Nederland houdt Europees antwoord op crisis op

De Nederlandse minister van Financiën Wopke Hoekstra tijdens het overleg. ©EPA

Een gemeenschappelijke Europese antwoord op de coronacrisis liep woensdag na een lange nacht van moeizaam overleg op de klippen. Het water tussen Nederland en Italië is te diep.

Mario Centeno, de voorzitter van de eurogroep, blies woensdagochtend het overleg van de Europese ministers van Financiën af. Van Nederlandse empathie voor het zwaar door corona getroffen Zuid-Europa was in de videovergadering die in totaal 16 uur overspande - vaak onderbroken door een lange telefoonronde - niets te merken. De Nederlandse minister van Financiën Wopke Hoekstra speelde de grote spelbederver en haalde steevast het morele vingertje boven.

'Niet voor herhaling vatbaar', was het oordeel van de meeste deelnemers aan het video-overleg. De tekst die donderdag op de nieuwe vergadering ter sprake komt, zal beter doorgesproken zijn. De Franse en Duitse ministers van Financiën, Bruno Le Maire en Olaf Scholz, roepen 'alle Europese landen op de uitzonderlijke uitdagingen aan te pakken en tot een ambitieus akkoord te komen'.

De druk om een gebaar van eenheid te stellen is groot. Alle lidstaten zijn getroffen door de coronapandemie en delen in de recessie die erop volgt. Italië, waar het vertrouwen in de Europese Unie tot onder 30 procent is gedaald, wacht op Europese solidariteit.

500 miljard

Toch lag een solide pakket noodmaatregelen op tafel bij de 27 ministers. De drie instrumenten voor ruim 500 miljard euro kunnen snel in stelling worden gebracht. Het gaat om de Europese werkloosheidsvergoeding SURE van 100 miljard euro, een EIB-garantiefonds dat voor 200 miljard euro leningen verstrekt aan kmo's en toegang tot kredietlijnen van het noodfonds ESM voor maximaal 240 miljard euro.

De discussie over een herstelplan en -fonds om de uitgaven voor de economische relance na de pandemie te financieren verloopt moeizamer. Landen met een hoge schuldgraad, zoals Italië, vrezen zonder Europese solidariteit onderuit te gaan. De Italiaanse premier Giuseppe Conte wees voor de ministervergadering dinsdag elk beroep op het Europese noodfonds af uit vrees voor een streng toezicht. Conte ziet in een gezamenlijke uitgifte van Europees schuldpapier 'een serieuze, effectieve en geschikte reactie op de crisis'. Het Nederlandse en Finse parlement eisten eerder dat de toegang tot een Europese kredietlijn van het ESM aan strenge voorwaarden wordt gekoppeld.

Voor noordelijke landen, waaronder Duitsland, zijn coronaobligaties nog altijd een groot taboe. De beslissing over een herstelplan is bovendien nog niet aan de orde. Maar in Europa kan diplomatiek taalgebruik veel onenigheid wegmoffelen. In de ontwerptekst die Centeno op tafel legde, werd verwezen naar ‘inventieve oplossingen’ voor een gezamenlijk herstel. 

Normaal zou die vage taal de Italiaanse minister van Financiën, Roberto Galtieri, over de streep getrokken hebben. Maar Hoekstra en zijn Finse en Oostenrijkse collega’s hakten in op de afspraken over de drie crisismaatregelen. Ze voelen zich gesteund door het het Nederlandse en het Finse parlement, die de toegang tot een Europese kredietlijn van het ESM aan strenge voorwaarden willen koppelen. 

De meeste lidstaten stemmen ermee in dat het geld van de kredietlijn alleen aan gezondheid mag worden besteed en dat daar geen strenge voorwaarden aan verbonden zijn. Al bleef Hoekstra wel hameren op strengere voorwaarden, zoals toezicht op het begrotingspad en de schuldgraad. Zoniet zou de toegang tot de ESM-kredietlijn volgens hem te veel gelijk staan aan ‘gratis geld’.

Nieuwe spagaat

Ook voor de jobsubsidies ging hij liggen. Nederland is er als de dood voor dat het tijdelijke systeem van jobsubsidies geluidloos overgaat in een permanent systeem van werkloosheidsverzekering en dus een vorm van sociale transfers op gang brengt én nationale bevoegdheden europeaniseert.

Uiteindelijk was er overeenstemming dat het systeem van jobsubsidies stopt als de acute gezondheidscrisis voorbij is. De houding van Nederland om de zuidelijke landen te berispen vergalde de sfeer en leidde tot een nieuwe spagaat tussen het noorden en het zuiden. Ook de mildere taal over een herstelplan viel in het water.

Frankrijk pleitte op de vergadering voor een eigen plan voor een tijdelijk fonds dat gezamenlijk geld ophaalt voor alle landen. De noordelijke landen zijn daar fel tegen om principiële redenen. Er zijn ook nog veel vragen, zoals waaraan dat geld kan worden besteed, of het binnen of buiten het Europese budget valt en of er juridische obstakels voor zo'n instrument zijn.

Nederland was, is en blijft tegen eurobonds, omdat we daarmee de risico's in Europa vergroten in plaats van te verkleinen.
Wopke Hoekstra
Nederlands minister van Financiën

Vooral Nederland weegt die hulp en Europese samenwerking op een apothekersweegschaal af. 'Nederland was, is en blijft tegen eurobonds, omdat we daarmee de risico's in Europa vergroten in plaats van te verkleinen', schreef Hoekstra in een tweet na het overleg. Met als uitsmijter: 'Behalve onverstandig is het ook niet redelijk. Nederland zou in dat geval voor de schulden die anderen maken garant moeten staan.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud