analyse

Na twee jaar zoekt Macron doorstart via Europa

©AFP

Op 14 mei zit Emmanuel Macron precies twee jaar in het Elysée. De Franse president heeft nog drie jaar te gaan, maar er tekent zich een bijzonder zwaar parcours af. De Europese stembusslag is de eerste hindernis.

Macron schoot als een komeet de Franse politiek in. In geen jaar tijd veroverde hij én het Franse presidentschap én de meerderheid in de Assemblée. De ambitieuze ex-bankier was even minister van Economie onder de vorige socialistische president François Hollande, maar hij baalde van het gebrek aan doorzettingsvermogen van zijn chef.

Dat hij president werd, had veel te maken met de omstandigheden. De kandidaat van rechts, François Fillon, raakte verstrikt in een corruptieschandaal. Het politieke landschap radicaliseerde. De kloof tussen links en rechts werd zo groot dat Macron een boulevard naar de overwinning kreeg. ‘Macron had geluk, maar hij heeft zijn kans gegrepen’, stelde de bekende politoloog Dominique Moïsi in een interview met deze krant.

Macron keerde zich tegen het extremisme, maar ook tegen de traditionele partijen. Hij beloofde voorbij de oude ideologische tegenstellingen te gaan. ‘Tegelijkertijd’ werd zijn geliefde woord in een strak georkestreerde campagne.

Witte raaf

Macron is ook ijdel en gek op symbolen. Op de avond van zijn overwinning betrad hij het plein voor het Louvre op de tonen van de negende van Beethoven. Dat benadrukte niet alleen de Franse maar ook de Europese ambities van de president. Politiek Europa leek zijn witte raaf gevonden te hebben.

Macron had geluk, maar hij heeft zijn kans gegrepen.
Dominique Moïsi
Franse politicoloog

De nieuwe president trok als een stoomwals door de Franse politiek. Hij vergde het uiterste van zijn premier Edouard Philippe en diens regeringsploeg én van zijn parlementaire meerderheid. In hoog tempo passeerden de hervormingen door het parlement.

De beloofde liberalisering van de arbeidsmarkt was een eerste mijlpaal. De hervorming van het vakbondsbastion bij uitstek, de spoorwegmaatschappij SNCF, was eveneens een huzarenstukje. Opvallend was dat het syndicaal verzet niet of nauwelijks van de grond kwam. Macron was niet erg populair, maar de meeste Fransen namen een afwachtende houding aan: kijken hoe ver de president kon en wilde gaan. Een jaar na zijn intrede in het Elysée had Macron de Fransen niet opnieuw verzoend met de politiek, maar hij had wel een stevige hervormingsagenda afgewerkt.

Oude politieke cultuur

In juli 2018 zou dat allemaal veranderen. De krant Le Monde onthulde dat de privélijfwacht van Macron, Alexandre Benalla, zich onterecht had voorgedaan als politieagent op de 1 meimanifestatie dat jaar. Hij had  twee betogers zwaar aangepakt. Die onthulling veroorzaakte een dijkbreuk in de werking van het Elysée. Benalla, toen 27, bleek allerlei voordelen te genieten, die niet waren gekoppeld aan ervaring of kennis.

©AFP

De nieuwe politieke wind die de president Frankrijk had beloofd, kwam neer op een oude machtscultuur in het Elysée. En de president zweeg. Te lang. De affaire-Benalla maakte een eerste ferme deuk in het imago van de president. En ze gaf de oppositie, voor het eerst in een jaar, een opening om terug te slaan.

De affaire sloeg ook bressen in de ‘macronie’. Eerst nam de populaire minister van Milieu Nicolas Hulot live op de radio ontslag. Niet veel later volgde minister van Binnenlandse Zaken Gérard Collomb. Hulot was voor Macron het uithangbord in de klimaatdiscussie, Collomb was zowat zijn politieke peetvader die hem vanaf het eerste uur had gesteund. De eigengereide stijl en het autoritaire trekje in de president joegen de iconen weg.

La France profonde

Na de politieke schade volgde het sociaal verzet. Sinds 17 november betogen iedere zaterdag duizenden gele hesjes in Parijs en elders. De beweging is volledig opgebouwd via de sociale media, buiten de klassieke structuren en partijen om. De gele hesjes ontstonden nadat de dieselprijs aan de pomp geëxplodeerd was, niet alleen als gevolg van de stijgende olieprijs, maar ook van de milieutaks die de CO2-uitstoot moest terugdringen.

©Hans Lucas

Plots verscheen het rurale Frankrijk ten tonele, mensen uit de periferie die niet de voordelen van de grootsteden kenden en zich verwaarloosd voelden door de politiek. Het diepe en onbekende Frankrijk kwam in opstand. Zoals Macron de klassieke politieke verhoudingen op hun kop zette, hebben de hesjes de sociale krachtsverhoudingen overhoopgehaald. En politiek zijn ze moeilijk te recupereren.

Hun protestacties verliepen crescendo. Op 1 december werd de Arc de Triomphe zwaar beschadigd. Macron had eerst de hesjes genegeerd, maar kon dat niet langer doen. Hij hield een ‘groot debat’ over koopkracht en klimaat en kondigde zowel op 10 december als op 25 april een reeks maatregelen aan. Kostprijs: 17 miljard euro.

Niemand weet goed waar dat geld te halen. Het verzet is evenwel niet gaan liggen. En op 1 mei bleek dat de klassieke vakbonden alle controle over de sociale contestatie kwijt zijn. Het wordt nog moeilijk op het sociale front voor de president.

Merkel en Europa

De Europese ambities van Macron waren ook torenhoog. Hij streeft naar een diepere integratie van de Europese Unie, een Europese minister van Financiën en zelfs een eigen leger. De hoop dat hij steun zou krijgen van de Duitse kanselier Angela Merkel verdween snel. Merkel is op het thuisfront zelf verzwakt en blijft de klassieke Duitse lijn trouw. Frankrijk en Duitsland beloven wel een betere samenwerking, maar dat is het zowat.

22 procent
van de stemmen
De enige echte uitdager van Macron bij de verkiezingen is het extreemrechtse Rassemblement National (ex-Front National) van Marine Le Pen. De twee partijen liggen nek-aan-nek in de peilingen met om en bij 22 procent van de stemmen.

En precies Europa wordt de eerste, nieuwe horde voor de Franse president. De partij van Macron, La République en Marche, is laat in de campagne gestapt met lijsttrekster Nathalie Loiseau. Het is wel duidelijk dat Macron zelf de bakens heeft uitgezet. Een ambitieus klimaatplan voor Europa, de hertekening van de Schengenzone en de strijd tegen de nationalistische populisten zijn de strijdpunten.

Vooral dat laatste punt is een interne aangelegenheid. De enige echte uitdager van Macron bij de verkiezingen is het extreemrechtse Rassemblement National (ex-Front National) van Marine Le Pen. De twee partijen liggen nek aan nek in de peilingen met zo'n 22 procent van de stemmen.

Ver daarachter volgen de conservatieve Les Républicains met ongeveer 15 procent en nog verder het radicaal-linkse La France Insoumise. De andere partijen wacht wellicht een gevecht met de kiesdrempel van
5 procent. Een zege in de Europese verkiezingen is voor Macron van levensbelang: enerzijds voor zijn politieke geloofwaardigheid in Frankrijk en anderzijds voor zijn politieke slagkracht in het Europees Parlement.

Brexit

Samen met de liberale ALDE-fractie wil Macron de dominantie van de christendemocratische EVP en de sociaaldemocratische S&D breken. Dat moet de traditionele postjesverdelingen onder die grote fracties doorbreken. Daarmee staat Macron lijnrecht tegenover Merkel, die al de EVP’er Manfred Weber het veld heeft ingestuurd om voorzitter van de Europese Commissie te worden.

©AFP

De Franse president wil ook zo snel mogelijk de brexit achter de rug hebben, zodat Europa zich met de eigen problemen kan bezighouden, terwijl Merkel veel lankmoediger tegenover het Britse spektakel staat.

De Europese verkiezingen betekenen dus veel voor Macron. Ze vormen óf de doorstart van zijn ambtstermijn óf opnieuw een smet op zijn blazoen. Een nederlaag tegen de partij van Le Pen zou de president extra verzwakken. Op 26 mei wordt voor een groot stuk over Macrons verdere parcours beslist.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud