analyse

Het tweesnijdend zwaard van de Italiaanse verkiezingen

De econoom Carlo Cottarelli wordt premier van een overgangsregering en is nu al omstreden. ©BELGAIMAGE

Was het moedig van de Italiaanse president Sergio Mattarella om een coalitie tussen de extreemrechtse Lega en de anti-establismentpartij Vijfsterrenbeweging te kelderen? Of speelt hij net het populisme in de kaart? Het antwoordt volgt bij de vervroegde verkiezingen.

De Italiaanse president Sergio Mattarella stelde zondag zijn veto tegen de eurokritische Paolo Savona als minister van Financiën, waarop de Lega en de Vijfsterrenbeweging onmiddellijk in verkiezingsmodus gingen. Gisteren versterkte de aanwijzing van IMF-veteraan Carlo Cottarelli als formateur het beeld dat de president voor de internationale financiële gemeenschap kiest en tegen de democratische wil van het Italiaanse volk. De Lega en de Vijfsterrenbeweging haalden bij de verkiezingen op 4 maart 49 procent van de stemmen en een meerderheid in het parlement.

De reacties uit buurland Frankrijk vatten de situatie goed samen. President Emmanuel Macron prees de Italiaanse president voor zijn moed en verantwoordelijkheidszin. Marine Le Pen van het extreemrechtse Front National had het over een staatsgreep en financieel fascisme. Maar het lot van Italië wordt natuurlijk niet in Frankrijk beslist, maar door de Italiaanse kiezer.

De spread tussen Italiaans en Duits overheidspapier. ©Mediafin

Zeker is dat zowel de Lega als de Vijfsterrenbeweging het democratische deficit hard zal uitspelen in de verkiezingscampagne, die eigenlijk al is begonnen. ‘Dit is geen democratie, er is geen respect voor de verkiezingsuitslag’, verklaarde Matteo Salvini van de Lega nadat Cottarelli was aangewezen om premier te worden van een overgangsregering.

Luigi Di Maio, de leider van de Vijfsterrenbeweging, deed er nog een schepje bovenop. ‘Zondagavond was de donkerste dag in de Italiaanse democratie. De waarheid is dat ze ons niet aan de macht willen’, verklaarde hij bitter. Di Maio wilde ook een afzettingsprocedure tegen Mattarella beginnen wegens ‘hoogverraad’, maar werd daarin niet gevolgd door Salvini.

De verdediging van de president om Savona’s aanstelling te weigeren was dat die kandidaat Italië uit de eurozone zou duwen. En hij wees op de marktreactie. ‘De onzekerheid over het lot van ons land heeft investeerders en spaarders in Italië en in het buitenland gealarmeerd. Het lidmaatschap van de euro is een fundamentele zaak. Daar moet op een ernstige manier over worden gedebatteerd.’

Mattarella’s argumentatie geeft nog meer munitie aan de populisten, die zich tegen de politieke elite, de financiële markten en Europa keren. ‘Als in Berlijn, Parijs of Brussel geen oké wordt gegeven, kan geen regering worden gevormd in Italië. Dat is waanzin. Ik vraag het Italiaanse volk om dicht bij ons te staan, want wij willen de democratie weer naar Italië brengen’, verklaarde Salvini. Di Maio verwierp overigens de stelling van de president dat er plannen waren om uit de euro te stappen.

Schrik aanjagen

De kernvraag is of Mattarella zijn hand heeft overspeeld door de coalitie te doen struikelen. Grondwettelijk had hij als president het recht de benoeming te weigeren. Maar de snelle aanstelling van Cottarelli doet vermoeden dat er een plan achter zit.

Stemmen wordt tien keer belangrijker dan de vorige keer. Het wordt een referendum: we winnen of we sterven.
Matteo Salvini
Partijleider Lega

De euro was tijdens de voorbije Italiaanse verkiezingen maar een klein onderdeel van de campagne, die in grote mate om immigratie draaide. Met zijn zelfgekozen premier wil de president van de euro het centrale punt in de volgende verkiezingen maken. Vermits Cottarelli geen enkele kans maakt om met zijn regering het vertrouwen in het parlement te krijgen, zijn vervroegde verkiezingen in het najaar onvermijdelijk.

Is het de bedoeling de Italianen schrik aan te jagen door te wijzen op de grote gevaren in het geval van een italexit? Het is een strategie die kan werken, maar die grote gevaren inhoudt. De Italianen zijn de klassieke partijen duidelijk beu. Centrumlinks, de partij van zowel Mattarella als Cottarelli, haalde zelfs geen 20 procent bij de jongste verkiezingen. Dat is niet van die aard om veel vertrouwen te wekken.

De Lega en de Vijfsterrenbeweging beleven onmiskenbaar hun momentum. In een peiling vorige week kreeg hun geplande regering de steun van 60 procent van de bevolking. Als er nu verkiezingen zouden zijn, halen ze samen 56 tot 57 procent van de stemmen. De Italianen hebben Europa opgegeven. Amper 40 procent gelooft er nog in.

Partij van de spread

De markten reageerden gisterochtend aanvankelijk opgelucht. Maar al snel kwam het besef dat de onzekerheid nog enkele maanden zal duren, wat tot nieuwe onrust leidde. De financiële markten zullen evenzeer een grote rol spelen in de verkiezingscampagne. De Italianen omschrijven ze spottend als ‘de partij van de spread’.

Ook de ratingbureaus spelen een rol. Als ze de schuld van Italië tot ‘rommel’ degraderen, gaan de poppen pas echt aan het dansen. Dan komt de goedkope financiering via de Europese Centrale Bank in het gedrang.

Op economische argumenten spelen is niet zonder risico. De brexit en ook de verkiezing van Alexis Tsipras in Griekenland geven aan dat de economische logica niet altijd de bovenhand haalt. Democratie kan er haaks op staan.

Democratie gaat ook over de geloofwaardigheid van de instelling en daar zit het grote deficit. De Italiaanse populisten bouwen daar hun politieke kapitaal op. ‘Stemmen wordt tien keer belangrijker dan de vorige keer. Het wordt een referendum: we winnen of we sterven’, stelde Salvini gisteren.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content