Advertentie
Advertentie
analyse

Schotse verkiezingen zijn referendum over onafhankelijkheid

De Schotse minister-president Nicola Sturgeon. ©AFP

De Schotse Nationalistische Partij (SNP) wil van de regionale parlementsverkiezingen van 6 mei een onafhankelijkheidsreferendum maken. Of dat minister-president Nicola Sturgeon lukt, is onzeker.

De hamvraag bij de parlementsverkiezingen is niet wie gaat winnen. Dat is de SNP. De echte vraag is of die partij de meerderheid haalt in Holyrood, het Schotse parlement, of niet. Indien wel, wil SNP-leider Nicola Sturgeon de Europese Unie in.

'De SNP speelt bij deze verkiezing volledig op de onafhankelijkheid. De partij belooft een onafhankelijkheidsreferendum in 2023 als ze een meerderheid haalt', zegt Willem Sas, hoogleraar publieke economie aan Stirling University in Schotland. 'Uit een recente peiling van Ipsos Mori blijkt dat 51 procent van de Engelsen vindt dat de Schotten een referendum mogen houden als de nationalisten de verkiezingen winnen. Minder dan een kwart van de ondervraagden stelt dat het Verenigd Koninkrijk over tien jaar nog in zijn huidige vorm bestaat. De verkiezingen komen op een sleutelmoment.'

De essentie

  • De Schotse parlementsverkiezingen zijn een voorafname van een onafhankelijkheidsreferendum.
  • De inzet voor Nicola Sturgeon, minister-president van Schotland, is om de meerderheid te halen met haar partij.
  • Londen verwerpt een nieuw referendum.
  • Economisch wordt onafhankelijkheid een moeilijke onderneming.

Sturgeon, de leider van de SNP en meteen ook de Schotse minister-president, is veruit de populairste politicus in Schotland. Ze wordt alom geprezen voor de aanpak van de coronapandemie.

Maar niet alles loopt over rozen. Sturgeon kreeg het aan de stok met Alex Salmond, de vorige leider van de SNP en de mentor van Sturgeon. Toen Salmond van seksuele intimidatie werd beschuldigd, verdacht hij Sturgeon ervan dat zij de aanklachten misbruikte om hem te beschadigen. Uiteindelijk bleek dat Sturgeon verkeerde informatie had gegeven, maar dat niet opzettelijk had gedaan. Het resultaat was dat Salmond een eigen nationalistische partij oprichtte: Alba, de Schotse naam voor het land. De kans is groot dat Alba stemmen afpikt van de SNP.

Deze verkiezingen komen op een sleutelmoment.
Willem Sas
Hoogleraar publieke economie aan Stirling University in Schotland

Wie wel helpt, is de Britse premier Boris Johnson. De Schotten waren al bijzonder ongelukkig over de brexit, maar de manier waarop Johnson de brexit doordrukte, deed het onafhankelijkheidsstreven onder de bevolking sterk stijgen. Johnson heeft ook al duidelijk gemaakt dat het referendum uit 2014 - met 55 procent tegen onafhankelijkheid - slechts eens in een generatie gehouden kan worden. Voor de Britse premier komt er geen referendum, ongeacht de uitslag.

De recente schandalen rond Johnson stralen bovendien negatief af op de Schotse Tory's. Kortom, de SNP is dolgelukkig met een figuur als Johnson, zeker nu hij in de touwen hangt.

Flinterdun

Bij de parlementsverkiezingen worden 129 zetels verdeeld. Nu heeft de SNP er 63, net te weinig voor een volstrekte meerderheid. De peilingen zetten de regeringspartij, die al 14 jaar aan de macht is, wel op verlies. Maar verschillende factoren kunnen de uitslag doen kantelen.

In het Schotse kiessysteem krijgt iedereen twee stemmen: een voor het kiesdistrict en een voor een regionaal district. Bij het kiesdistrict is het eenvoudig: de eerste wint. Bij de regio's, waar op partijen gestemd kan worden, worden de stemmen verdeeld. Dat zwakt het meerderheidsstelsel af en verhoogt de verscheidenheid. Volgens de peilingen zijn de groenen, die meeregeren, de grote winnaar. De andere partijen verliezen allemaal.

Sir John Curtice, politoloog aan de Strathclyde University en de goeroe van de opiniepeilingen, durft geen voorspelling te geven. Zijn analyse van de peilingen is dat minimale verschillen zullen beslissen of de SNP al dan niet de meerderheid behaalt.

Onder meer de opkomst kan doorslaggevend zijn. De opkomst bij de Schotse verkiezingen daalt al enkele verkiezingen. Dat is goed nieuws voor de SNP die gemotiveerde kiezers heeft. De andere vraag is of Alba het redt of niet. In sommige peilingen doet de partij het goed, in andere haalt ze onvoldoende stemmen om in het parlement te geraken. Na de SNP gaat de strijd tussen de Tory's en Labour om de tweede partij te worden.

Dun deken

Zelfs als de SNP de meerderheid haalt en Londen alsnog toegeeft voor een nieuw referendum, is Schotland nog niet klaar voor onafhankelijkheid. 'Het grootse probleem is de economie', weet Sas. 'Schotland heeft structureel te weinig inkomsten om de uitgaven in het onderwijs en de gezondheidszorg te kunnen financieren. Hoe vang je dat op? 60 procent van de export gaat naar het Verenigd Koninkrijk en slechts 20 procent naar de EU. Als Schotland aansluit bij de EU, ruilt het een dik deken voor een dunner deken. Maar de nationalisten geloven dat ze het onafhankelijk beter zullen doen.'

Als Schotland kiest voor de EU, ruilt het een dik deken voor een dunner.
Willem Sas
Professor publieke economie Stirling University in Schotland

En dan is er nog een probleem. Europa is niet happig om afgescheurde regio's of landen op te nemen. De ervaring van de Catalanen leert dat de EU niet bereid is landen zomaar op te nemen. En Kosovo scheurde zich in 2008 af van Servië. Het land kan de EU niet binnen omdat vijf lidstaten, waaronder Spanje, de staat niet erkennen. Slotsom: zelfs als Sturgeon op 6 mei wint, is de onafhankelijkheid geen zekerheid.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud