Puzzel past ondanks veel geklungel en frustratie

Raadsvoorzitter Tusk leek slecht voorbereid op de moeilijke oefening. Een eerste overlegronde die de hele nacht doorging en maandag werd afgesloten, eindigde op een volledige impasse. ©BELGAIMAGE

Ursula von der Leyen, Christine Lagarde, Charles Michel en Josep Borrell zijn de verrassende winnaars van een Europese topjob. Het duurde drie dagen om de puzzel te leggen. En de commotie over die benoemingen gaat vandaag nog verder in het Europees Parlement.

Voor het eerst in de geschiedenis krijgt de Europese Commissie een vrouw als voorzitter: de Duitse minister van Defensie Ursula von der Leyen. Ook de Europese Centrale Bank, een echt mannenbastion, krijgt een vrouw aan de top: de Franse IMF-topvrouw Christine Lagarde.

De andere Europese topjobs gaan naar mannen. De Belgische ontslagnemende premier Charles Michel (MR) wordt de nieuwe voorzitter van de Europese Raad. Josep Borrell, de 72-jarige Spaanse minister van Buitenlandse Zaken, wordt de Europese Hoge Vertegenwoordiger van het Buitenlands Beleid, zeg maar de Europese minister van Buitenlandse Zaken.

Vooral voor von der Leyen wordt het nog even nagelbijten. Ze moet in het Europees Parlement een meerderheid achter zich krijgen. Daarvoor zijn minstens drie politieke partijen nodig, en om zeker te zijn van een stabiele meerderheid het liefst vier: de centrumrechtse EVP, de sociaaldemocraten, de liberalen en de groenen, in volgorde van grootte.

Woest

Sneu voor von der Leyen is dat de EU-leiders al afspraken maakten over posten in de Europese Commissie

Maar dat parlement is woest over hoe de Europese jobcarrousel uitdraaide. Uittredend Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk benadrukte na afloop van de top dat het Europees Parlement zelf zijn leider aanduidt, maar zei dat de EU-leiders het liefst 2,5 jaar een socialistische en 2,5 jaar een centrumrechtse parlementsvoorzitter willen.

De leiders suggereerden bovendien de naam van de voormalige Bulgaarse premier Sergej Stanishev, omdat een Oost-Europeaan ontbreekt in het lijstje topjobs. Ook dat viel niet goed in Straatsburg, waar het Europees Parlement zijn eerste zitting houdt. Stanishev wordt gelinkt aan corruptie en wordt nu gewoon naar voren geschoven omdat hij uit Oost-Europa komt.

De groenen zijn rabiaat tegen die opgelegde keuze. Bij de sociaaldemocraten is een meerderheid tegen de deal, onder wie de Duitse SPD. Het Beierse EVP-verkiezingsboegbeeld Manfred Weber, die de voorbije dagen zijn sollicitatie voor het Commissievoorzitterschap gedwarsboomd zag, haakte gefrustreerd af als kandidaat-parlementsvoorzitter.

De stemming over de nieuwe voorzitter van het Europees Parlement wordt dus een open race vandaag, met een moeilijk voorspelbare uitkomst. De goedkeuring van de nieuwe Commissievoorzitter over twee weken wordt wellicht een erg moeilijke oefening. Ursula von der Leyen heeft een meerderheid van 376 leden van het parlement nodig.

Sneu voor von der Leyen is dat de EU-leiders al afspraken maakten over posten in de Europese Commissie. Normaal mag de voorzitter daar zelf over beslissen. Frans Timmermans, het boegbeeld van de socialisten bij de Europese verkiezingen en maandag nog favoriet voor de post van Commissievoorzitter, wordt een soort senior vicevoorzitter in de nieuwe Commissie. Ook de liberale spits Margrethe Vestager heeft zicht op zo’n speciale plekje in de Commissie. En de socialisten maken aanspraak op een serieuze functie voor de Slovaak Maros Sefcovic in de Commissie. Kwestie van de politieke verhoudingen in de goede plooi te leggen.

De deal van Osaka

Het Europees Parlement koppelde de goedkeuring van de nieuwe Commissievoorzitter aan het programma met de Spitzenkandidaten dat het halfrond overeenkwam. Het parlement had al campagne gevoerd met eigen Spitzenkandidaten, of boegbeelden voor de Europese verkiezingen. Die spitsen waren tegelijk de kandidaten van de Europese politieke fracties om Juncker op te volgen als Commissievoorzitter.

Na de verkiezingen bleef de centrumrechtse EVP de grootste fractie, ondanks een zwaar verlies aan zitjes. De EVP-spits Manfred Weber eiste dan ook het recht op om Commissievoorzitter te worden. Maar Weber miste charisma en ervaring op regeringsniveau. De sociaaldemocratische spits Timmermans en de liberale, Vestager, de vertegenwoordigers van respectievelijk de tweede en derde politieke partij, bleven voor hun eigen kansen rijden.

De EVP-spits Manfred Weber eiste het recht op om Commissievoorzitter te worden. Maar Weber miste charisma en ervaring op regeringsniveau.

De voorbereiding van de Europese top die zondagavond begon, verliep chaotisch. Raadsvoorzitter Tusk leek slecht voorbereid op de moeilijke oefening. Een eerste overlegronde die de hele nacht doorging en pas maandagmiddag werd afgesloten, eindigde op een volledige impasse.

Dat was vooral de schuld van Angela Merkel. Zij schaarde zich achter het principe van de Spitzenkandidaten, een legitimering van de keuze van de Europese kiezer via de keuze van de Commissievoorzitter. Alleen besefte Merkel dat Weber nooit een meerderheid achter zich zou krijgen. In de marge van de top van de G20 in Osaka bedisselde ze met de Franse president Emmanuel Macron, de Spaanse premier Pedro Sanchez en zijn Nederlandse collega Mark Rutte een compromisvoorstel: in plaats van de eigen partijkandidaat te steunen zou de sociaaldemocraat Timmermans in poleposition komen.

De overwinning van Orbán

Tusk legde dat plan zondagavond gedwee voor aan de 28 EU-leiders en dat ontketende een storm van protest. De partijgenoten van Merkel in de EVP wilden hun eigen spits niet zomaar laten vallen en de hoofdprijs doorschuiven naar de socialisten. En ze hielden voet bij stuk. Italië, een groot land, liet weten tegen Timmermans te zullen stemmen.

Bovendien kreeg Timmermans direct een veto van een aantal Oost-Europese landen. De Nederlander is in de Commissie-Juncker de nummer twee en bevoegd voor de controle op de naleving van de democratie en de rechtsstaat. Hij trapte in die functie tegen de kar van de Hongaarse leider Viktor Orbán en de Poolse nationalistische regeringspartij PiS. Pas nadat de Oost-Europese landen Timmermans uit de weg hadden geruimd, kon de puzzel worden omgegooid.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect