analyse

Vijf lessen na Andalusische verkiezingsrace

De Spaanse premier, Pedro Sánchez, beleefde een moeilijke verkiezingsavond. Zijn socialistische partij bleef weliswaar de grootste in Andalusië maar ze incasseerde wel een pandoering. En links is de meerderheid kwijt in de regio. Trekt hij nationale conclusies? ©REUTERS

De Andalusiërs hebben voor verandering gestemd. De linkse partijen verloren hun meerderheid. Voor het eerst sinds de terugkeer van de democratie doet extreemrechts zijn intrede in een parlement in Spanje. En wat zijn de gevolgen op nationaal niveau?

In Spanje waren veel ogen zondagavond gericht op Andalusië. De inwoners van de dichtstbevolkte regio van het Zuid-Europese land hadden eerder op de dag immers een nieuw regioparlement gekozen.

Omdat electorale races in Andalusië vaak een goede graadmeter zijn voor verkiezingen op nationaal niveau, werd met bijzondere interesse uitgekeken naar het resultaat.

En dat was verrassend. De Andalusiërs stemden voor verandering en brachten een politieke aardverschuiving teweeg. Wat zijn de belangrijkste lessen uit de regionale stembusslag?

1. Socialisten halen pyrrusoverwinning

Op onweer. Zo stonden de gezichten op de socialistische hoofdkwartieren, zowel in Andalusië als in Madrid. De PSOE blijft weliswaar de grootste partij in Andalusië en ging in zeven van de acht provincies met de zege aan de haal. Maar de socialisten verloren wel 14 zetels in vergelijking met 2015 en zette haar slechtste resultaat neer in Andalusië.

Voor het eerst in 36 jaar dreigen ze ook naast het premierschap in de zuidelijke regio te grijpen. Want ook Adelante Andalucía, de alliantie van de radicaal-linkse partijen Podemos (We kunnen) en Izquierda Unida (Verenigd Links), verloor wat terrein. Waardoor de linkse partijen voor het eerst in bijna vier decennia hun meerderheid kwijt zijn.

'Hoewel we de grootste partij blijven en in op een na alle provincies winnen, is dit een erg trieste avond', stelde Susana Díaz. De aftredende Andalusische premier had de regionale stembusslag met enkele maanden vervroegd. 'Zodat nationale thema's de regioverkiezingen niet kapen', luidde de redenering.

Maar die strategie mislukte. De rechtse partijen veranderden de Andalusische race in een referendum over het nationale beleid van Díaz' partijgenoot Pedro Sánchez. 

Wellicht presenteerden de Andalusiërs de socialisten, na bijna vier decennia besturen, ook de rekening voor de hoge werkloosheid, de grote ongelijkheid en de kwaliteit van de openbare dienstverlening in de regio.

2. Conservatieven blijven grootste partij op rechts

Behalve naar het resultaat van de socialisten was het uitkijken naar de strijd om het leiderschap op rechts. De conservatieve PP en het liberale Ciudadanos (Burgers) aasden allebei op die titel.

Vooralsnog kan de PP die blijven opeisen. De partij van Pablo Casado, die de voorbije weken in de zuidelijke regio kampeerde, veroverde 26 van de 109 zetels. Ciudadanos strandde op 21 zitjes, tegenover 9 in 2015. 

Tijdens de campagne hadden de twee partijen de kiezer op het hart gedrukt dat zij de enige garantie op verandering waren in de regio. 'De Andalusiërs hebben duidelijk voor cambio gestemd', stelden ze zondagavond beiden vast.

Albert Rivera (links) en Inés Arrimadas (rechts) eisten het premierschap op voor de kopman van Ciudadanos in Andalusië, Juan Marín. ©EPA

De hamvraag luidt of ze erin slagen een regering zonder de socialisten op de been te brengen. Om aan een meerderheid te raken hebben ze een derde partner nodig. Mogelijk vinden ze die in het extreemrechtse VOX.

De PP liet alvast weten geen graten te zien in een pact met VOX. En Ciudadanos zei tijdens de campagne geen 'no' tegen gedoogsteun van die partij.

Geraken de beoogde partners het ook eens over de verdeling van de postjes? Zowel de PP als Ciudadanos eiste zondagavond het premierschap op.

De conservatieven menen daar recht op te hebben omdat ze de tweede partij van de regio zijn. Ook al leverden ze zeven zetels in tegenover 2015.

'Wij kunnen aanspraak maken op het premierschap. Want alleen een partij die groeit, kan een regering van verandering leiden', klonk het in het liberale kamp.

3. Terugkeer van extreemrechts in Spaans parlement

Voor de grootste verrassing van de verkiezingsavond tekende VOX. De extreemrechtse partij wist net geen 11 procent van het electoraat te verleiden en mag weldra 12 vertegenwoordigers naar het regioparlement sturen.

Het is de eerste keer sinds de terugkeer van de democratie dat een extreemrechtse partij zetels verovert in een parlement in Spanje. Het Zuid-Europese land volgt zo een trend die zich in verschillende andere lidstaten van de Europese Unie al langer aftekent.

Santiago Abascal, de leider van VOX, juichte zondagavond. Zijn extreemrechtse partij veroverde liefst 12 zetels in het Andalusische parlement. ©AFP

Toch verbaast de sterke score van VOX. Lange tijd hoedden de Spanjaarden zich voor een stem voor extreemrechts omdat de herinneringen aan de militaire dictatuur van Francisco Franco (1939-1975) nog vers in het geheugen lagen.

Teleurstelling over de traditionele partijen en woede over hun persoonlijke levenssituatie lijken heel wat Andalusiërs desalniettemin in de armen van extreemrechts gedreven te hebben.

Tegenstanders van VOX verwijten PP-leider Pablo Casado ook de weg geëffend te hebben voor een intrede van extreemrechts in het Andalusische parlement. 'Met zijn radicale discours over migratie en de Catalaanse crisis heeft hij van de nationale identiteit weer een belangrijk thema gemaakt', luidt het.

De goede score in Andalusië deed VOX moed vatten. 'Vanavond hebben we geschiedenis geschreven. Veel Spanjaarden hebben eindelijk weer een stem gekregen. Dit is nog maar het begin van de route die ons naar een grote zege bij de lokale, regionale, Europese en nationale verkiezingen zal leiden', maakte de partij zich zondagavond sterk.

We hebben de sleutel voor de vorming van een regering in handen.

Ze is alvast vastbesloten een sleutelrol te spelen in Andalusië. 'We hebben de sleutel in handen om de PSOE van de macht te verdrijven. We hebben de sleutel voor de vorming van een regering in handen', klonk het. VOX eiste zelfs het premierschap op.

Tot afschuw van de linkse partijen. Die riepen de andere rechtse partijen op niet aan een regeringsavontuur met extreemrechts te beginnen. 'In andere Europese landen is het ondenkbaar dat andere partijen zo triomfalistisch reageren op een dag dat extreemrechts zo sterk scoort', stelde José Luis Ábalos, een kopstuk van de PSOE.

'Het antifascistisch alarm gaat af. Dat extreemrechts nooit moge terugkeren aan de macht', zei Pablo Iglesias, de kopman van Podemos. 

4. Veel kiezers blijven thuis

Heel wat ontevreden Andalusiërs lieten zich dus verleiden tot een stem voor extreemrechts. Maar heel wat misnoegden bleven ook gewoon thuis.

58,65 procent
opkomst
Van de ruim 6,5 miljoen stemgerechtigden trok slechts 58,65 procent naar de stembus.

Van de ruim 6,5 miljoen stemgerechtigden trok slechts 58,65 procent naar de stembus. In 2015 bedroeg de opkomst net geen 64 procent. En tien jaar geleden nog bijna 73 procent.

Het lijkt erop dat vooral teleurgestelde PSOE-stemmers zich dit keer een trip naar het stembureau bespaarden.

5. Op naar nationale verkiezingen?

De hamvraag luidt welke conclusies de Spaanse premier, Pedro Sánchez, uit deze verkiezingsresultaten gaat trekken. Sinds het parlement de conservatief Mariano Rajoy afzette als premier, bestuurt de socialist met een minderheidsregering. 

Hij rekent op (gedoog)steun van Podemos en de Baskische en Catalaanse nationalisten om voorstellen door het parlement te krijgen. Maar vooral de regionale partijen verkopen hun huid duur. Sánchez hengelt al maanden vergeefs naar hun steun voor de begroting 2019.

PP-leider Pablo Casado (midden) wil een rechtse regering op de been brengen in Andalusië. 'Voor het eerst gaat de PP een premier leveren in die regio', luidde het. ©EPA

Na de pandoering van de socialisten in Andalusië voerden de rechtse partijen de druk op Sánchez meteen op. 'De Andalusiërs hebben voor verandering gestemd. Die cambio is ook nodig op nationaal niveau. Pedro Sánchez moet vervroegde verkiezingen uitschrijven', stelde PP'er Casado.

Een gelijkaardig geluid viel op te tekenen in het kamp van Ciudadanos. 'We hebben in Catalonië de onafhankelijkheidspartijen geklopt. We zijn in Andalusië de grote winnaar. En ook op nationaal niveau gaan de kiezers de PSOE de rug toekeren en ons project omarmen. De Andalusiërs hebben duidelijk gemaakt dat je niet ongestraft kan besturen met separatisten', stelde de liberale leider Albert Rivera.

Sánchez zelf hulde zich zondagavond in stilzwijgen. Over de toekomst van zijn regering, die op papier tot 2020 kan regering, wilde het nationale hoofdkwartier niets kwijt. Maar hij komt in elk geval verzwakt uit de Andalusische verkiezingen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud