Verscheurd Koninkrijk trekt naar stembus onder donkere brexitwolken

Premier Boris Johnson maakt tijd voor een selfie tijdens de campagne. ©ZUMAPRESS.com

De Britse premier Boris Johnson heeft veel over voor de realisatie van zijn gekoesterde brexit. De parlementsverkiezingen van volgende week donderdag dreigen uit te draaien op een verscheurend spektakel dat nog lang kan dooretteren.

‘We kunnen deze verlamming niet langer toestaan’, fulmineerde Boris Johnson eind oktober in het Britse Lagerhuis. Hij verweet het parlement het Verenigd Koninkrijk te gijzelen door de brexit op de lange baan te schuiven. Alleen vervroegde verkiezingen boden volgens Johnson een uitweg uit de impasse. Enkele uren later kreeg de premier waar hij al maanden naar hunkerde: het parlement stemde met een overtuigende meerderheid in met een stembusgang, de derde in ruim vier jaar.

De verkiezingen van komende donderdag 12 december beloven de meest onvoorspelbare sinds mensenheugenis te worden. Het is helemaal niet zeker dat Johnson voldoende kiezers achter zich krijgt om zijn brexitagenda ongestoord uit te voeren. In de peilingen - die in het Verenigd Koninkrijk notoir onbetrouwbaar zijn - heeft zijn Conservatieve partij een comfortabele voorsprong op Labour, maar de kans is groot dat de verkiezingen een ‘hung parliament’ opleveren, waarbij geen van de twee machtspartijen een volstrekte meerderheid heeft.

Politieke splinterbom

Drieënhalf jaar nadat een krappe meerderheid van de Britten - 51,9 procent - voor een vertrek uit de Europese Unie gestemd heeft, is de brexit uitgegroeid tot een politieke splinterbom die een ravage heeft aangericht in het klassieke tweepartijenstelsel. Door de brexit raakten miljoenen kiezers op de dool en kelderde de partijtrouw. Tussen 1964 en 2017 steeg het aantal kiezers dat van partij veranderde gestaag van 13 naar 33 procent, blijkt uit onderzoek. Bij de Europese verkiezingen van mei liep het aandeel overlopers plots op tot 74 procent.

De politieke versplintering heeft niet alleen te maken met de brexit en de stammentwisten die zowel bij de Conservatieven als bij Labour uitbraken. Beide partijen worden gedirigeerd door kopmannen die bij een groot deel van de traditionele achterban even omstreden als onpopulair zijn. Beiden trokken hun partij weg uit het politieke centrum. De rechts-populistische richting waarin Johnson de Tory’s stuurde, vond haar perfecte spiegelbeeld in de hardlinkse lijn die Jeremy Corbyn bij Labour uitzette.

Het is lang niet zeker of Johnson zijn brexitagenda ongestoord kan blijven uitvoeren.

Volgens de peilingen slaat Johnsons boodschap beter aan bij de kiezers. De premier belooft zijn achterban dat de brexit op 31 januari - de nieuwe deadline die hij met de Europese Unie afsprak - een feit is. Tijdens de verkiezingscampagne toeterde hij vrolijk rond dat het scheidingsakkoord met de EU ‘ovenklaar’ is en liet hij het publiek weten dat het parlement de deal goedkeurt ‘voor jullie kerstkalkoen klaar is’. Bovendien beweert Johnson dat hij tegen eind 2020 een handelsakkoord met de EU kan sluiten. Critici bestempelen die belofte als kiezersbedrog.

Johnson nam eind juli de fakkel over van Theresa May die, slalommend tussen gammele brexitdeals en gemiste deadlines, een fataal brokkenparcours had gereden. Het ongenoegen in het Leave-kamp leverde de Conservatieven bij de verkiezingen voor het Europees Parlement - waaraan de Britten wel moesten deelnemen door het uitstel van de brexit - een kletterende nederlaag op. De partij belandde met 8,8 procent op een vijfde plaats. Met een uitgestoken middelvinger koos 30 procent van de kiezers voor de Brexit Party van Nigel Farage, vanouds de peetvader van het eurosceptische kamp.

Aanhang gedecimeerd

Hoewel de aanhang van de Brexit Party in de peilingen voor 12 december is gedecimeerd, dreigt de partij de Conservatieven toch van hun gewenste volstrekte meerderheid te beroven. In het Britse kiessysteem gaat de zetel van elk kiesdistrict naar de kandidaat met de meeste stemmen. Als de brexiteers hun stemmen verdelen over de Tory’s en de Brexit Party kan Labour daarvan profiteren. Om het gevaar te minimaliseren trok Farage zijn kandidaten al terug uit 317 districten waar de Conservatieven sterk staan.

De gewezen premier Tony Blair riep de Britten gisteren op strategisch te kiezen om Johnson een halt toe te roepen. ‘Beter een parlement dat hangend is bij gebrek aan een meerderheid dan een land dat hangend is bij gebrek aan leiderschap’, zei het voormalige Labour-boegbeeld tijdens een bijeenkomst in Londen. Zelf liet Blair weten voor Labour te stemmen, ook al botst het hardlinkse programma van de dieprode Corbyn met de sociaal-democratische ‘derde weg’ die Blair in de jaren 90 lanceerde.

In het verkiezingsprogramma van Labour pakte Corbyn uit met een breed gamma aan ouderwetse socialistische maatregelen. Liefst 83 miljard pond (97 miljard euro) wil hij investeren in gezondheidszorg, onderwijs en huisvesting. Bovendien ijvert Labour voor een nationalisering van de spoorwegen, het energienet, de postdiensten en de waterdistributeurs. Die plannen worden gefinancierd door de rijken zwaarder te belasten, de vennootschapsbelasting op te trekken en de taksen op aandelentransacties te verhogen.

Het is maar de vraag of Corbyn de kiezers kan verleiden met zijn hardlinkse recepten, die door Johnson werden weggezet als ‘krankzinnig communisme’. De kans is bijzonder klein dat Labour een volstrekte meerderheid haalt in het Lagerhuis. Eerder lijkt de partij te gokken op een linkse minderheidsregering waarbij ze op de steun kan rekenen van de Schotse nationalisten. De SNP is bereid Corbyn te steunen op voorwaarde dat die instemt met een nieuw referendum over Schotse onafhankelijkheid.

Met zijn radicale brexitkoers heeft Johnson druk gezet op de ‘awesome foursome’, zoals hij de unie van Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland graag bestempelt. Een meerderheid van de Schotten (62 procent) en Noord-Ieren (56 procent) stemde in 2016 tegen de brexit. In beide delen van het Verenigd Koninkrijk groeit de roep om verlost te worden van de politieke machinaties door de Conservatieven, die zich steeds nadrukkelijker profileren als een club van stugge Engelse nationalisten.

Johnson heeft al aangetoond dat hij ver durft te gaan om zijn zin door te drukken. Op aansturen van zijn machiavellistische spindoctor elimineerde hij het interne verzet tegen zijn rechts-populistische wending. Hij excommuniceerde zonder blikken of blozen 21 rebellerende parlementsleden. Een van hen was ‘de vader van het Lagerhuis’, Ken Clarke, die al sinds 1970 zetelde voor de Tories. ‘Ik herken mijn partij niet meer’, zei Clarke. ‘Die is nu de brexitpartij.’ Het is een illustratie van de verdeel-en-heersstrategie die Johnson ook na 12 december in het zadel moet houden, ongeacht de schade.

©Mediafin

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n