May wendt partijcoup af tot vrijdag

©AFP

Brits premier Theresa May spreekt vrijdag met de voorzitter van haar Conservatieve backbenchers. Onderwerp: haar ontslag, wat zowat alle partijgenoten nu echt wel eisen.

Na maandenlange speculatie, waarin ze tot drie keer toe vergeefs probeerde haar brexitdeal door het Britse parlement te loodsen, lijkt Conservatief premier Theresa May nu echt wel op weg naar de uitgang. In de Britse media gonsde het woensdag van de geruchten dat zowel regeringsleden als torybackbackbenchers haar ontslag eisen.

Opvallend was alvast dat flink wat ministers woensdagmiddag niet of te laat opdaagden voor het wekelijkse vragenuurtje van May. Ze zaten elders samen om een exitstrategie voor haar te plotten. Toch kocht May zich nog wat tijd, tot vrijdag. Dan zal ze spreken met Graham Brady, de voorzitter van het 1922 Committee. Dat is het machtige orgaan dat de Conservatieve backbenchers verenigt.

De druk op Brady is groot om de partijstatuten te veranderen, waardoor eerstdaags al een motie van wantrouwen tegen May ingediend kan worden. In december won ze al eens zo'n interne stemming - 117 van de 317 tory's wilden toen haar vertrek - waardoor ze in principe een jaar veilig is voor een nieuwe coup. Onlangs stemde het uitvoerend comité van de 1922'ers nog nipt - negen leden versus zeven- tegen nieuwe regels. Blijft dat zo? Indien niet zal May een nieuwe motie van wantrouwen zeker niet overleven.

Tweede referendum

Haar pathologische besluiteloosheid en de aanhoudende brexitimpasse, waardoor het vertrek uit de EU uitgesteld is tot eind oktober, deed May de jongste maanden steeds meer wankelen. De spreekwoordelijke druppel is dat May dinsdag een resem toegevingen deed aan oppositiepartij Labour om haar brexitdeal begin juni, bij een vierde poging, alsnog goedgekeurd te krijgen.

May wil het parlement laten stemmen over een douane-unie met de Europese Unie en zelfs over een tweede referendum, dat de brexit ongedaan kan maken. Toch hapte Labour niet in de wortel. En voor veel Conservatieven, die een steeds hardere brexitkoers varen, geldt het gevaar op een softe of zelfs no brexit als vloeken in de kerk.

36ste ontslag uit regering-May

Andrea Leadsom, minister in de regering-May, is woensdag opgestapt. Ze gelooft niet meer dat het brexitreferendum op de manier van May kan worden uitgevoerd.
Leadsom, bevoegd voor de relaties van de regering met het parlement, moest het in 2016 - na het ontslag van toenmalig premier David Cameron - afleggen tegen May om de sleutel van Downingstreet 10. Leadsom is al de 36ste minister die ontslag neemt uit het kabinet-May, de 21ste wegens de brexitperikelen. 

Zowel oppositieleden als partijgenoten vinden dan ook dat het genoeg geweest is en vragen May haar deal definitief te begraven. De socialisten vragen nieuwe verkiezingen, de tory's willen een nieuwe leider. Of op zijn minst dat May de deur naar een referendum weer dichtgooit.

Motie van wantrouwen

Hoewel ze de jongste maanden almaar machtelozer werd, wist May wel met steeds meer toegiften haar positie veilig te stellen. Toen brexithardliners in december de motie van wantrouwen triggerden, beloofde May op te stappen voor de volgende Britse verkiezingen in 2022.

Eind maart beloofde May al op te stappen als haar brexitdeal bij een derde stemming goedgekeurd raakte. En vorige week, na crisisoverleg met het 1922 Committee, beloofde May min of meer op te stappen na de vierde stemming, ongeacht het resultaat. Veel meer valt er voor haar nu niet meer te bieden.

Europese verkiezingen

Zeker niet als donderdag de Europese verkiezingen, waar het VK aan moet deelnemen door het brexituitstel, uitdraaien op een electoraal bloedbad voor de tory's. Polls voorspellen dat de nieuwe Brexitpartij van de eurofobe stokebrand Nigel Farage veruit de winnaar wordt, met 34 procent van de stemmen. Mays Conservatieven zouden nog amper 9 procent halen, en ook de Liberaal-Democraten (17%), Labour (15%) en zelfs de kleine Groene Partij (11%) voor zich moeten dulden.

Bij de recente lokale verkiezingen, waar Farages Brexitpartij niet eens aan deelnam, verloren de tory's al bijna 1.400 zetels.

De jongste weken zijn de tory's dan ook vooral bezig met de vraag wie May moet opvolgen. Een waslijst aan tory's overweegt zich kandidaat te stellen.

De grote vraag blijft of die opvolger de brexitimpasse kan doorbreken, dan wel of een economisch desastreuze no-dealbrexit op 31 oktober dan waarschijnlijker wordt. Mays opvolger wordt zo goed als zeker een brexithardliner, met als topfavoriet ex-minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson.

Wie volgt May op?

Als Theresa May vertrekt als premier, moeten haar Conservatieven een nieuwe partijleider kiezen. Een eerste selectie gebeurt door de 314 Conservatieve parlementsleden. Als er drie of meer kandidaten zijn, worden die via verschillende stemrondes teruggebracht tot een duo. De ruim 100.000 partijleden maken dan de definitieve keuze. Dat proces kan weken duren, zeker omdat het aantal potentiële kandidaten legio is. Als May valt, zou tegen het einde van de zomer een opvolger bekend moeten zijn. Die kan dan tijdens het Conservatief partijcongres, dat plaatsvindt van 29 september tot 2 oktober, op het schild gehesen worden. Het aantal kandidaten is groot.

Boris Johnson: de gewezen minister van Buitenlandse Zaken was een van de boegbeelden van de Leave-campagne voor het brexitreferendum. Dankzij zijn charisma is hij veruit de bekendste en populairste kandidaat bij het grote publiek. Maar zijn onverholen ambitie om May aan de kant te schuiven, heeft veel kwaad bloed gezet bij andere toryparlementsleden. En zijn steun voor een no-dealbrexit schrikt gematigde Conservatieven af. Al onderstreepte Johnson de voorbije dagen dat hij wel degelijk van oudsher een ‘One Nation Tory’ is, de strekking in de partij die pleit voor een socialer centrumbeleid.

Dominic Raab: de gewezen Brexitminister nam in november ontslag uit onvrede met het scheidingsverdrag dat May met de EU had gesloten. Sindsdien bouwde hij aan zijn nationale bekendheid. Raab pleit voor een no-dealbrexit en behoort, veel meer dan Johnson, ook op andere beleidsvlakken tot de hardrechtse, ultraliberale vleugel van de partij. Daarom wordt hij nog meer dan Johnson gewantrouwd door gematigde tory’s.

Esther McVey: de gewezen minister van Pensioenen nam net als Raab in november ontslag uit onvrede met Mays brexitplan. En ze geldt net als Raab als een van de meest rechtse kandidaten om May op te volgen.

Michael Gove: de minister van Milieu was de intellectuele sidekick van Johnson tijdens de brexitcampagne. Sindsdien toonde hij een gematigder imago, waardoor Conservatieve brexithardliners hem wantrouwen.

David Davis: de gewezen Brexitminister nam vorige zomer ontslag uit onvrede met Mays toenmalige brexitplannen. Kan als veteraan - in 2005 versloeg David Cameron hem verrassend tijdens de Conservatieve leiderschapsverkiezingen - een verzoenende tussenpaus zijn.

Jeremy Hunt: de minister van Buitenlandse Zaken geldt nu als een uitgesproken brexiteer, maar voerde in 2016 campagne voor een verlengd verblijf in de EU. Wordt daarom nog steeds gewantrouwd.

Sajid Javid: de minister van Binnenlandse Zaken kan, als zoon van een Pakistaanse buschauffeur, aantonen dat de Conservatieven niet enkel de partij zijn van welgestelde blanken. Als gewezen directeur van Deutsche Bank beschikt hij over voldoende economische sérieux. Maar ook hij pleitte aanvankelijk tegen de brexit.

Daarnaast circuleren de namen van Andrea Leadsom (de fractieleider in het parlement), Liam Fox (minister van Internationale Handel) en Penny Mordaunt (minister van Defensie), allen overtuigde brexiteers. En die van Amber Rudd (minister van Werk), Matt Hancock (minister van Gezondheid) en Liz Truss (viceminister van Financiën), drie gewezen remainers.

Lees verder

Advertentie
Advertentie