinstrijd is niet helemaal weg na dit Europese akkoord, erkennen EU-diplomaten, maar grote zorgen zijn er voorlopig niet. Ook de Britten hebben het roer helemaal omgegooid na hun tirade over Europees vaccinnationalisme. Premier Boris Johnson zit zelf met een acuut tekort aan vaccins omdat hij geen reserve aanlegde voor de tweede spuit. 'Ze hebben weinig bondgenoten en ook India beperkt de uitvoer', zegt een EU-bron. 'Europa is hun enige leverancier buiten India. Ze hebben alle belang bij een vergelijk.'

Groen licht voor AstraZeneca-site

Het Europees geneesmiddelenagentschap steekt de duim omhoog voor de site van Halix in Leiden om AstraZeneca-vaccins voor de Europese markt te fabriceren.

De opstart in Leiden is cruciaal om de Europese productie van het vaccin van AstraZeneca, dat tot dusver veel minder leverde dan beloofd, op te krikken. In het Europese contract met AstraZeneca is sprake van vier sites: naast Halix zijn er die van het Amerikaanse Thermo Fisher in het Waalse Seneffe en twee andere in het Verenigd Koninkrijk.

Maar de site in Seneffe kampte met productieproblemen en vanuit het VK komen tot nader order geen AstraZeneca-vaccins naar de EU. De Halix-fabriek draaide tot dusver alleen voor de Britse markt, omdat AstraZeneca erg lang wachtte om de homologatie aan het EMA te vragen.

De Europese farmawaakhond keurde ook een nieuwe productiesite goed voor de vaccins van Pfizer-BioNTech in het Duitse Marburg.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud