analyse

Europa's laatste dictator wankelt voor het eerst

De Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko is al sinds 1994 aan de macht. ©REUTERS

De presidentsverkiezingen in Wit-Rusland zondag beloven voor het eerst in 26 jaar spannend te worden. De 37-jarige oppositiekandidate Svetlana Tichanovskaja toont zich weerbarstiger dan gedacht.

Voor de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko beloven de presidentsverkiezingen de grootste uitdaging in een kwarteeuw bewind te worden. Voorbij zijn de jaren waarin hij met monsterscores de ambtstermijnen aaneenreeg. Een slabakkende economie, onvrede over het gebrek aan vrijheden en een lamentabele aanpak van het coronavirus gaven zijn populariteit een oplawaai.

Naar goede gewoonte nam Loekasjenko geen risico's in de aanloop naar de verkiezingen: oppositiefiguren, kritische journalisten en verkiezingswaarnemers verdwenen achter tralies of moesten het land ontvluchten. Eentje wist niettemin door de mazen van het net te glippen: oppositiekandidate Svetlana Tichanovskaja, een 37-jarige huisvrouw en voormalige lerares en vertaler Engels. Geflankeerd door twee andere oppositievrouwen lokte ze de voorbije weken tienduizenden Wit-Russen naar haar verkiezingsbijeenkomsten. Dat is ongezien in een land dat in het Westen weleens de laatste Europese dictatuur wordt genoemd.

Ontevreden Wit-Russen

Tichanovskaja is de vrouw van een bekende blogger die in zijn YouTube-video's ontevreden Wit-Russen aan het woord liet en eind mei werd gearresteerd. Hoewel Loekasjenko pocht dat ze geen gevaar vormt - 'Een vrouw kan toch nooit de verkiezingen winnen' - kreeg ze intussen de steun van een brede groep Wit-Russen, van de verenigde oppositie, over stedelingen tot plattelandsbewoners. Grote politieke ambities heeft Tichanovskaja niet: ze belooft maar zes maanden aan te blijven en daarna vrije verkiezingen te organiseren. Strijdlustig is ze wel. Haar kinderen stuurde ze uit veiligheidsoverwegingen naar haar moeder in het buitenland.

Bij gebrek aan betrouwbare opiniepeilingen is het onmogelijk te zeggen hoe groot Tichanovskaja's kansen zijn. Zeker is dat de populariteit van Loekasjenko in vrije val is. Veel Wit-Russen pikken zijn droombeeld van een Wit-Rusland als stabiel eiland in een woelige wereld niet langer.

Dat president Aleksandr Loekasjenko de verkiezingen wint, staat vast. De grote vraag is wat daarna gebeurt.

Sommige problemen gaan al jarenlang mee. De economie wordt gedomineerd door zwaar gesubsidieerde staatsbedrijven en leunt sterk op de aanvoer van goedkope Russische olie en gas. Spanningen met Rusland deden die aanvoer eind vorig jaar stokken, wat de economie een zware klap gaf. De corona-uitbraak deed de rest. Veel Wit-Russen kijken met grote ogen naar Loekasjenko's aanpak van de crisis. De president deed het virus af als een massapsychose en suggereerde dat het te genezen was door wodka te drinken, met een tractor te rijden en sauna's te pakken.

Witte revolutie

Hoewel de volkswoede stijgt - vorige week vond in Minsk de grootste demonstratie in tien jaar plaats - staat vast dat Loekasjenko zondag de verkiezingen wint, desnoods dankzij massale fraude. De vraag is wat daarna gebeurt. Tichanovskaja riep haar aanhangers op hun stembiljetten te fotograferen en op verkiezingsdag massaal wit te dragen, zodat waarnemers een beter zicht hebben op hun aantal. Dat doet denken aan de start van een nieuwe kleurenrevolutie, zoals de Oranjerevolutie in buurland Oekraïne in 2004-2005.

Loekasjenko waarschuwde al dat hij het geweld niet zal schuwen als er protesten uitbreken. De vraag is hoe groot die zullen zijn en hoe ver hij wil gaan. Als president van een bufferstaat tussen Rusland en het Westen probeerde hij de voorbije jaren zijn belangen veilig te stellen door beiden het hof te maken. Die spagaat dreigt nu erg moeilijk te worden.

Gratuit geweld dreigt de relatie met het Westen te torpederen, maar ook Rusland hijgt in zijn nek. Als Loekasjenko de controle verliest, is het niet ondenkbaar dat Vladimir Poetin het heft in eigen handen neemt, zoals hij destijds ook in Oekraïne deed. De Russische president zal niet dulden dat een strategisch belangrijke partner naar het Westen afdrijft. Bovendien kan hij wel wat afleiding gebruiken nu zijn eigen volk steeds luider mort. Nu al lijkt de Russische aanwezigheid in Wit-Rusland te worden opgedreven. Vorige week nog pakten de autoriteiten er 33 Russen van de beruchte Wagner-huurlingengroep op.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud