analyse

Grieken likken wonden na negen jaar crisis

Griekenland is officieel uit de reddingsprogramma's van de EU en het IMF. Maar de schuldeisers houden nog decennia een oogje in het zeil. ©AFP

Griekenland staat weer op eigen benen. Na acht jaar internationale noodhulp krabbelt de economie voorzichtig overeind. Maar de besparingen en hervormingen van het voorbije decennium hebben de modale Griek vooral wanhoop en ellende gebracht.

Europa heeft maandag een erg bewogen hoofdstuk uit zijn geschiedenis afgesloten. Want na acht jaar is de stroom financiële noodhulp naar Griekenland opgedroogd. 

Liefst 288,7 miljard euro deden de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds sinds mei 2010 naar Athene vloeien. De alarmbellen waren in het najaar van 2009 afgegaan.

Toen biechtte de toenmalige Griekse premier George Papandreou op dat zijn land jaren geknoeid had met de begrotingscijfers en dat het tekort opgelopen was tot ruim 15 procent van het bruto binnenlands product (bbp), meer dan vijf keer de Europese limiet van 3 procent.

Eurocrisis

Enkele maanden later stond het kleine EU-land aan de rand van de afgrond. En dreigde het in zijn val Europese banken én de euro met zich mee te sleuren.

Acht jaar later is dat gevaar voorlopig afgewend. De Griekse exit uit de drie reddingsprogamma's zette verschillende Europese leiders maandag dan ook aan tot bejubelende woorden aan de Griekse autoriteiten.

'You did it! Felicitaties aan Griekenland en zijn inwoners. Het reddingsprogramma is beëindigd. Jullie kunnen nu de vruchten plukken van de grote inspanningen en de Europese solidariteit', stelde Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad, op Twitter.

Ook Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, toonde zich tevreden. 'De afronding van het macro-economisch aanpassingsprogramma is een belangrijk moment voor Griekenland en Europa. Terwijl hun Europese partners hun solidariteit hebben betuigd, heeft het Griekse volk op elke uitdaging met karakteristieke moed en vastberadenheid gereageerd. Nu het Griekse volk aan een nieuw hoofdstuk in zijn legendarische geschiedenis begint, zal het in mij altijd een bondgenoot, een partner en een vriend vinden', stelde de Luxemburger.

Pierre Moscovici, de Europese Commissaris voor Economische en Financiële Zaken, meende dat 'tijdens acht bijzonder moeilijke jaren de basis gelegd is voor een duurzaam herstel'.

Hoera-berichten

De Europese Commissie herinnerde er maandag aan dat de Griekse economie na een jarenlange diepe recessie weer met positieve groeicijfers aangeknoopt heeft. 'Door de geleverde inspanningen komen de overheidsfinanciën ook op orde en daalt de werkloosheid', merkte Brussel op.

Maar aan die hoera-berichten heeft de modale Griek wellicht lak. Want voor de financiële redding van zijn land heeft hij een zware prijs betaald. 

De EU en het IMF schreven geen blanco cheque uit. Aan hun noodhulp waren zware bezuinigingen en grote hervormingsplannen verbonden. Die maatregelen hakten zwaar in op de levensstandaard van de Grieken.

Van recessie naar economische groei

Griekenland is vorig jaar weliswaar uit de recessie gekropen. De export van goederen en diensten zit weer in de lift.

Door de onrust in zonnige bestemmingen als Tunesië, Egypte of Turkije vonden de toeristen de voorbije jaren ook vlot de weg naar Griekenland. Zij gaven de Griekse economie een duwtje in de rug door het geld te laten rollen tijdens hun vakantie. Vorig jaar droegen ze direct en indirect 35 miljard euro toe aan het bbp.

©Mediafin

Gebrek aan productiviteit

Maar 's lands economie heeft nog lang niet het pre-crisisniveau bereikt. Het bbp is vandaag nog altijd een kwart kleiner dan voor de crisis.

Het bruto binnenlands product nam ook een duikvlucht: van 22.560 euro in 2008 naar 17.350 euro vorig jaar. De gemiddelde Griek is in tien jaar dus 23 procent armer geworden.

Als de Griekse regering 's lands economie op weg wil zetten naar duurzaam herstel, doet het er goed aan de productiviteit op te krikken. Maar ze kan ook maatregelen nemen om het investeringsklimaat aantrekkelijker te maken.

Uit een rondvraag van het Wereld Economisch Forum bleek eerder dit jaar dat kandidaat-investeerders afknappen op de hoge belastingtarieven in het land, de bureaucratie, de fiscale regulering, het instabiele politieke klimaat en de corruptie in het land.

©Mediafin

Bloedbad op arbeidsmarkt

De zware financiële en economische crisis, en de daaruit voortvloeiende ontslagrondes, richtten een bloedbad aan op de Griekse arbeidsmarkt. Op het hoogtepunt van de crisis, in 2013, was 27,5 procent van de beroepsbevolking vergeefs op zoek naar een job.

Intussen is het werklozenleger afgeslankt en is nog ruim 21 procent van de Grieken werkloos. Bij de jongeren is dat nog altijd meer dan een op vier. En er zijn vandaag ook nog altijd minder Grieken aan de slag dan voor de crisis.

©Mediafin

Sanering overheidsfinanciën

De Griekse regeringen zetten hun bevolking de afgelopen jaren op een streng dieet in een poging het tekort op de begroting weer tot meer behapbare proporties te herleiden. De Grieken kregen een fikse loonsverlaging te slikken.

De pensioenleeftijd ging omhoog terwijl Athene in de pensioenuitkeringen het mes zette. Het gemiddelde pensioen bedraagt nu zowat 722 euro. Maar meer dan 1,2 miljoen gepensioneerden moet het met minder dan 500 euro per maand zien te rooien.

Tegelijkertijd gingen de belastingen omhoog. Het btw-tarief ging van 19 procent in 2007 naar 24 procent in 2017. Ook de tarieven voor de inkomstenbelasting stegen. Wie in de hoogste schijf valt, betaalt niet langer 33,6 procent belastingen op zijn inkomsten maar wel 55 procent.

Ondanks die ingrepen stegen de fiscale inkomsten niet spectaculair. Volgens het Internationaal Monetair Fonds valt dat eenvoudig te verklaren: ruim de helft van de Grieken betaalt gewoon geen belastingen. Als Athene de overheidsfinanciën de komende jaren voort wil aanzuiveren, doet het er goed aan de belastbare basis uit te breiden.

©Mediafin

Levensstandaard krijgt klap

De bezuinigings- en hervormingsmaatregelen hielpen de Griekse autoriteiten dan wel de begroting wat beter op orde te krijgen maar ze dreven heel wat modale Grieken tot wanhoop. Meer dan een derde van de bevolking vecht tegen armoede en sociale uitsluiting.

Het aantal daklozen verviervoudigde tijdens de crisis. Wie wat ondernemend is en beter opgeleid keerde het land zelfs zijn rug toe en ging elders in Europa of de wereld op zoek naar een beter bestaan.

Honderden anderen zagen helemaal geen uitweg meer uit de economische malaise en gingen over tot een wanhoopsdaad: de zelfmoordcijfers in Griekenland verdubbelden.

©Mediafin

Schuldenberg onhoudbaar hoog

De Griekse staatsschuld is tijdens de crisis tot duizelingwekkende hoogtes gestegen. Vorig jaar bedroeg die bijna 182 procent van het bbp. Het IMF waarschuwt dat de schuldenberg tegen 2060 kan oplopen tot 250 procent van het bbp als de Grieken niet op een of andere manier een vorm van schuldverlichting krijgen.

Banken blijven zorgenkindjes

De Griekse financiële sector blijft de machthebbers in Europa, maar ook in Griekenland, zorgen baren. 'De Griekse banken zijn nog altijd als een zombie', stelde de Griekse premier, Alexis Tsipras, in juni in de Britse zakenkrant Financial Times. 'Ze financieren de economie, dat is een probleem', voegde hij eraan toe.

48,5%
probleemkredieten
Bijna 1 op de 2 leningen bij Griekse banken zijn probleemkredieten.

De banken torsen dan ook nog een zware erfenis van de crisis. Omdat huiseigenaars hun leningen niet meer konden terugbetalen, bedrijven ineenstortten en bouwpromotoren over de kop gingen, raakten de financiële instellingen opgezadeld met een hoop probleemkredieten. 

Volgens de Griekse centrale bank zijn bijna de helft van alle leningen bij Griekse banken vandaag probleemkredieten. Ter vergelijking: dat is meer dan tien keer het Europese gemiddelde.

Door die vele slechte leningen in hun portefeuille aarzelen heel wat banken om nieuwe kredieten toe te staan aan privébedrijven en gezinnen. Vooral kmo's zouden zo'n financieel steuntje nochtans kunnen gebruiken om te innoveren en de stap te doen naar duurzame groei.

Dagelijkse leven

Griekenland mag een donker hoofdstuk uit zijn geschiedenis op papier dan wel afsluiten. Maar de gevolgen van die megacrisis zullen nog decennia voelbaar zijn in het dagelijkse leven van de bevolking. 

Officieel staat Griekenland weer op eigen benen. Maar de internationale schuldeisers laten de autoriteiten in Athene nog niet helemaal los. Nog decennia kijken zij mee over de schouder van de Griekse regering om erop toe te zien dat die het uitgestippelde hervormings- en begrotingspad niet verlaten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content