Brexitsequel dreigt met fikse ruzie te starten

Premier Boris Johnson won gisteren moeiteloos de stemming over zijn brexitwet. ©AFP

De onderhandelingen met de Britten over de toekomstige relatie worden een pak harder dan die over de scheiding. De Britse premier Boris Johnson wil van twee walletjes blijven eten.

Elf maanden, tot eind 2020, heeft Europa om met Londen een akkoord te sluiten over de toekomstige relaties. Dat is een krappe timing voor een akkoord over alles en nog wat. De Britten hangen na meer dan 40 jaar verblijf in de Europese Unie met honderden afspraken en wetten vast aan de EU.

KORT

De brexit is een feit op 31 januari 2020. Tegen 31 december 2020 dreigt opnieuw een harde brexit, als dan geen handelsakkoord is gesloten en geen afspraken over de visserij zijn gemaakt tussen het VK en de EU. Het twistpunt in die fase wordt divergentie. In welke mate mogen de Britten afwijken van de Europese regels en hoe kan Europa die afwijking managen?

Het overleg moet zich dus noodgedwongen beperken tot die onderwerpen waarvoor op 31 december 2020 een harde breuk met het Verenigd Koninkrijk dreigt. De prioriteit is handel. Zonder een vrijhandelsakkoord valt de handel tussen het VK en Europa terug op de regels van de Wereldhandelsorganisatie. Dat betekent dat er tarieven en quota komen.

Toegang voor vissers

Een basisdeal over een tarief- en quotavrije handel tussen Europa en het VK kan al vanaf begin 2021 voorlopig in werking treden. Dat proces is standaard bij de meeste handelsakkoorden, zoals het CETA-verdrag met Canada. Dat komt omdat handel een Europese bevoegdheid is. Vaak zit er echter ook een investeringsluik aan een handelsakkoord en daarvoor zijn de lidstaten mee bevoegd. Zo komt het dat de CETAdeal al ruim twee jaar geleden voorlopig in werking trad, met een duidelijke stijging van de handelsstromen als gevolg, maar dat de parle- mentaire ratificatie van het verdrag nog altijd niet afgerond is.

Ook de toegang van Europese vissers tot de Britse wateren moet worden geregeld. Dat is belangrijk voor acht EU-lidstaten, waaronder België. Geen van die landen wil zijn vissers opofferen op het altaar van een verregaand handelsakkoord met de Britten.

Afwijken van EU-regels

De EU-leiders vroegen de Commissie vorige week een ‘breed onderhandelingsmandaat’ voor te bereiden om snel van wal te kunnen steken met de gesprekken. Spreken over één mandaat, in het enkelvoud, sluit aparte onderhandelingen (en akkoorden) over verschillende onderwerpen uit. De gecentraliseerde onderhandelingen blijven in de handen van dezelfde ploeg, met de Fransman Michel Barnier als kopman en de Belg Didier Seeuws die de lidstaten op één lijn moet houden.

Johnson maakte duidelijk dat hij het beste van twee werelden wil.

De onderhandelingen dreigen bijzonder moeilijk te worden. Johnson maakte gisteren nog eens duidelijk dat hij het beste van twee werelden wil. Hij wil een ambitieus vrijhandelsakkoord met Europa, maar hij eist tegelijk het recht af te wijken van de Europese regels.

Het Noorse model dat de meeste brexiteers drie jaar geleden nog bepleitten, is dus afgeschreven. Noorwegen betaalt mee aan de Unie, aanvaardt ook alle Europese regels en normen en krijgt in ruil toegang tot de Europese markt.

Dovemansgesprek dreigt

Natuurlijk weet Johnson dat ook hij compromissen moet sluiten. Maar de kans is klein dat hij zijn ideologische stellingen snel verlaat. De eerste maanden van de al krappe onderhandelingstijd dreigen in een dovemansgesprek te blijven steken. Want Europa zweert even stellig bij een gelijk speelveld en wederkerigheid.

Maar er is een probleem. Europa heeft geen model dat toelaat divergentie te managen. Normaal draait het er in handelsakkoorden om de regels en normen beter op elkaar af te stemmen. Non-regressieclausules moeten vermijden dat die inspanningen afglijden. Maar voor een powerhouse als het VK, dat erg afhankelijk is van de Europese markt en net af wil van die EU-regels, is zo’n clausule totaal ongeschikt. Europa zal dus moeten bepalen hoever de Britten kunnen afwijken zonder vrijbuiters te worden op de Europese markt. Dat kan een recept worden voor een erg polemische relatie in 2020.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect