analyse

Koppige Zuma remt groei Zuid-Afrika

Cyril Ramaphosa (l.) moet iedereen ervan overtuigen dat onder zijn leiding een nieuwe, frisse wind zal waaien in Zuid-Afrika. Onder president Jacob Zuma is de economie nagenoeg ingestort. ©AFP

Zijn partij, het ANC, eist zijn vertrek. Maar de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma gaat nog niet in op die smeekbede. Dat ondergraaft het gezag van de nieuwe ANC-leider en bemoeilijkt de economische heropleving.

Het ANC-bestuur heeft Jacob Zuma gisteren een brief bezorgd met daarin een officieel verzoek af te treden als president. Dat besluit werd genomen na een marathonvergadering van 13 uur. Het ANC vreest dat de eindeloze reeks schandalen rond Zuma nefast afstralen op de partij bij de verkiezingen volgend jaar.

De in december verkozen nieuwe ANC-leider Cyril Ramaphosa wil Zuma daarom snel uit beeld. Al is de 65-jarige investeerder en ex-vakbondsman ook niet onbesproken.

In de brief staat geen ultimatum. Toen Zuma het ANC-verzoek om af te treden maandagnacht eerst mondeling kreeg, zou hij resoluut hebben geweigerd. De president heeft nu aangekondigd vandaag te reageren op de brief van het ANC. Voor de 75-jarige Zuma valt er weinig te winnen met een vrijwillig aftreden.

Kim Silberman, econome van de Zuid-Afrikaanse Standard Bank, betreurt dat er maar geen knoop wordt doorgehakt over de toekomst van Zuma. Volgende week staat de presentatie van de Zuid-Afrikaanse begroting op het programma. Die is volgens haar cruciaal om de met de jaren opgebouwde economische onzekerheid in Zuid-Afrika wat weg te nemen. Als die voorstelling moet worden uitgesteld vanwege de huidige politieke impasse, heeft dat een zeer negatief effect op de economie, waarschuwt ze.

Zuma onderhandelde vorige week al over zijn vertrek met Ramaphosa, maar had toen een eisenpakket dat het ANC onmogelijk kon inwilligen. De president wilde aftreden, maar pas over drie tot zes maanden. Hij wenste ook dat de overheid na zijn aftreden zijn advocaten zou blijven betalen. Na zijn vertrek moet Zuma wellicht terechtstaan in nogal wat corruptierechtszaken. Alleen al uit zijn tijd als vicepresident, begin deze eeuw, stammen 783 corruptieaanklachten.

Strohalm

Zuma lijkt zich vast te klampen aan een laatste strohalm: de bijna zeker ijdele hoop dat hij in de ANC-fractie in het parlement nog genoeg krediet heeft om een motie van wantrouwen te overleven. Het ANC-bestuur, dat de brief aan Zuma opstelde, kan hem zelf niet afzetten. Dat kan alleen een meerderheid in het parlement.

Zuma wordt nog altijd gesteund door veel ANC-parlementsleden, omdat hun lot via corruptiestructuren met dat van hem is verbonden. Ze zijn bang dat als Zuma valt, hij hen zal meesleuren. Maar doordat de oppositie voor de motie zal stemmen, volstaat minder dan de helft van de ANC’ers om ze aan te nemen.

Als de begroting wordt uitgesteld vanwege de politieke impasse, is dat negatief voor de Zuid- Afrikaanse economie.
Kim silberman
Econome Standard Bank

De impasse bezorgt Ramaphosa nog meer kopzorgen. De Zuid-Afrikaanse ‘troonrede’ werd vorige week vanwege de politieke crisis voor onbepaalde tijd uitgesteld. En de presentatie van de begroting op 21 februari komt ook akelig dichtbij. De chaos die is ontstaan, ondergraaft de impact van die twee politieke hoogtepunten van het jaar, waarschuwt de Zuid-Afrikaanse politiek analist Daniel Silke.

Ramaphosa, die sinds zijn verkiezing tot ANC-partijleider het economische vertrouwen probeert op te vijzelen, wil de begrotingspresentatie aangrijpen als een frisse start. Dat is hard nodig. Het economische vertrouwen daalde onder president Zuma tot een dieptepunt. Zuid-Afrika ging vorig jaar door een economische recessie. Kredietbureaus gaven het land de rommelstatus. Zuid-Afrika zag de schulden van staatsbedrijven, zoals de elektriciteitsreus Eskom, razendsnel stijgen.

Staatsinkapseling

De term die voortdurend opdook, was ‘staatsinkapseling’: systematische frauduleuze controle over overheidsinstellingen door de zakenfamilie Gupta. Die beïnvloedde, via banden met Zuma, zelfs benoemingen van ministers. Overal in staatsbedrijven zette ze handlangers die haar bedrijven van lucratieve overheidsaanbestedingen voorzagen.

Maar de afgelopen twee maanden sloeg de sfeer in Zuid-Afrika om. ‘Het lijkt alsof we in een ander land leven’, jubelde de journalist Ferial Haffajee op nieuwswebsite Huffington Post. Ramaphosa ging na zijn verkiezing als ANC-leider voortvarend van start. Doordat de regeringspartij veel druk kan uitoefenen op haar parlementsleden, en het ANC daar een meerderheid heeft, is de partijleider minstens zo machtig als de president.

Normaal overlappen die functies elkaar, maar sinds december dus niet meer. Niet Zuma, maar Ramaphosa reisde op een wolk van positivisme naar het Wereld Economisch Forum in Davos. Ramaphosa zegde de bouw van een serie peperdure nucleaire energiecentrales af, maakte een begin met het oprollen van het Gupta-corruptienetwerk en verving de corrupte top van Eskom. De beurzen en de munt sterkten aan.

De verwachting is dat Ramaphosa meer samenwerking zal zoeken met het bedrijfsleven en het begrotingstekort van Zuid-Afrika wil terugdringen. De hoofdeconoom van PricewaterhouseCoopers in Zuid-Afrika, Lullu Krugel, wees erop dat de markten positief reageren op de ANC-oproep aan Zuma om af te treden, ‘omdat ze zich voorbereiden op een nieuwe president die meer probusiness is’.

Verdeeld

Maar als Ramaphosa de huidige politieke crisis niet oplost voor de presentatie van de begroting, kunnen twijfels rijzen over zijn slagkracht. De economie riskeert dan het positieve momentum van de afgelopen twee maanden te verliezen. Al is het de vraag of dat terecht is.

‘Ramaphosa heeft in twee maanden enorm veel voor elkaar gekregen’, nuanceert Silke. ‘Dat Zuma al zo snel lijkt te moeten aftreden, had niemand verwacht. Maar de situatie toont tegelijk hoe verdeeld het ANC is. Niet alleen over de positie van Zuma, ook over het toekomstige economische beleid.’

Ramaphosa staat dus voor een dilemma. Hij moet voorzichtig opereren om de Zuma-aanhangers bij het ANC niet tegen zich in het harnas te jagen, maar slagvaardig zijn om de markten te overtuigen dat er onder zijn leiding een nieuwe, frisse wind waait.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content