Sociaal gidsland Zweden lijkt even het noorden kwijt

Jimmie Akesson, voorzitter van de rechtsradicale Zweden Democraten (SD), op campagne in Sundsvall. ©REUTERS

Strekt de Europese rechtspopulistische golf zich vandaag uit tot in Zweden, de sociaaldemocratische heilstaat par excellence? De vluchtelingencrisis lijkt er tot een politieke impasse te leiden.

De Zweden verkiezen zondag de 349 leden van hun Riksdag (parlement). De voorbije eeuw was die stembusgang steeds perfect te voorspellen. Sinds 1917 is de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij, als hoeder van een internationaal gevierd gul én performant welvaartsmodel, er met zo’n 45 procent van de stemmen veruit de grootste fractie. Een politieke aardverschuiving lijkt echter in de maak.

1 Politieke instabiliteit

De voorbije twee verkiezingen haalden de sociaaldemocraten al ‘amper’ 31 procent. En zondag zou premier Stefan Löfven, die de voorbije vier jaar een minderheidskabinet leidde met de groenen en gedoogsteun van de ex-communisten, zelfs maar een kwart van de kiezers achter zich scharen.

Het traditionele alternatief - de Alliantie voor Zweden, vier centrumrechtse partijen die tussen 2006 en 2014 aan de macht waren - lijkt er evenmin zwaar te gaan scoren.

De reden daarvoor is de spectaculaire opmars van Zweden-Democraten, een eurofobe antimigrantenpartij. Sommige peilingen voorspellen zelfs dat extreemrechts de grootste fractie wordt, al lijkt dat wat te voorbarig. Dat de ZwedenDemocraten de formatie van een klassiek links of rechts kabinet uiterst moeilijk zullen maken, omdat niemand met hen wil regeren, lijkt wel duidelijk.

De rechtspopulistische golf, die al van Hongarije over Italië en Oostenrijk tot Duitsland spoelde, doet nu ook de Zweden in nieuwe, onzekere politieke wateren belanden.

2 Vluchtelingencrisis

Niet dat de Zweden-Democraten helemaal uit het niets opduiken. Opgericht in 1988 door een zootje neonazi’s, werden ze vanaf 2005 door leider Jimmie Akesson ontluisd van alle expliciet racistische elementen en geleidelijk electoraal salonfähig gemaakt. In 2010 leverde hen dat voor het eerst 20 parlementszetels op, in 2014 zelfs 49.

Premier Stefan Löfven kan volgens de jongste peilingen nog maar een kwart van zijn landgenoten charmeren ©AFP

En toen moesten ze, cynisch gesteld, hun grootste godsgeschenk nog krijgen. Op het toppunt van de vluchtelingencrisis, in 2015, trokken bijna 163.000 asielzoekers naar Zweden. Gemeten naar inwonersaantallen scoorde geen enkele Europese lidstaat hoger, op Hongarije na.

Terwijl de Hongaarse premier Viktor Orbán echter de meeste vluchtelingen ijskoud wandelen stuurde, spreidden de Zweden als vanouds ruimhartig de armen. Zo huisvestten de noorderlingen in de jaren 90 al tienduizenden slachtoffers van de Balkanoorlog, getuige hun voetbalvedette Zlatan Ibrahimovich. Anno 2018 lijken de grenzen van die humanitaire bereidwilligheid bereikt.

Komt daarbij dat onrustwekkende verhalen uit de Zweedse migrantengemeenschap breed uitgesmeerd worden in de media. Vorig jaar was er de terreuraanslag in Stockholm, waar een uitgeprocedeerde Oezbeekse asielzoeker met IS-sympathieën vijf mensen neermaaide met een truck.

De buitenwijken van de havenstad Malmö worden dan weer afgeschilderd als no-gozones waar bendeoorlogen hevig woeden. Moorden, verkrachtingen, granaataanvallen en uitgebrande wagens: statistisch valt de correlatie niet altijd duidelijk aan te wijzen, maar misdaad en migratie domineren wel het verkiezingsdebat. En de Zweden-Democraten dicteren de toon.

3 Sociale onzekerheid

Veel Zweden krijgen ook het gevoel dat hun geprezen sociale welvaart op de helling staat. In internationale lijstjes geldt Zweden nog steeds als een van de beste landen om te wonen en blijft het hoog scoren voor competitiviteit.

Daar staat tegenover dat het onderwijs er weggezakt is van de wereldtop naar de middenmoot. In geen enkel industrieland neemt de ongelijkheid zo snel toe. En de gezondheidszorg heeft te kampen met almaar langere wachttijden en personeelstekorten.

4 Economische zorgen

De klassieke partijen beloven dan ook straks in te grijpen. De instroom van vluchtelingen is al drastisch verminderd. De sociaaldemocraten schermen ook met meer geld voor zorg en minder belastingen op pensioenen. De Alliantie voor Zweden wil dan weer de inkomensbelastingen, die tot de hoogste ter wereld behoren, verlagen. Maar of ze daarvoor ook de middelen heeft? Ook hier is het verhaal tweeslachtig.

Jimmie Akesson van de Zweden-Democraten ©AFP

En ja, de linkse regering boekt al drie jaren begrotingsoverschotten. De staatsschuld daalde tot 40 procent van het bruto binnenlands product, de werkloosheid zit onder het EU-gemiddelde en de economische groei zit daar sinds 2014 fluks boven.

Maar de mondiale handelsspanningen bedreigen het exportland Zweden, dat stilaan ook aan zijn maximale productiecapaciteit zit. Economen vrezen de volgende legislatuur dan ook een recessie.

De Zweedse kroon, door het door sommige economen als 'krankzinnnig' omschreven ultrasoepele beleid van de centrale bank op zijn laagste peil in negen jaar, baart evenzeer zorgen, net als de uit dat nulrentebeleid voortvloeiende hoge gezinsschulden en krappe huizenmarkt.

Die laatste gaat hand in de hand met astronomische prijzen, een 'bostadsbubbla' die grote delen van de grootsteden Gothenburg en Stockholm voor jongeren onbetaalbaar heeft gemaakt. Het voedt bij veel Zweden nog meer het gevoel dat hun gidsland het noorden kwijt is.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content