Poolse verkiezingen: liberale comeback of nationalistische doorstart?

Oppositiekandidaat Rafal Trzaskowski op campagne tijdens de presidentsverkiezingen. ©EPA

Zondag zijn er in Polen presidentsverkiezingen. Huidig president Andrzej Duda die rijdt voor de nationalistische regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid wordt uitgedaagd door wonderboy Rafal Trzaskowski van de liberale Burgercoalitie. Drie gezaghebbende stemmen wikken en wegen Duda’s erfenis.

'Nooit ofte nimmer had ik mij kunnen voorstellen wat nu in Polen gebeurt', zucht de jurist Filip Czernicki, een bekend advocaat in Warschau. 'Het juridisch apparaat wordt voor onze ogen gepolitiseerd.' Als kersvers president zette Duda  meteen de toon. 'In oktober 2015, amper enkele maanden ver in zijn ambtstermijn, gebruikte Duda zijn presidentiële prerogatief om gratie te verlenen aan vier mensen van het anticorruptiebureau. Terwijl het proces nog bezig was', zegt Czernicki. 'Presidentiële gratie komt normaal pas na uitspraak van het hof. Dat Duda mensen gratie gaf middenin een lopend proces, was ongezien en ongehoord.'

Nadien werkte de president vlot mee met het muilkorven van hoge rechtbanken. In het  hooggerechtshof heeft Recht en Rechtvaardigheid een nieuwe kamer geïnstalleerd om rechters te controleren en eventueel te bestraffen. Volgens Czernicki is dat 'een door de politiek beheerst koekoeksjong waarbij steevast intimidatie om de hoek loert'. Ook in het grondwettelijk hof dropte Duda enkele medestanders. 'Zo werkt het niet', oordeelt Czernicki. 'Weet je hoelang de nieuwe strafwet al wacht op toetsing aan de grondwet? Drie jaar.'  

'Het is in Polen niet gemakkelijk populist te zijn', lacht de jurist wrang. 'Populisten hebben een vijand nodig. In Polen is het moeilijk een vijand  te vinden. We hebben bijna geen immigranten, we hebben geen minderheden. Voor de regering en de president is het verleidelijk de rechters als vijand te kiezen.'

Czernicki ziet de politieke tegenstellingen allengs dieper worden. 'Onze grondwet van 1997 verdeelt de macht tussen president, regering en parlement. Zo kan een president zijn veto stellen tegen een wet die in het parlement is goedgekeurd. Dan volgt een proces van onderhandelen, men zoekt een compromis. Maar om te onderhandelen heb je een minimum aan gemeenschappelijke grond nodig. Die ontbreekt in het Polen van vandaag compleet.'

Waardigheid

'De politieke rivaal is verveld tot regelrechte vijand en met vijanden spreek je niet', zo duidt de politoloog Jacek Wasilewski van de Universiteit Warschau de polarisatie in Polen. Wasilewski woont vlak bij partijvoorzitter Jaroslaw Kaczynski van Recht en Rechtvaardigheid. 'Ik zie akelige dingen gebeuren', vertelt hij. 'Laatst was er een auto met een anti-Duda-sticker in mijn straat. In een mum van tijd was die auto door zes politiewagens omsingeld.'

Geen van beide kampen heeft een visie op het Polen van de toekomst.
Jacek Wasilewski
Politoloog Universiteit Warschau

Als politoloog heeft Wasilewski begrip voor de kiezers van Duda. 'Na de val van het communisme werd de Polen ingepeperd dat ze, liefst zo snel mogelijk, het Westen moesten imiteren, de westerse waarden en normen adopteren en steeds meer consumeren: een grotere televisie, meer zeep en shampoo. Dan komt daar Duda met de boodschap: 'Jullie zijn goed. Jullie mogen jezelf zijn en blijven. Ik ga ons traditionele Polen verdedigen.' In het conservatieve oosten wordt hij aanbeden. Letterlijk zelfs: tijdens een verkiezingsmeeting zeeg een vrouw op de knieën en gaf Duda een handkus zoals ze die ook aan de bisschop zou geven. 'Duda geeft zijn kiezers iets waar ze al jaren naar snakken: waardigheid', aldus Wasilewski, 'maar samen met die waardigheid komen ook fobieën en spoken uit het  verleden terug. Zoals homofobie en onbegrip voor mensen met andere levensvisie.'

Zowel het nationalistische als het links-liberale kamp is geobsedeerd door de politieke rivaal, vindt Wasilewski: 'Bij liberaal-links leeft één droom: Duda van de troon stoten. Geen van beide kampen heeft een visie op het Polen van de toekomst. De gezondheidszorg? De vraag hoe je de lonen omhoog krijgt zonder je economische competitiviteit te verzwakken? De plaats van Polen in Europa? Iemand?'

Economische tijger

'Op het internationale forum is het imago van Polen vaak belabberd', zegt Bruno Lambrecht, CEO van CFE Polska, de Poolse poot van de projectontwikkelaar uit Oudergem. 'Dwarsliggen in Europa of LGBT’s omschrijven als 'een ideologie die erger is dan het communisme', zoals Duda tijdens de campagne deed, leiden ertoe dat veel westerlingen Polen met een scheef oog bekijken.'

Het bewind van Duda en Recht en Rechtvaardigheid koppelt een conservatief wereldbeeld aan een gul sociaal beleid. Zo krijgt elk kind 500 Zloty (120 euro) kindergeld per maand. Behoeftige gepensioneerden krijgen een dertiende en soms een veertiende maand. 'Dergelijke stimuli beïnvloeden de interne markt positief', aldus Lambrecht.

'Ik voorspel geen revolutie en al helemaal niet in het economische beleid', zegt Bruno Lambrecht: “Op economisch vlak was het presidentschap van Duda een gouden tijd. Polen is al 20 jaar een economische tijger en die evolutie zal verdergaan, wie de presidentsverkiezingen ook wint.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud