interview

Nout Wellink: ‘Europa moet nu solidair zijn of het spat straks uit elkaar'

Nout Wellink, ex-gouverneur van De Nederlandsche Bank. ©BELGAIMAGE

De Nederlandse econoom en ex-centraal bankier Nout Wellink (76) veegde de politieke elite in zijn land deze week de mantel uit, omdat die zich te hardvochtig opstelt tegenover zwaar getroffen landen als Italië en Spanje. ‘Een oorlog wordt niet gewonnen door wie gelijk heeft, maar door wie samenwerkt.’

Als centraal bankier van Nederland zat hij in 2008 aan het stuur toen de kredietcrisis losbarstte. In 2020 volgt hij de coronacrisis thuis in zijn bureau, voor een muur boeken, twee kooitjes met opgezette vogels en enkele familieportretten. Zijn vrouw heeft hem een uur de tijd gegeven voor een video-interview, zegt hij. Het wordt er anderhalf. Wellink is wel nog bestuurder bij de Chinese staatsbank ICBC, de grootste financiële instelling van de wereld, maar zijn laatste visite aan het land dateert al van begin januari. ‘Daarna zijn we door de coronacrisis overgeschakeld op videovergaderingen. Ik had er vorige week nog een.’

Nout Wellink (76)

Nout Wellink is een Nederlandse econoom. Van 1997 tot 2011 leidde hij De Nederlandsche Bank, de centrale bank van Nederland. Als voorzitter van het Baselcomité (2006-2011) is hij mede-architect van strengere kapitaalregels voor de Europese banken. Na zijn pensioen werd hij bestuurder bij de Bank of China. In 2018 ruilde hij die functie in voor een bestuurszitje bij de Industrial and Commercial Bank of China, de grootste financiële instelling van de wereld.

Vanuit zijn woonplaats, waar hij alleen nog de deur uitgaat mét mondmasker (‘ik heb mijn kruidenier gezegd dat hij er ook een op moet’), heeft hij zicht op twee werelden. De Chinese, die zich met horten en stoten weer op gang trekt, en de Europese, waar het huis nog in lichterlaaie staat. ‘Ik had niet voorzien dat het zo erg zou worden’, zegt hij. ‘Maar ik wist wel dat iets heftigs op til was. Chinese partijen waren in januari al wereldwijd medisch beschermingsmateriaal aan het opkopen. Dat was een teken dat de toestand bijzonder ernstig was. En toen Xi Jinping op 23 januari Wuhan op slot deed, wist ik: de Chinezen zijn extreem bang dat dat virus gaat reizen.’

Chinese partijen waren in januari al wereldwijd medisch beschermingsmateriaal aan het opkopen. Toen wist ik dat er iets heftigs op til was.

Drie maanden later ziet Wellink de economieën van Europese landen voor zijn ogen ‘in elkaar klappen’, zoals hij het noemt. En trapt hij in Nederland op zere tenen met zijn pleidooi om de factuur van de coronacrisis voor het armlastige zuiden te spreiden over alle lidstaten, via de uitgifte van euro-obligaties. De giftige discussie erover verlamt de Europese crisisaanpak, en net Nederland is de grote trekker van het verzet. Wellink vindt het welletjes. ‘Ik ken premier Mark Rutte en zijn minister van Financiën Wopke Hoekstra als erg menselijk, maar dit zien ze verkeerd.’

Waarom trekt u zo hard van leer?

Nout Wellink: ‘Omdat het nodig is. Eerlijk: ik was altijd tegen euro-obligaties. Ik huldigde het principe dat economieën eerst gezond moesten worden vooraleer je daarover kon gaan spreken. Het is een beetje zoals met de Europese borgstelling voor spaargeld. Zo’n systeem installeer je ook pas als je weet dat alle banken hun huis op orde hebben gezet. Maar ik ben van gedacht veranderd. Ik denk dat wie vandaag tegen euro-obligaties pleit de consequenties van deze crisis onderschat. Dit is de grootste crisis die ik ooit heb meegemaakt, en ze zal enorme humanitaire en economische kosten met zich meebrengen. Ik wil niemand bang maken, ik wil alleen dat genoeg mensen deze crisis serieus nemen. En dat gevoel heb ik nu nog niet.’

Waarom hakt deze crisis er zo diep in?

Landen die al diep in de schulden zaten, komen terecht op onhoudbare niveaus. Italië kan uitkomen op een schuldniveau van 200 procent, België torste ook al veel schuld…

Wellink: ‘Die van 2008 was er een van de markten, de systemen, de banken. Die heeft ons ook veel groei gekost en er hing een stevige factuur aan vast. Ruw geschat heeft ze de schuld van Europese landen samen 25 procent omhoog geduwd. Een deel daarvan slepen we nog altijd mee. Vandaag staat een deel van de reële economie letterlijk stil. Dat is ongezien, en de kostprijs voor overheden om die schok op te vangen is veel groter dan in 2008. Deed de financiële crisis de groei terugvallen met 4 à 5 procent, dan zal het nu 10 procent of meer zijn. Door die grotere tekorten en lagere groei dreigen de schuldniveaus van Europese landen gemiddeld met 40 tot 50 procentpunt te stijgen. Landen die al diep in de schulden zaten, komen terecht op onhoudbare niveaus. Italië kan uitkomen op een schuldniveau van 200 procent, België torste ook al veel schuld… Maar ik wil niemand viseren.’

Kunnen euro-obligaties dat verhelpen?

Wellink: ‘Ze kunnen een deel van de factuur weghalen van de balansen van de nationale overheden. Als de eurolidstaten de krachten bundelen en via een collectieve instelling samen geld ophalen, kan dat vermijden dat landen individueel in het vizier van de markten komen. Al is ook dat geen zekerheid.’

Zijn de markten niet verdoofd door al het geld dat de Europese Centrale Bank (ECB) erin gepompt heeft?

Wellink: ‘De coronacrisis zal ook de markten naar een nieuwe realiteit duwen. De facturen voor landen zullen oplopen, en de zoektocht naar kapitaal zal veel heviger worden. Partijen met geld zullen selectief zijn: ze gaan het alleen geven aan wie het sterkst uit deze crisis komt. Voor de zwakkeren wordt het heel, heel moeilijk. Mijn vrees is dat, als niets gebeurt, meerdere Europese landen in die laatste groep terechtkomen. Dan dreig je op veel grotere schaal mee te maken wat Griekenland meegemaakt heeft: landen die afgesneden worden van financiering, kapitaal dat op grote schaal wegstroomt, economieën die verder de dieperik ingaan.’

De ECB kan toch zo veel schulden opkopen als ze wil? Ze kan zelfs, volgens professor Paul De Grauwe, geld creëren en dat rechtstreeks op de rekening van de landen storten.

Ik heb vroeger op Paul De Grauwe gemopperd, maar in de huidige crisis kunnen zijn recepten van pas komen. Nood breekt wet.

Wellink: (lachje) ‘De Grauwe, daar hebben we bij de ECB indertijd veel over gemopperd. Kijk, de ECB doet al veel om landen aan geld te helpen. Dat plan van De Grauwe is… heel verregaand. Ik krijg het er in eerste instantie ontzettend benauwd van, en ik worstel ermee om het te zeggen, maar nood kan wet breken. Maar zelfs dan moet je die schuld ooit terugbetalen. En er is de vraag of we met al dat extra geld in de economie op termijn geen golf van inflatie over ons heen krijgen, zoals Duitsland in de jaren 20.’

Krijgt u het niet benauwd van scenario’s waarin geld dat is opgehaald met de steun van zuinige landen terechtkomt in landen die het minder nauw met de regels nemen?

Wellink: ‘Ik zie dat hellend vlak ook. Maar je kan al een deel afdekken door af te spreken dat de lasten maar voor een tijdlang gedeeld worden, en dat een strikte verdeelsleutel geldt. Maar helemaal waterdicht is dat niet, nee. De vraag is: wat is het alternatief? Hoe gezond blijft een gezonde patiënt als de wereld om zich heen in elkaar valt? Als er geen oplossing komt voor dit probleem, dan is er een grote kans dat de hele zaak uit elkaar spat.’ 

Wat bedoelt u precies met ‘uit elkaar spatten’?

Wellink: ‘De muntunie dreigt dan op te houden met bestaan. In het gunstigste scenario eindig je dan met enkele noordelijke eurolidstaten die bij elkaar kunnen blijven in een verbond met een gedeelde munt. Maar de koers daarvan zou pijnlijk hard omhoog schieten. En ik zie niet hoe je je financiële sector daar ongeschonden laat uitkomen.’

Is het probleem van Rutte en Hoekstra niet dat ze dat onmogelijk uitgelegd krijgen aan de man in de straat?

Wellink: ‘Ik begrijp dat veel Nederlanders dat idee om de lasten te spreiden maar niks vinden. Maar een oorlog wordt niet gewonnen door wie gelijk heeft, maar door wie samenwerkt. En dat is het: een oorlog. We beleven nu de eerste klap, maar de tweede klap zal rond schulden draaien en wordt nog heviger. Dáárvoor moeten we ons schrap zetten. Rutte en Hoekstra hebben zich de voorbije weken af en toe nogal hevig uitgedrukt. Het voordeel is dat ze straks kunnen buigen, en tegen de mensen kunnen zeggen: ‘Kijk eens hoe hard we ons best gedaan hebben. Jammer, maar het is niet gelukt.’’

Eén troost: Europa vindt altijd wel een oplossing als het op de rand van de afgrond staat.

Wellink: ‘Ik geloof ook dat we ons hier wel doorheen worstelen. En dat zal niet direct met de optimale oplossing zijn, eerder met een tussenvorm. Maar ook om op dat punt te geraken moeten mensen beseffen dat de toestand dramatisch aan het worden is. Pas als we de ernst voldoende inzien, kan ook iets gebeuren.’

Hoe kijkt u als bevoorrecht waarnemer naar de positie van China? In het Westen is veel angst dat dat land al recht zal staan terwijl wij nog op de grond liggen.

Als hier mondmaskers van Alibaba toekomen, wordt een eind weg gezeurd over geopolitieke strategie. Natuurlijk is het geopolitiek, maar het is ook gewoon hulp. Neem ze nou toch aan.

Wellink: ‘De kans bestaat dat de Chinese economie al stevig opveert in de tweede helft van 2020. Het is wel de vraag hoe de Chinezen hun exportgerichte economie kunnen herpositioneren als zoveel delen van de wereld nog in duigen liggen. Ik kijk wat meewarig naar de scepsis die soms heerst over de rol van de Chinezen in dit verhaal. Als hier mondmaskers van Alibaba toekomen, wordt een eind weg gezeurd over geopolitieke strategie. Natuurlijk is het geopolitiek, alles is geopolitiek, ook wat Europa of de VS doen. Maar het is ook gewoon hulp. Neem ze nou toch aan.’


Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud