De Belgische zonnekoning van Togo

Bert Bernolet ©David Van Bael

Dankzij de Belgische startup Energy Kiosks krijgen straatarme Togolezen toegang tot elektriciteit. ‘Ik ben in de eerste plaats ondernemer. Idealisten raken alleen maar gefrustreerd in Afrika’, stelt oprichter Bert Bernolet.

‘In een halve eeuw ontwikkelingssamenwerking zijn al veel mensen geholpen, maar structureel is er niet zoveel veranderd’, zucht Bert Bernolet op de vlucht richting Togo. ‘Het moet anders. Wij zijn een bedrijf. Voor ons is winst geen taboe. Alleen richten we ons tot de allerarmsten.’

Laat net daar geen gebrek aan zijn in Togo, een van de armste landen ter wereld. Bijna de helft van de bevolking leeft onder de armoedegrens van 1 dollar per dag. Driekwart van de Togolezen heeft geen elektriciteit. En zoals snel zal blijken, ziet ook het overige kwart geregeld de stroom uitvallen.

Sinds de oprichting minder dan een jaar geleden branden de lampen van Energy Kiosks al bij 25.000 mensen. En Bernolet is razend ambitieus. Tegen eind volgend jaar wil hij 200.000 Togolezen, zo’n 3 procent van de bevolking, bereiken.

Om betaalbaar te zijn voor de verpauperde bevolking en toch winst te maken, werkte Bernolet een eenvoudig model uit. Het bedrijf verhuurt zijn installaties – een zonnepaneel, regulator en batterij – voor een vast bedrag per week aan een lokale kioskhouder. Die haalt op zijn beurt als zelfstandig ondernemer een inkomen uit de verhuur van herlaadbare lampen aan de dorpelingen.

'Het probleem is dat de mensen hier niet op lange termijn denken. Als ze moeten kiezen tussen een goedkope Chinese lamp met batterijen die na een week leeg zijn of een herlaadbare lamp die zichzelf op termijn terugbetaalt, kiezen ze steevast voor de eerste optie. Dat betekent dat onze lampen vandaag goedkoper moeten zijn dan de alternatieven.’

Bernolet legde de huurprijs voor een lamp (zie foto) vast op omgerekend 0,76 euro per maand, inclusief 10 herlaadbeurten. ‘Daarmee zijn we tot vier keer goedkoper dan de brandstof voor olielampen en tot de helft goedkoper dan batterijen. Bovendien geven onze lampen meer licht, zijn ze zuiniger, beter voor het milieu, en het belangrijkste: niet schadelijk voor de gezondheid.’

Voor de kioskhouder volstaan de inkomsten uit de verhuur van lampen niet om wekelijks 11 euro op te hoesten. Maar door gsm’s op te laden verdient de kioskhouder genoeg om een bescheiden inkomen te halen uit zijn zaak.

En met een bescheiden inkomen kom je al een heel eind in dit land, zo blijkt onmiddellijk na onze aankomst. Zelfs in de hoofdstad Lomé valt al op hoe de razendsnelle economische ontwikkeling van andere landen in de regio als Nigeria en Ghana aan Togo voorbij gaat.

Drie uren rijden over een weg nauwelijks die naam waardig ligt Kati, een dorp waar Solergie, het Togelese dochterbedrijf van Energy Kiosks, actief is. De lokale kioskhouder troont ons mee naar de andere kant van het dorp. Een paar honderd mensen groot naar verluidt, maar veel huizen – niet veel meer dan hutten met golfplaten daken – zijn aan het oog onttrokken door de dichte vegetatie.

Een vrouw wacht voor de deur van haar twee schamele hutten: een keuken en een leef- en slaapvertrek voor het gezin met vier kinderen. In een pot boven een laagbrandend vuur stampt ze het volgende kwartier met een dikke stok een soort maniokwortel tot ‘fufu’, een kleverige deegbol die de basis van de maaltijden vormt. Het is een zwaar karwei waar ze beide handen voor nodig heeft.

De jongste zoon, vijf jaar oud, houdt dapper een petroleum lamp voor zich uit om zijn moeder bij te lichten. Hij krijgt de rook van het vuur en de giftige dampen van de lamp vol in het gezicht. Het is er snikheet en het zweet gutst van het kereltje. ‘Er is hier de afgelopen jaren nog niet zoveel veranderd’, zegt Bernolet na het afscheid van het gezin. ‘Simpele dingen kunnen hier een enorme impact hebben.’

Enfinity

De volgende halte is een hut die baadt in het licht van een eenvoudige led-lamp. Solergie produceert ze zelf in stadje verderop langs de hoofdweg. Ze zijn gemaakt van een kalebas, een fietsband, reflecterend materiaal, en binnenin wat eenvoudige elektronica en een herlaadbare lithium-ion batterij die twaalf uren meegaat. ‘Ze ogen misschien primitief, maar ze zijn mee ontwikkeld door de onderzoekers van het Belgische verlichtingsbedrijf Etap. Het zijn de meest efficiënte die we momenteel kunnen maken en de productiekost bedraagt maar 6 euro.’

ENERGY KIOSKS

Energy Kiosks haalde het afgelopen jaar al 310.000 euro bij verschillende de partijen. De grootste investering komt van Oya, een fonds van onder meer Colruyt-telg Piet Colruyt.

‘Ik ben een voorstander van het franchise-model van Energy Kiosks. Je moet iemand verantwoordelijk maken voor de installatie en er zijn brood mee laten verdienen. Zo promoot je ondernemerschap. We zijn te lang waterpompen gaan bouwen in Afrika die kort nadien toch niet meer bleken te werken’, verklaart Colruyt.

Ook Christl Joris, voorzitter van Etap, Agoria en Flanders Investment & Trade, stapte vorig jaar in. Andere bekende investeerders uit de ondernemerswereld zijn Peter Van Speybroeck, CEO van Pro Duo, en Paul Minjauw, topman van Eneco Solar.

Investeerders kunnen na zes jaar uitstappen en krijgen een rendement van maximaal 6 procent per jaar.

De keuze voor zonne-energie lag voor de hand voor Bernolet. De ingenieur ging na zijn studies eerst aan de slag bij Electrawinds en later bij Enfinity. Net de twee symbolen van de spectaculaire groei en de teloorgang van de groene energiesector in ons land. De Bruggeling trekt er een aantal belangrijke lessen uit: ‘stap voor stap gaan, niet te snel groeien. En het belang van een sterk financieel plan en een gezonde balans.’

‘Toch blijf ik geloven in de toekomst van zonne-energie, zeker in Afrika. Veel studies tonen aan dat het de meest efficiënte manier is om stroom op te wekken. In Togo liggen geen grote meren die massaproductie toelaten en er is geen infrastructuur. Met zonnepanelen kunnen we kleinschalig werken.’

Nadat de eerste zonnekiosken in Togo aantonen dat het concept aanslaat en rendabel kan zijn, richt Bernolet Energy Kiosks op. De 32-jarige ingenieur haalde ondertussen al 310.000 euro op (zie kader).

In totaal mikt hij op 550.000 euro. Daarmee wil hij dit en volgend jaar telkens 400 installaties neerpoten. ‘Met 450 kiosken draaien we break even. Met 850 het jaar nadien moeten we voldoende inkomsten genereren om te blijven groeien en onze investeerders een rendement te bieden.’

Dorpenratings

Na de tocht door de brousse gaat het richting Kpalimé, met bijna honderdduizend inwoners de vierde stad van het land. In tegenstelling tot veel andere Afrikaanse landen zijn de arme boeren in Togo nog niet en masse naar de steden getrokken. In het hoofdkwartier van Solergie is Kristof Dom (foto) aan de slag, een consolidatiespecialist met jarenlange ervaring bij de consultant TriFinance en beursgenoteerde grootheden als Umicore en Delhaize.

Sinds begin dit jaar zit Dom in Togo om het groeiplan van Energy Kiosks op punt te stellen. ‘Ik wilde al jaren iets doen met zonne-energie in Afrika, maar het was wachten op de juiste uitdaging’, verklaart de cijferspecialist zijn keuze. ‘Ik ben op deze wagen gesprongen omdat ik geloof in het business model. Dat zat voor 80 procent juist. Ik ben nu bezig de overige 20 procent te verfijnen.’

Een van de uitdagingen die Dom volop rationaliseert is de selectie van de dorpen. ‘Het grote probleem is dat er hier geen betrouwbare cijfers beschikbaar zijn van de overheid. Wij sturen zelf alle dagen prospectieteams de baan op om gegevens over de dorpen te verzamelen. Elke plaats krijgt een rating, naar het voorbeeld van kredietbeoordelaars als S&P.

In A en B+ dorpen zien we het meeste potentieel. Daar zullen we ons de komende jaren eerst op concentreren.’ ‘Logistiek kunnen we nu drie installaties per dag aan en we beschikken ook over een lange lijst met interessante dorpen. Maar het moeilijkste werk is om overal een geschikte kioskhouder te vinden’, legt Dom zijn voornaamste uitdaging uit.

‘Iemand vinden met een beetje bedrijfseconomische logica is niet altijd evident. Maar er zijn natuurlijk uitzonderingen. Onze eerste kioskhouder is ondertussen verantwoordelijk voor de opvolging van 50 kiosken. Hij haalt wekelijks het geld op, maar staat de geranten ook bij met zijn ervaring. We besteden heel veel aandacht aan begeleiding. Kennisoverdracht is een belangrijk onderdeel van ons model.’

Arme dorpen een rating opplakken en dorpelingen beoordelen op hun bedrijfseconomische logica, het klinkt vrij koud en kil. ‘Mijn belangrijkste zorg is dat de kioskhouder op het einde van de week de huur van de installatie kan betalen en er ook zelf kan van leven. Daar staat of valt alles mee’, verklaart Dom. ‘Het sociale aspect zit voor mij in het feit dat we ons richten op mensen die anderen links laten liggen en dat we onze winst niet maximaliseren.’

Nu de mijlpaal van 100 installaties gerond is, durft Bernolet verder vooruit te kijken. ‘Ons model is niet gebouwd op de verkoop van één bepaald product. De meerwaarde zit vooral in het netwerk. Vandaag zijn er 100 kiosken, volgend jaar hopelijk 850. En dan begint het pas voor mij. Dan kunnen we ons netwerk aan het werk zetten. Nu verdelen we elektriciteit voor licht, want je moet eerst op de basisbehoeften werken. Maar we kunnen later de capaciteit uitbreiden voor andere toestellen. Of we kunnen ook gewoon andere zaken verdelen.’

Iedereen mobiel

Bernolet onderhandelt momenteel met Moov, een mobiele operator die actief is in heel West-Afrika en door zijn lage tarieven vooral populair is bij de arme boeren. ‘Onze geranten kunnen hun belkrediet verkopen. Maar wij beschikken ook over gegevens die hun erg interesseren, want door de databank die we aanleggen weten wij hoeveel inwoners en telefoons een dorp telt. Data zijn ook hier geld waard. We kunnen het spel dus hard spelen.’

Bernolet wil graag bereiken dat zijn klanten mobiel kunnen betalen. In Togo staat de technologie nog in zijn kinderschoenen, maar in veel Afrikaanse landen staat per telefoon betalen veel verder dan in Europa. ‘Mobiel betalen en groene energie zijn voorbeelden van hoe Afrika stappen kan overslaan in zijn ontwikkeling’, meent de ingenieur. ‘Daarom haal ik hier meer voldoening uit het ondernemerschap. Uiteraard ben ik hier om de mensen te helpen, maar niet op een geitenwollensokken-manier. Idealisten raken alleen maar gefrustreerd in Afrika.’

 

Bio Bert Bernolet

  • Studeerde industrieel ingenieur aan KAHO Sint-Lieven en bedrijfseconomie aan de UGent
  • Werkte onder meer bij Electrawinds en Enfinity
  • Gaat in 2008 voltijds aan de slag bij vzw BISZ-Solar Zonder Grenzen
  • Richt in juli 2013 CVBA Energy Kiosks o

Energy Kiosks

  • Opgericht in juli 2013
  • Dochter van vzw BISZ-Solar Zonder Grenzen
  • 24 werknemers: 1 in België, 23 in Togo
  • Haalde al 310.000 euro kapitaal op

Togo

  • 57.000 km², bijna twee keer België
  • 6,5 miljoen inwoners
  • Bbp per hoofd: 1.100 dollar
  • Munt: CFA franc (1 euro = 655,957 franc)

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect