analyse

Zeven lessen na Spaanse stembusslag

De Spaanse premier, Mariano Rajoy, voerde actief campagne voor de regionale en lokale verkiezingen van zondag. ©AFP

De Spanjaarden ontwaken maandag in een nieuw land. De conservatieve Partido Popular van premier Mariano Rajoy mag dan nog wel de grootste zijn, maar linkse allianties dreigen de PP in verschillende regio's en steden tot een oppositiekuur te gaan dwingen.

Ruim 35 miljoen Spanjaarden konden zondag 8.116 gemeentebesturen kiezen. In 13 van de 17 regio's kregen de inwoners ook de mogelijkheid hun parlementen te vernieuwen.

Vooraf werd gespeculeerd of de stembusslag het etiket 'historisch' zou verdienen. Want volgens de peilingen zou het tweepartijenstelsel ten onder kunnen gaan. Velen vroegen zich ook af of besturen zonder pacten te sluiten nog mogelijk zou zijn na de verkiezingen.

Maar welke lessen vallen te trekken uit de gemeenteraads- en regionale verkiezingen?

1. PP blijft de grootste partij maar krijgt stevige oplawaai

De conservatieve partij van Spaans premier Mariano Rajoy blijft nipt de grootste partij in de Spaanse gemeenten. Ook al boekte ze het slechtste resultaat sinds 1991. In 10 van de 13 regio's sleepte de PP eveneens de meeste stemmen in de wacht.

Maar Rajoy en co lijken een pyrrhusoverwinning behaald te hebben. Want nergens wisten ze nog een volstrekte meerderheid te veroveren. Het contrast met vier jaar geleden kon moeilijk groter zijn. Toen kon de PP in 10 van de 13 regio's nog comfortabel alleen besturen.

Als de PP ook de volgende vier jaar de plak wil zwaaien op gemeentelijk en regionaal niveau, moet ze dus op zoek naar coalitiepartners. Dat belooft geen gemakkelijke opgave te worden.

Maar weinig andere partijen staan te springen om in zee te gaan met een partij die de Spanjaarden zwarte sneeuw deed zien door hard te besparen en fors te hervormen. Bovendien hangt boven de conservatieve partij een flinke corruptiegeur.

De kans is dan ook niet onbestaande dat de PP in traditionele bolwerken als Madrid en Valencia tot een oppositiekuur veroordeeld wordt, ook al kwam ze in de twee regio's nog net als grootste uit de bus. De burgemeestersjerp van Madrid zou eveneens aan haar neus voorbij kunnen gaan als de linkse partijen de handen in elkaar slaan.

2. PSOE krabbelt langzaam overeind

De verkiezingen van zondag hebben de socialisten nieuwe moed gegeven. Bij de regionale en gemeenteraadsverkiezingen wist de PSOE immers 2 miljoen kiezers meer te verleiden dan bij de Europese verkiezingen in mei vorig jaar.

In de strijd om de gemeentebesturen zit de partij van Pedro Sánchez de PP op de hielen. In Asturië blijft ze ook de grootste partij en in Extremadura en op de Canarische Eilanden steekt ze de conservatieven voorbij.

Maar als de socialisten willen besturen, zullen ze ook op zoek moeten naar coalitiepartners. Dat dat geen sinecure is, ondervond de partij de afgelopen weken al in Andalusië. In die zuidelijke regio won de PSOE eind maart de regionale stembusslag. Maar ze sleepte geen volstrekte meerderheid in de wacht. De zoektocht naar steun bij andere partijen bleef voorlopig vruchteloos.

Toch moet de PSOE op papier gemakkelijker aan partners raken dan de PP. De socialisten stelden tien maanden geleden immers de jonge Pedro Sánchez als partijleider aan. Die poogt een nieuwe wind te doen waaien door de partij.

Sánchez stelde zondagnacht tevreden vast dat de PSOE de grootste linkse kracht in Spanje is en blijft. 'Deze verkiezingen luiden het begin van het einde in voor Mariano Rajoy. Bij de parlementsverkiezingen in november zullen we zegevieren.'

3. Podemos blijft actieterrein uitbreiden

De linkse anti-establishmentpartij Podemos slaagde er in vrijwel alle gemeenten en regio's in zetels te veroveren. Vooral de prestaties in de grote steden Madrid en Barcelona springen in het oog. In enkele regio's kroont Podemos zich ook tot derde partij, na de PP en de PSOE.

In de Spaanse hoofdstad moest een linkse alliantie met Podemos de PP nog nipt voorlaten. Maar in de Catalaanse hoofdstad ging een links blok met Podemos met de zege aan de haal. De kans is niet onbestaande dat ze in beide steden gaan besturen.

Pablo Iglesias, de leider van Podemos, hield duidelijk gemengde gevoelens over aan de stembusslag van zondag. 'We stellen vast dat we blijven groeien, al verloopt de doorbraak niet zo snel als we gehoopt hadden', erkende hij.

Iglesias had een behoorlijke prestatie bij de regionale en lokale verkiezingen broodnodig. De afgelopen weken was het in de partij flink beginnen te rommelen. Een van de medeoprichters stapte zelfs op.

De anti-establishmentpartij staat wel voor enkele belangrijke beslissingen. Gaat ze zich bereid tonen pacten te smeden? Of blijft ze aan de zijlijn staan om de handen helemaal vrij te houden in de aanloop naar de nationale parlementsverkiezingen van november?

4. Ciudadanos breekt door in heel Spanje

De centrumpartij Ciudadanos heeft haar actieterrein weten te verleggen van Catalonië naar heel Spanje. 'Bij de gemeenteraadsverkiezingen schoppen we het tot derde partij', stelde leider Albert Rivera zondagnacht tevreden vast. Ook naar de regionale parlementen mag Rivera heel wat partijgenoten sturen. Toch bleef Ciudadanos wat onder de verwachtingen.

'We zijn vooral erg blij dat we dit resultaat behaald hebben met onze eigen mensen, zonder allianties te sluiten', prikte de leider van Ciudadanos richting Pablo Iglesias van Podemos die hier en daar wel allianties sloot. 

Ook Rivera en zijn partijgenoten moeten de volgende dagen knopen doorhakken. Gaan zij met de PP of met de PSOE besturen?

5. Tweepartijenstelsel incasseert klap

Is het Spaanse tweepartijenstelsel ten dode opgeschreven? Die vraag stelden heel wat analisten zich voor aanvang van de verkiezingen van zondag.

Na afloop was niet iedereen het eens over het antwoord op die vraag. Sommigen betoogden dat het lot van het systeem bezegeld was omdat Podemos en Ciudadanos zich op de politieke kaart zetten in het hele land.

Maar anderen hielden dan weer vol dat het tweepartijenstelsel nog niet dood is. 'Akkoord, het tweepartijenstelsel heeft betere tijden beleefd. Maar als de twee traditionele partijen, de PP en de PSOE, samen nog meer dan 50 procent van de stemmen halen, kan je niet concluderen dat we het stelsel definitief begraven hebben', luidde het in een debat op de Spaanse openbare omroep TVE.

6. Catalaans onafhankelijkheidsstreven krijgt tik

De Catalaanse deelstaatpremier, Artur Mas, had aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezing in Barcelona gesteld dat het resultaat van die lokale stembusslag belangrijk was voor de toekomst van zijn onafhankelijkheidsplan.

Uit het resultaat in Barcelona blijkt dat de hunkering naar een afscheiding van Spanje in de regio aan kracht ingeboet heeft. Convergència i Unió, de partij van Mas, kwam slechts als tweede uit de bus. En de twee andere partijen die naar onafhankelijkheid streven, het linkse ERC en CUP, haalden maar een handvol zetels.

De vraag is nu welke conclusies Artur Mas, de Catalaanse deelstaatpremier, uit dat resultaat gaat trekken. In principe trekken de Catalanen op 27 september naar de stembus voor regionale verkiezingen. Mas, maar ook de andere partijen die streven naar een afscheiding van Spanje, willen die stembusslag omvormen tot een referendum over onafhankelijkheid.

7. Conclusies in aanloop naar nationale verkiezingen?

In het verleden waren de regionale en gemeenteraadsverkiezingen vaak een goede graadmeter voor de nationale verkiezingen die een half jaar later plaatsvinden. Vier jaar geleden bijvoorbeeld deed de PP een enorme blauwe golf over het land spoelen bij de regionale en lokale verkiezingen. Zes maanden later deed ze dat kunstje nog eens over bij de parlementsverkiezingen.

Als de verkiezingen van zondag opnieuw een waardemeter zijn voor dit najaar, heeft de PP een probleem. Zelfs als de conservatieven in november nog de grootste partij weten te blijven, lijkt de kans groot dat ze toch op de oppositiebankjes belanden. Want het leeuwendeel van de andere partijen lijkt wel bereid de handen in elkaar te slaan om de PP van de macht te stoten.

De partij van Rajoy staat voor een belangrijke denkoefening over haar strategie. In de aanloop naar de stembusslag van zondag benadrukte de PP steeds dat haar besparings- en hervormingsbeleid van de afgelopen jaren zijn vruchten begint af te werpen. 

'Het economisch herstel is ingezet en we creëren weer jobs', poneerden Rajoy en co steeds. Ze riepen de Spanjaarden op hen de kans te geven voort te gaan op de ingeslagen weg. 'Want als andere partijen aan de macht komen, gaan we terug naar af', klonk het.

Maar de Spanjaarden hebben duidelijk lak aan die boodschap. Zij voelen het economisch herstel dan ook nog niet aan den lijve. De PP kan alleen maar hopen dat de Spanjaard de economische heropleving snel ook in zijn dagelijks leven gewaar gaat worden als ze in november niet opnieuw een oplawaai wil krijgen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud