Machtsstrijd voor Europese topjobs breekt los

De hoofdingang van de Europese instellingen in Brussel. ©BELGA

Margrethe Vestager en Guy Verhofstadt worden de liberale boegbeelden voor de verkiezingen. En de centrumrechtse EVP kan na de schorsing van Viktor Orban voluit haar numerieke macht uitspelen. De strijd om de Europese topjobs is begonnen.

Twee maanden voor de Europese verkiezingen breekt het machtsspel tussen de partijen nu echt los. De inzet: controle krijgen over de belangrijkste posten in de Europese instellingen. In juli wordt een nieuw Europees parlement met nog slechts 705 zitjes geïnstalleerd. Eind dit jaar treedt een nieuwe voorzitter aan van de Europese Raad en een nieuwe Europese Commissie. De voorzitter van de Commissie en de buitenlandchef zijn twee gegeerde posten die mee de puzzel bepalen.  

Maar net dat ellebogengevecht zal dit keer minder makkelijk lopen als bij de vorige edities. Het kan wel even duren voor de puzzel in elkaar valt. De knoop ligt bij de Commissievoorzitter. Die heeft het vertrouwen nodig van een meerderheid in het Europarlement én van de EU-chefs.

EVP-kandidaat Manfred Weber. ©EPA

Het Europees parlement zal nog meer versnipperd zal zijn na de verkiezingen omwille van de opkomst van extreme en anti-Europese partijen zowel aan linkse als rechtse kant. Een coalitie van de twee grootste partijen, de centrumrechtse EVP, en de sociaaldemocraten van S&D volstaat niet langer voor een meerderheid. Dus wordt het zoeken naar een derde en mogelijk vierde coalitiepartner of naar wisselmeerderheden naar gelang het onderwerp. Dat maakt het Europees parlement minder voorspelbaar.

Net dat europarlement eist bij deze verkiezingen eenzijdig meer macht op in het benoemingsproces van de Commissie. De Europese partijen schuiven elk hun 'spitzenkandidaat' naar voren, die het gezicht wordt van de Europese campagne en 'presidentiabel' is. Die spits is in de praktijk de kandidaat van die partij om Jean-Claude Juncker op te volgen als Commissievoorzitter. Het Europarlement kneedt daarmee de Europese regels in zijn eigen voordeel.

Weber, Timmermans en Vestager

De centrumrechtse EVP, waartoe ook CD&V behoort, duidde in het najaar al de Duitse conservatief uit Beieren, Manfred Weber, aan als hun spits. De sociaaldemocraten van S&D schuiven de Nederlander Frans Timmermans naar voren, de rechterhand van Juncker in de EU-Commissie. En donderdag kwamen de liberalen van Alde niet met één spitzenkandidaat maar met een zevenkoppig 'team Europe'. De twee centrale figuren in dat team zijn evenwel de Deense Margrethe Vestager, eurocommissaris voor Concurrentie, en Alde-fractieleider in het Europarlement Guy Verhofstadt.

©REUTERS

De liberalen geven daarmee het signaal dat ze niet achter het systeem van spitzenkandidaten staan, omdat dat in de praktijk toch enkel de controle van de EVP over de Europese besluitvorming bestendigt. De EVP kon dank zij dit numerieke overwicht de voorbije vijf jaar de voorzitters van de drie belangrijkste EU-instellingen leveren: Jean-Claude Juncker in de EU-Commissie, Donald Tusk in de Europese Raad en Antonio Tajani in het Europarlement.

Ook de Franse president Emmanuel Macron wil af van die door 'oude partijen' gedreven postjespolitiek. Merkel is evenmin fan van teveel macht aan het parlement, al kan ze moeilijk anders dan de Duitser Weber ondersteunen. Maar de kans dat de Europese leiders de puzzel helemaal naar zich toehalen, is reëel. Voor de verdeling van de topjobs moet immers een evenwicht gevonden worden tussen politieke families, regionale spreiding, grote en kleine landen en man/vrouw. Bovendien ligt er nog een topbenoeming op de tafel van de leiders: de opvolger van ECB-voorzitter Mario Draghi.

De tsjeventruc van de EVP

Manfred Weber is niet de beste cast als de EVP haar machtstentakels wil behouden. Weber behoort tot de rechtervleugel van de EVP en is niet de ideale compromisfiguur als het gaat om het opbouwen van een geloofwaardige meerderheid. En buiten de bubbel van het Europarlement is hij een volslagen onbekende. Weber mist ook de ervaring op het hoogste niveau die Jean-Claude Juncker vijf jaar geleden incontournable maakte. Juncker was achttien jaar premier van Luxemburg en leidde tussen 2005 en 2013 ook de Eurogroep, de vergadering van ministers van Financiën van de eurozone. 

Toch bleek de voorbije week hoezeer de EVP erop gebrand is haar macht als grootste partij te bestendigen. De partij koos ervoor om het ongeleid projectiel, genaamd Viktor Orban, uit het kiesgewoel te houden. Dertien partijen, waaronder CD&V, hadden gevraagd om de Hongaarse 'Viktator' uit de partij te bannen omdat die niet alleen de democratie en rechtsstaat in eigen land aan banden legt maar ook de Europese instellingen beschimpt. Dat strookt niet met de waarden en de fundamenteel pro-Europese houding die de EVP naar eigen zeggen aanhangt.

Maar partijvoorzitter Joseph Daul toverde op een algemene vergadering woensdagavond in Brussel een echte 'tsjeventruc' uit de mouw. Orban wordt geschorst, maar niet verbannen, tot een comité van wijzen oordeelt dat hij terug op het rechte EVP-pad zit.  Maar tegelijk steunt Orban wel Weber in diens ambitie om Juncker op te volgen en kan de EVP na de verkiezingen in het Europarlement wel nog altijd rekenen op de stem van Orbans Fidesz.

Guy Verhofstadt. ©REUTERS

De numerieke kracht van de EVP-clan is dus gered. Maar in se is er niets veranderd, gaf ook de Franse president Emmanuel Macron vrijdag aan: 'Deze oplossing is goed voor de EVP en Orban, maar niet voor het Europees project. Soms moét je gewoon duidelijk zijn en overtuigen met de kracht van ideeën, en niet louter voortgaan op de clanlogica.'.

Barnier als invaller?

Als de leiders de puzzel naar zich toetrekken, zullen er wel troostprijzen uitgereikt moeten worden aan de spitzen. Dat is alleszins waar onder meer Guy Verhofstadt op speculeert. 

Een van de namen die blijft opduiken als mogelijke invaller van Weber is brexit-onderhandelaar Michel Barnier. Hij heeft de voorbije jaren respect afgedongen met zijn aanpak van de brexitonderhandelingen. Hij kweekte al die tijd ook goede persoonlijke relaties met de Europese leiders, ook met de Franse president Macron.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect