nieuwsanalyse

Europese verkiezingen: hier stemt u voor als u X stemt

De liberale, socialistische en christendemocratischen 'Spitzenkandidaten': Margrethe Vestager, Frans Timmermans en Manfred Weber ©EPA

De Europese verkiezingen gaan over de ideologische verschillen, maar ook over de machtsverhoudingen tussen de Europese partijen. De kiezer bepaalt - in theorie althans - wie de opvolger wordt van Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker.

‘Blijven onze afspraken standhouden, ook als (de Italiaanse radicaal-rechtse vicepremier, red.) Matteo Salvini de Commissie gaat voorzitten?,’ vroeg de Britse premier Theresa May in maart vertwijfeld, toen ze bij Juncker nieuwe garanties losweekte in de hoop haar brexitdeal door het Lagerhuis te krijgen. ‘Wat garandeert ons dat we niet te maken krijgen met (de ultrabrexiteer, red.) Boris Johnson als premier?’, repliceerde Juncker gevat.

42,6 %
Kiezers
Bij de vorige verkiezingen in 2014 trok slechts 42,6 procent van de kiesgerechtigde Europeanen naar de stembus.

Die woordenwisseling legt bloot hoe delicaat Europese samenwerking is. Regeringen veranderen en dat geeft op zijn beurt een andere dynamiek aan de tafel van de Europese regeringsleiders.

Ook het Europees Parlement zal anders samengesteld zijn na 26 mei. Salvini geldt als de spreekbuis voor de Europese extreemrechtse nationalisten en wil met die partijen een eigen agenda opdringen aan de EU-instellingen en ook op de topbenoemingen wegen.

Dat Salvini de plaats van Juncker zou innemen, is evenwel niet aan de orde. De nationalisten, verenigd in Europa van de Naties en Vrijheid, doen zelfs niet mee aan het systeem van de spitzenkandidaten. De meeste andere partijen trokken naar de kiezer met Europese boegbeelden, die tegelijk hun kandidaat zijn voor de opvolging van Juncker.

120.000 Belgen ‘missen’ stemming

Tienduizenden Belgen die in een ander EU-land wonen, kunnen niet stemmen voor de Europese verkiezingen, alhoewel ze dat wel wilden. Ze zijn daar behoorlijk boos over en wijzen de gebrekkige communicatie van Buitenlandse Zaken met de vinger.

Belgen in het buitenland moesten zich registreren om deel te nemen aan de federale verkiezingen. 124.479 Belgen in andere lidstaten hebben dat gedaan. Maar wie wou deelnemen aan de Europese verkiezingen, moest zich daarvoor nog eens apart registreren.

Slechts 1.404 van de al geregistreerde Belgen in een ander EU-land vroegen een registratie aan voor zowel de federale als de Europese verkiezingen, blijkt uit cijfers van Buitenlandse Zaken. Belgen hebben wel het recht voor de Europese verkiezingen te stemmen in het land waar ze verblijven, of dat nu in Polen, Zweden of Portugal is.

 

Manfred Weber, het boegbeeld van de Europese Volkspartij (EVP), eist de job van Juncker als een ‘democratisch recht’ op als zijn partij op 26 mei de grootste blijft. Maar de macht van de EVP brokkelt af en er zijn intern grote ideologische verschillen. Christendemocratische partijen zoals CD&V zitten er samen met meer rechtse conservatieven als de Spaanse Partido Popular of Forza Europa van Silvio Berlusconi.

Ook de controversiële Hongaarse leider Viktor Orbán behoort tot de EVP, al is hij tijdelijk geschorst wegens zijn schendingen van de rechtsstaat en de democratie. Weber, ook een pleitbezorger voor een streng migratiebeleid, was (te) lang erg toegeeflijk tegenover Orbán.

Bovendien heeft de EVP al decennia de touwtjes in handen in Europa en bezet de partij systematisch de meeste topjobs. Dat moet gedaan zijn, vindt de sociaaldemocratische spits Frans Timmermans. Maar ook zijn S&D is erg heterogeen en in veel landen verzwakt. Sommige Oost-Europese partners zijn bovendien in corruptieschandalen verwikkeld.

De liberalen en de groenen zoeken een plekje in het midden van het bed als kingmakers voor een voldoende ruime coalitie. De liberale Alde-fractie die Guy Verhofstadt de voorbije vijf jaar heeft geleid gaat een nieuwe formatie - voorlopig zonder naam - vormen met En marche van de Franse president Emmanuel Macron.

De ECR, waartoe de N-VA behoort, geldt als een rechtse en eurofobe fractie die slechts zelden meezoekt naar een werkbare meerderheid in het halfrond.

Toch hopen de sociaaldemocraten op een breder Timmermanseffect na de goede resultaten - als de exitpolls kloppen - voor de PvdA in Nederland bij de Europese verkiezingen. Er zijn nog landen waar de sociaaldemocraten uit het dal lijken te kruipen. In Finland, Denemarken en Spanje hebben ze uitzicht op regeringsdeelname.

©Mediafin

In de ogen van de leiders van veel lidstaten is de EVP’er Weber onvoldoende sterk om een krachtige Commissievoorzitter te worden. ‘Europa heeft geen secretaris nodig, nu er zoveel op het spel staat’, beklemtoont een diplomaat. En als Timmermans erin slaagt de kloof met Weber heel klein te maken, ligt het hele speelveld weer open... voor outsiders.

De meeste Europese leiders willen niet dat de spitsen van het Europees Parlement hen de wet dicteren. Dinsdagavond komen ze al samen om te overleggen hoe ze omspringen met de verkiezingsuitslag en hoe ze de topjobs het best verdelen. Dat Macron deze week uitdrukkelijk de lof zwaaide van de Franse brexitonderhandelaar Michel Barnier, die nochtans net als Weber tot de EVP behoort, spreekt boekdelen.

Groen | Bas Eickhout

Bas Eickhout was de voorbije vijf jaar als Europarlementslid voor GroenLinks erg actief bij het uitschrijven van wetgeving voor het klimaat. De Nederlander voert samen met de Duitse Ska Keller campagne als groen boegbeeld in Europa. De Europese groenen vormen, in tegenstelling tot de andere fracties, een vrij homogene groep. Inhoudelijk staan ze voor een duurzame, sociale economie.

Sp.a | Frans Timmermans

Frans Timmermans is de nummer twee van de huidige EU-Commissie en het boegbeeld van de tweede grootste fractie, de sociaaldemocratische S&D. Timmermans deed het erg goed als lijsttrekker van de PvdA in Nederland en hoopt een centrumlinkse coalitie te kunnen vormen. De sociaaldemocraten spelen in de kiesstrijd het klimaat en een sociaal Europa uit als belangrijkste thema’s.

CD&V | Manfred Weber

Manfred Weber is het boegbeeld van de grootste Europese fractie, de centrumrechtse EVP. Weber komt uit de Beierse en conservatieve CSU. Als hij het woord solidariteit in de mond neemt, volgt daarna meteen ‘verantwoordelijkheid’. Weber werd groot in het Europees Parlement. Zijn lakse houding tegenover de Hongaarse autoritaire premier Viktor Orbán speelt hem parten.

Open VLD | Margrethe Vestager

Margrethe Vestager scheert hoge toppen als eurocommissaris voor Concurrentie met haar strijd tegen internetgiganten als Apple en Google. Ze is het boegbeeld van het liberale Alde, met Guy Verhofstadt, en heeft ook de steun van de Franse president Emmanuel Macron. Alde en Macrons En Marche vormen na de verkiezingen samen een fractie met een pro-Europees hervormingsprogramma.

N-VA | Jan Zahradil

Een kleine gids bij de Europese verkiezingen

751 in plaats van 705 zitjes > net als in 2014 worden bij de Europese verkiezingen 751 Europarlementsleden verkozen. Maar als het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie vertrekt, worden de 73 Britse zitjes deels herverdeeld of geschrapt. Het Europees halfrond telt dan nog 705 zitjes.

Kleine landen zijn bevoordeeld > het aantal zitjes per land varieert naargelang het bevolkingsaantal. Maar kleine landen zijn in verhouding sterker vertegenwoordigd dan grote landen. Malta, Estland, Luxemburg en Cyprus hebben elk recht op zes zetels. Duitsland weegt met 96 het zwaarst. België heeft recht op 21 zetels in het Europees halfrond.

Duits-Belgische zetel is goedkoopste > de 21 Belgische zitjes worden communautair verdeeld: twaalf voor Vlaanderen, acht voor het Franstalige landgedeelte én een Duits zitje. De 76.000 inwoners van de Duitstalige Gemeenschap hebben daarmee al een kwarteeuw gegarandeerd een vertegenwoordiger in het Europarlement. Vijf jaar geleden haalde Pascal Arimont (CSP, de Duitstalige tegenhanger van CD&V) zijn Europese zetel met slechts 11.700 stemmen. Ter vergelijking: de sp.a haalde in 2014 ook slechts één Europese zetel binnen met 555.348 stemmen.

Europa niet populair > in België vallen de Europese verkiezingen samen met de federale en regionale, maar in de meeste lidstaten moeten de inwoners enkel voor Europa stemmen. De opkomst ligt traditioneel laag. Vijf jaar geleden trok slechts 42,6 procent van de kiesgerechtigden naar de stembus. België en Luxemburg hebben met respectievelijk 89,6 en 85,6 procent de hoogste opkomstcijfers. Dat is geen toeval, want de stemming is er verplicht. Vooral in Oost-Europa lag de opkomst laag, met als hekkensluiters Tsjechië (18%) en Slovakije (13,1%).

Het abc van de politieke fracties > om erkend te worden als politieke fractie moeten minstens 25 leden uit een kwart van de lidstaten - minstens zeven - aangeven dat ze samen een politieke groep willen vormen. De vorming van de fractie kan pas volgende week echt beginnen. Maar de voorbije weken werd achter gesloten deuren al zwaar onderhandeld. Hoe groter de fractie, hoe meer macht. Dus wordt geprobeerd verkozenen uit andere fracties te doen overstappen.

Medewetgever > het Europees Parlement heeft geen wetgevende macht. De Europese Commissie stelt wetgeving voor. Eigenlijk geldt in Europa een soort tweekamersysteem waarbij de wetgeving wordt goedgekeurd door de Raad van Ministers, de vertegenwoordigers van de lidstaten, enerzijds en het parlement anderzijds. Beide ‘kamers’ moeten het eens raken over de definitieve wettekst. De eindronde gebeurt vaak in besloten overleg, de zogenaamde ‘trilogen’.

Hit the road, Jack > het Europarlement oefent ook democratische controle uit op de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU. Individuele eurocommissarissen worden aan een streng ‘examen’ onderworpen voor ze aan de slag mogen gaan. De nieuwe voorzitter van de Europese Commissie heeft de steun nodig van een meerderheid in het Europarlement. Het halfrond kan ook de voltallige Commissie naar huis sturen, zoals in 1999 gebeurde met de Commissie-Santer na onthullingen over corruptie en vriendjespolitiek.

Money, money > het Europarlement kost elke Europeaan gemiddeld een kleine 4 euro per jaar. Europarlementsleden krijgen een bruto maandsalaris van 8.757 euro, of netto 6.825 euro. Dat bedrag is vergelijkbaar met hetgeen parlementsleden in ons land krijgen. Daarbovenop krijgen ze een dagvergoeding van 320 euro voor elke dag dat ze in Brussel en Straatsburg aan het werk zijn. Parlementsleden kunnen maandelijks bovendien tot 4.513 euro uitgeven zonder enige verantwoording. Wel is een website opgezet waarop parlementsleden vrijwillig hun uitgaven kunnen declareren.

Jan Zahradil is een Tsjechisch eurosceptisch Europarlementslid en het boegbeeld van de rechtse ECR-fractie. De N-VA was de vijf voorbije jaren lid van ECR en blijft daar wellicht ook. ECR is een allegaartje met de Britse Conservatieven, de Poolse PiS-nationalisten en binnenkort ook de verkozenen van Baudets Forum voor Democratie, met Derk-Jan Eppink (ex-Lijst Dedecker).

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect