Een comeback kid van 81

©Photo News

Of de Italiaanse stembusslag van 4 maart een werkbare meerderheid oplevert, is hoogst onzeker. Een ding staat wel vast: ‘good old’ Silvio Berlusconi werpt zich op als kingmaker.

Zijn glimlach is stralender dan ooit. Zijn tanden schitterden nooit harder. Zijn zwartgeverfde haardos glanst als vanouds. En zijn getaande gelaat oogt onnatuurlijk glad. Wie dezer dagen bij het zappen voorbij Italiaanse tv-zenders komt, zou haast denken dat die in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van 4 maart een wassen beeld van Silvio Berlusconi uit Madame Tussauds in hun studio hebben geplaatst. Bij wijze van eerbetoon aan de langst regerende premier sinds Benito Mussolini.

De Italianen trekken op 4 maart naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. Een overzicht van de hoofdrolspelers, mogelijke scenario's en toekomstige uitdagingen vindt u op tijd.be/italiaanseverkiezingen

Niets is minder waar. Ruim zes jaar nadat hij politiek begraven was en amper twee jaar nadat hij door hartproblemen flirtte met de dood, lijkt de 81-jarige miljardair als een feniks uit zijn as herrezen. Vanuit medisch oogpunt is die wederopstanding al een sterk staaltje. Politiek mag ze een klein wonder heten. Want Berlusconi is geen onbeschreven blad. De verhalen over zijn bunga bunga-bacchanalen met jonge prostituees gingen de wereld rond. Op de internationale bühne zadelde hij de Italianen meer dan eens op met plaatsvervangende schaamte. Door op officiële foto’s met wereldleiders gekke bekken te trekken. Barack Obama als een ‘mooie, jonge en gebronsde’ man te omschrijven. Of Angela Merkel een ‘onneukbaar dikke reet’ toe te schrijven.

Om van zijn juridische akkefietjes nog te zwijgen. Tientallen keren is hij de voorbije kwarteeuw voor de rechter gedaagd. Wegens banden met de maffia, medeplichtigheid aan moord, omkoping van rechters, politici en de financiële politie, of belastingontduiking. Die laatste aanklacht leverde hem in 2013 een veroordeling én een straf op: tien maanden gemeenschapsdienst in een rusthuis.

In veel landen zouden politici die door zoveel schandalen en juridische besognes omgeven zijn, voorgoed verbrand zijn.
Bill Emmott, voormalig hoofdredacteur van het Britse weekblad The Economist

Hoe kan het dat iemand die zoveel op zijn kerfstok heeft en door zijn veroordeling zelfs geen gooi kan doen naar een nieuw parlementszitje, opnieuw de eerste viool speelt in de Italiaanse verkiezingsrace? ‘Wie niet in Italië woont, kan dat niet vatten. In veel landen zouden politici die door zoveel schandalen omgeven zijn, voorgoed verbrand zijn. Maar ik heb er nooit aan getwijfeld dat Berlusconi een hoofdrol zou blijven spelen in de politiek. Hij is verslaafd aan de spotlights’, zegt Bill Emmott, ex-hoofdredacteur van het Britse weekblad The Economist en auteur van boeken over Italië.

De Brit had nooit een hoge pet op van Silvio Berlusconi. Vlak voor de parlementsverkiezingen van 2001 riep hij de Italianen zelfs op om niet voor de schatrijke mediamagnaat te stemmen. Op de cover van zijn weekblad bestempelde Emmott de Milanees als ‘unfit to lead Italy’. ‘Ik sta nog 100 procent achter die boodschap’, zegt de schrijver. ‘Berlusconi heeft mijn gelijk bewezen. Tijdens zijn bewind ging het alleen maar bergaf met Italië. Behalve Griekenland boerde geen enkele economie in de eurozone zo slecht als de Italiaanse. En dan was er nog al die belangenvermenging. Hij gebruikte de politiek om zijn zakenimperium te versterken’, stelt Emmott.

Trump avant la lettre

‘Eigenlijk was Berlusconi een Trump avant la lettre’, gaat de Brit voort. ‘Berlusconi slaagde er in de jaren 90 al in om zichzelf in het middelpunt van het politieke circus te plaatsen. Alles draaide altijd om hem. Tegenstanders belasterde hij. Schaamte kende hij niet. Hij had lak aan wat andere mensen over hem zeiden of van hem dachten. Net als Trump vandaag.’

Emmott ziet nog andere gelijkenissen. ‘Trump haalt graag uit naar traditionele media. Berlusconi deed in zijn hoogdagen niets anders. Steeds was hij op zoek naar manieren om die media te omzeilen en zijn boodschap rechtstreeks bij de mensen te brengen in zijn vulgaire, ordinaire stijl. Omdat Twitter nog niet bestond, nam Berlusconi video’s op die zijn tv-zenders verspreidden. Of hij nodigde zichzelf uit in de shows op die kanalen. Berlusconi is en blijft een verkoper in hart en nieren. Hij weet perfect hoe hij zijn boodschap via zijn media-imperium moet verkopen. Met slimme marketingtrucs bouwde hij zijn zakenimperium op. Dat recept past hij ook toe in de politiek. Hij vertelt mensen exact wat ze willen horen.’

Selfmade

Toen de Milanees in 1994 de politiek bestormde met zijn nieuwe partij Forza Italia, wist hij de bewondering van heel wat landgenoten te wekken. Een selfmade man die een miljardenimperium uit de grond gestampt had, op zijn 58ste nog glom van jeugdigheid, omringd was door mooie, jonge vrouwen, ‘la mamma’ verheerlijkte en ook nog eens een eigen voetbalclub, het roemrijke AC Milan, had. Berlusconi deed zijn landgenoten geloven dat de American dream ook in Italië te realiseren viel.

Berlusconi heeft nooit toegestaan dat een nieuwe leider zich klaarstoomde. Zoals een Romeinse keizer: die is erg machtig zolang hij leeft. Maar valt hij weg, dan ontstaat chaos.
Bill Emmott, voormalig hoofdredacteur van het Britse weekblad The Economist

Zijn voetbalclub heeft de miljardair 25 jaar later verkocht aan een Chinese zakenman. De leiding over zijn zakenimperium liet hij over aan zijn kinderen. En de schare mooie, jonge vrouwen ruilde hij in voor enkele trouwe viervoeters.

Berlusconi heeft ook nog altijd de gave snel te vatten wat de maatschappij beroert. De Italianen zijn bezorgd over de migratiestroom? Dan belooft Il Cavaliere 600.000 vluchtelingen het land uit te zetten als hij aan de macht komt. De mensen voelen het economisch herstel niet in hun portemonnee? De ex-premier stelt snel lagere belastingen en hogere pensioenen in het vooruitzicht. ‘Dat is ook typisch Berlusconi. Hij belooft dingen die hij nooit kan waarmaken. Geen regering ter wereld kan zulke beloftes financieren. Weet je wat ironisch is? Berlusconi presenteert zich anno 2018, ook bij Europese leiders, als de gematigde, wijze staatsman die als enige een dam kan opwerpen tegen populisten als Luigi Di Maio van de Vijfsterrenbeweging en Matteo Salvini van de eurosceptische antimigratiepartij Lega Nord. Maar zijn hele carrière was hij zelf een populist!’

Met een van die ‘gevaarlijke populisten’ gaat Berlusconi zelfs in zee. In een poging zijn kansen op een terugkeer te vergroten, sloot hij een alliantie met de Lega Nord van Salvini en de fascistische Fratelli d’Italia. ‘Nog zo’n kwaliteit van Berlusconi. Hij is niet te beroerd om coalities te sluiten als die hem aan de macht kunnen helpen. Ideologische bezwaren? Die kent hij niet.’

Met dank aan Renzi

Als Berlusconi vandaag opnieuw in de politieke spotlights staat, is dat volgens de Brit in belangrijke mate de ‘verdienste’ van Matteo Renzi, leider van de centrumlinkse Democratische Partij. Toen die in 2014 zijn partijgenoot Enrico Letta aan de kant schoof als premier wekte hij hoop en enthousiasme op in de maatschappij. Maar al snel sloeg de stemming om. ‘Renzi maakte een grote fout: hij liet het na om vervroegde verkiezingen uit te schrijven zodra hij aan de macht kwam. De meerderheid die hij van zijn voorganger geërfd had, was te krap om snel de nodige hervormingen te realiseren. Ik ben ervan overtuigd dat hij een ruime meerderheid op de been had kunnen brengen. Kijk maar naar de Europese verkiezingen van 2014. Renzi’s partij kreeg toen 40 procent van de stemmen.’

Met zijn wankele meerderheid probeerde Renzi desalniettemin een grondwetshervorming door te voeren. De bevolking schoot die in 2016 af in een referendum. Het gevolg: Renzi moest opstappen en zijn partij explodeerde. ‘Zo bood hij Berlusconi de kans zich weer op te werpen als kingmaker. Hij heeft de sleutels tot een grote coalitie in handen.’

Of de Milanees zich in 2019, als hij weer openbare functies mag uitoefenen, ook opnieuw tot koning zal laten kronen? ‘Diep in zijn hart zou hij niets liever willen. Maar ik denk niet dat dat scenario realistisch is. Dat laten zijn gezondheid en ouderdom niet meer toe’, meent Emmott.

Dat Berlusconi broos is, bleek tijdens de campagne. Twee keer zei hij deelname aan tv-shows af wegens vermoeidheid. Ook geestelijk leek hij niet altijd even scherp. Meermaals haspelde hij cijfers door elkaar.

Die accidents de parcours herinneren eraan dat Berlusconi niet het eeuwige leven heeft en binnen afzienbare tijd definitief van het toneel verdwijnt. Ook al is Il Cavaliere er zelf van overtuigd dat hij, mede dankzij zijn recente bekering tot het vegetarisme, zwemmen en gymnastiek, 120 jaar wordt. Zal zijn partij zijn afscheid overleven? ‘Goede vraag. De afgelopen jaren heeft Forza Italia al enorm aan populariteit ingeboet. Straks haalt ze wellicht de helft van de stemmen van de Vijfsterren-beweging. Forza Italia is eigenlijk meer een fanclub van Silvio Berlusconi. Een opvolger is er niet. Berlusconi heeft nooit toegestaan dat een nieuwe leider zich klaarstoomde. Zoals een Romeinse keizer: die is erg machtig zolang hij leeft. Maar valt hij weg, dan ontstaat chaos.’

Emmott is dan ook beducht voor wanorde in de Italiaanse én Europese politiek zodra Berlusconi uit beeld is. Zeker als de Lega Nord in het gat springt. Maar tot die tijd lijkt de man die ‘ongeschikt was om te besturen’ te voorkomen dat alleen eurosceptici de plak zwaaien in de derde economie van de eurozone. En behoedt hij Europa, dat eind 2011 nog een zucht van verlichting slaakte toen hij eindelijk opstapte, voor een nieuwe potentiële crisis.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud