Advertentie
analyse

Nederlandse kiezers meten als eersten polsslag van populisme

Aan de Nederlandse verkiezingen vandaag nemen 28 partijen deel, waaronder veel nieuwe formaties. ©Hollandse Hoogte

Nederland trekt vandaag naar de stembus. De spanning is groot: zegeviert Geert Wilders of haalt premier Mark Rutte toch nog een derde ambtstermijn binnen?

Alle ogen zijn vandaag gericht op Nederland, waar de bevolking 150 nieuwe leden van de Tweede Kamer kiest. De stembusgang resoneert verder dan de Nederlandse grenzen. De uitslag kan een aanwijzing geven voor de verkiezingen die later dit jaar plaatsvinden in Frankrijk en Duitsland (en misschien Italië). Vanavond om 21 uur sluiten de stembussen en is het wachten tot de eerste resultaten binnenlopen. Een beknopte handleiding voor een snelle interpretatie van de cijfers.

1 Weet Geert Wilders een doorbraak te forceren?

Als de Nederlandse stembusslag geldt als een lakmoesproef voor het brede sentiment in Europa, dan heeft dat alles te maken met de rechtspopulist Wilders. Zijn Partij voor de Vrijheid (PVV) maakt een goede kans om vanavond de grootste te worden in de Tweede Kamer. Toegegeven, in de jongste peilingen zakte Wilders wat weg. Maar niemand durft een verrassing uit te sluiten. Daarvoor ligt de onverwachte overwinning van Donald Trump aan de andere kant van de Atlantische Oceaan te vers in het geheugen.

Wilders leek zich de voorbije maanden op te trekken aan zijn Amerikaanse voorbeeld. Hij twitterde dat het een lieve lust was en schuwde de controverse niet. Sowieso voerde de PVV-kopman een vreemde campagne: hij verscheen weinig in het openbaar, schuwde nagenoeg elk verkiezingsdebat en was zuinig met interviews. De rode draad in die strategie was het ontwijken van lastige vragen. Zijn uitleg: ‘De kiezer weet precies waar wij voor staan.’ Typerend was zijn verkiezingsprogramma dat op een A4 paste. ‘Het had ook op een postzegel gekund’, zei Wilders in De Telegraaf.

2 Steekt Wilders de eurosceptici een hart onder de riem?

Als Wilders zegeviert, is dat een opsteker voor zijn geloofsgenoten in Europa. Dan kan Marine Le Pen van het extreemrechtse Front National (FN) beginnen te dromen van het Franse presidentschap. Sowieso maakt ze kans om door te stoten tot de tweede en beslissende ronde op 7 mei. En ook in Duitsland zullen de rechtspopulisten van Alternative für Deutschland (AfD) zich in de handen wrijven. Zij mikken bij de parlementsverkiezingen van 24 september op de misnoegde aanhangers van de Duitse bondskanselier Angela Merkel. De AfD wordt weliswaar niet zo sterk als Wilders’ PVV, maar de partij kan een beslissende rol spelen in de tweestrijd tussen Merkel en haar sociaaldemocratische rivaal Martin Schulz.

3 Of wordt Mark Rutte de reddende engel?

Zo’n tweestrijd had ook Mark Rutte voor ogen. Hij wou van de verkiezingsstrijd een duel maken met Geert Wilders, zijn belangrijkste tegenstander. Hij was van plan zichzelf op te werpen als de ervaren staatsman en Wilders af te schilderen als een schreeuwlelijk zonder voeling met de realiteit. Maar met zijn eigenzinnige strategie doorkruiste Wilders de plannen van de vertrekkende premier. De twee ontmoetten elkaar pas afgelopen maandag voor het eerst voor een debat met elkaar. Rutte viel Wilders meteen aan op zijn ondoorzichtige programma en verweet de rechtspopulist te ‘grossieren in nep-oplossingen’.

Ondanks zijn haperende plan bleef Rutte tijdens de campagne de ogen strak op Wilders gericht houden. Hij schuwde zelfs de populistische aanpak niet. ‘Pleur op’, zei de premier tegen jongeren van Turkse komaf die journalisten hadden belaagd. En de stevige aanpak in de crisis met Turkije legde Ruttes liberale VVD deze week geen windeieren. Al viel het op dat de lijsttrekker zich in de laatste rechte lijn naar verkiezingsdag weer wat meer profileerde als de geloofwaardige leider die erin geslaagd was het land door een loodzware economische crisis te loodsen.

4 Oké, Rutte versus Wilders. Maar is een verrassing uitgesloten?

Als iemand kans maakt om als derde hond met het been te gaan lopen, is het Sybrand Buma, de lijsttrekker van het CDA. Hij profiteerde van het uitblijven van een echt duel tussen Rutte en Wilders. Dat beide heren weigerden op te dagen voor de talloze debatten, gaf Buma de kans zich te presenteren als het fatsoenlijke alternatief voor Rutte. Hij hield een conservatief pleidooi over de Nederlandse identiteit - met het vreemde voorstel om het Wilhelmus, het Nederlandse volkslied, weer aan te leren op school - en toonde zich kritisch over de islam, zonder te vervallen in de vuilgebekte retoriek van Wilders. Het leverde het CDA in de peilingen een stevige winst op.

5 Wat belooft dat voor de coalitievorming?

Een overwinning van Wilders levert geheid een politieke impasse op. Hij heeft dan het initiatief om een regering op poten te zetten. Maar geen enkele partij is bereid samen te werken met de rechtspopulist. Maar ook als Rutte als eerste over de meet komt, ligt een regeringsvorming moeilijk. De premier droomt van een centrumrechts kabinet met het christendemocratische CDA en de links-liberale D66. Alleen heeft die combinatie volgens de peilingen niet de vereiste meerderheid van 76 zetels. Dus is een vierde partij nodig. En dat dreigt moeilijk te worden in een versplinterd parlement. Aan de verkiezingen nemen 28 partijen deel, waaronder veel nieuwe formaties. Sommige zouden enkele zetels in de wacht kunnen slepen.

6 Kunnen de linkse partijen nog een rol spelen?

Waar is de linkse kiezer gebleven? Het was tijdens de campagne een vaak gestelde vraag. De drie linkse partijen - de PvdA, GroenLinks en de SP - zijn volgens de laatste peiling van Peilingwijzer goed voor 40 tot 46 zetels, nog geen derde van de 150 zetels in de Tweede Kamer. Vooral voor de PvdA dreigt een debacle. De partij van vicepremier Lodewijk Asscher heeft zichzelf in de prak geregeerd en dreigt te eindigen als de kleinste van het linkse trio.

GroenLinks heeft de wind in de zeilen onder aanvoering van de charismatische en jeugdige Jesse ‘Jessias’ Klaver. Het kan de PvdA onttronen als linkse locomotief. Maar de partij is de jongste weken wat weggezakt, zonder dat dat overigens voordeel opleverde voor de PvdA of de SP. De linkse partijen hopen dat de zwevende kiezers ze vandaag te hulp schieten. En Asscher noemde de ‘thuisblijver’ zijn grootste electorale concurrent.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud