Tshisekedi: dubieus verkozen en toch warme ontvangst in België

In tegenstelling tot zijn voorganger Joseph Kabila (l.) heeft Congolees president Félix Tshisekedi een nauwe band met België. ©AFP

België ontvangt maandag met veel egards de Congolese president Félix Tshisekedi. Dat hij na dubieuze verkiezingen aan de macht kwam, lijkt vergeten.

Als de Congolese president Félix Tshisekedi maandagavond in Melsbroek landt, keert hij terug naar een land dat hij goed kent. De 56-jarige zoon van het Congolese oppositieboegbeeld Etienne Tshisekedi belandde op zijn 22ste in Brussel, nadat zijn familie Congo had moeten ontvluchten door het oppositiewerk van zijn vader. Hij bleef er de helft van zijn leven en heeft er nog altijd familie wonen. Dat de banden sterk zijn, blijkt uit zijn Twitter-account: Tshisekedi volgt de Rode Duivels, Studio Brussel, Stromae en Elio Di Rupo.

Tshisekedi’s officiële bezoek aan België is zijn eerste Europese stop sinds hij in januari de eed aflegde. Voor het eerst in twaalf jaar doet zo nog eens een Congolese president ons land aan. Het vorige bezoek van 2007 van toenmalig president Joseph Kabila was slechts een korte werkvisite die in een gespannen sfeer verliep.

Dit keer zijn de omstandigheden anders. Voor Tshisekedi wordt alles uit de kast gehaald: een militaire ceremonie bij aankomst, een officiële ontvangst door premier Charles Michel (MR) in het Egmontpaleis en een lunch bij de koning. Staan ook op de planning: ontmoetingen met Belgische zakenlui en de Congolese diaspora en een bezoek aan de Diamantwijk, het Havenhuis en het Tropisch Instituut in Antwerpen en aan de landbouwschool in Gembloux.

Diplomatiek prestige

Het warme welkom is opmerkelijk omdat België aanvankelijk kritisch was over de verkiezingszege van Tshisekedi eind vorig jaar. De presidentsverkiezingen, die met twee jaar vertraging plaatsvonden, draaiden uit op een schertsvertoning. Toen Kabila, die van de wet geen kandidaat meer mocht zijn, zag dat zijn kandidaat zo slecht gescoord had dat zelfs grootschalige fraude geen soelaas bood, gooide hij het op een akkoordje met de leider van de historische oppositiepartij UDPS.

Tshisekedi mocht president worden, terwijl Kabila de controle over het leger, de veiligheidsdiensten en de mijnsector behield. De oppositiekandidaat Martin Fayulu, die volgens betrouwbare waarnemers met 60 procent van de stemmen de echte winnaar van de verkiezingen was, werd aan de kant gezet.

Hoewel de internationale gemeenschap eerst kritisch reageerde, besloot ze Tshisekedi al snel te steunen in de hoop dat hij toch de verandering zou brengen waar de Congolese bevolking naar snakt. Ook België koos uiteindelijk voor die aanpak. Vlak na de verkiezingen riep minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders (MR) op om maximale druk op de Congolese autoriteiten te zetten om de keuze van de kiezers te respecteren, maar toen bleek dat het protest van de Congolese bevolking uitbleef, riep hij in april op ‘de bladzijde om te slaan’.

Betere relaties

De hoop is dat de Belgisch-Congolese relaties een nieuwe weg inslaan. Sinds de Congolese onafhankelijkheid in 1960 kenden die een grillig verloop, met een dieptepunt onder Kabila junior. In een reactie op de kritische houding van de Belgische regering zette Congo in 2017 de militaire samenwerking met België stop en sloot het het Belgische consulaat-generaal in Lubumbashi en het Schengenhuis in Kinshasa, een soort Europees consulaat dat België beheerde. Het land verminderde ook het aantal vluchten tussen Brussel en Kinshasa van zeven naar vier per week. België schortte van zijn kant een deel van de ontwikkelingssamenwerking op nadat de Congolese regering protesten gewelddadig had neergeslagen.

Onder de nieuwe Congolese president werd de samenwerking al met de handrem op hervat: intussen is het Schengenhuis weer open en vanaf oktober zijn er weer dagelijkse vluchten naar Kinshasa. Volgende week komt ook de hernieuwing van de militaire samenwerking en de ontwikkelingshulp op tafel. Over de heropening van het consulaat-generaal in Lubumbashi zijn er positieve signalen.

België kiest er duidelijk voor in Congo aanwezig te blijven. Ons land dankt een deel van zijn inter nationale diplomatieke prestige aan zijn nauwe banden met Kinshasa.

België kiest er dus duidelijk voor in Congo aanwezig te blijven, naast nieuwe grootmachten als China en Zuid-Afrika. Dat heeft niet alleen met de historische verwevenheid en de wederzijdse kennis te maken. Ons land dankt ook een deel van zijn internationale diplomatieke prestige aan zijn nauwe banden met Congo. Als het over Congo gaat, speelt de Belgische diplomatie met de grote jongens mee.

De Belgische economische belangen zijn minder prioritair. Die zijn lang niet meer wat ze geweest zijn door het moeilijke Congolese ondernemingsklimaat. Voor de Belgische economie is het belang van Congo miniem, omgekeerd spelen we een belangrijkere rol. Er zijn een aantal Belgische bedrijven in Congo actief, denk aan de investeringsmaatschappij Texaf, maar het gros wacht af hoe de situatie evolueert. Een sterke Belgische aanwezigheid keert hoogstwaarschijnlijk nooit terug, al was een evenement van het Verbond voor Belgische Ondernemingen met Tshisekedi dinsdagmiddag in een mum van tijd volzet.

Greep van Kabila

Voorlopig geeft België Tshisekedi het voordeel van de twijfel, al kan dat snel omslaan als de verhoopte verandering uitblijft. Dat is verre van ondenkbaar. Het voorbije jaar verstevigde Kabila zijn greep op Congo nog. Zijn partij veroverde de gouverneursposten en de macht in het parlement en de provincies. Hij behield ook een aantal sleutelposities in de economie.

Zo controleert een vertrouweling het Congolese mijnbouwbedrijf Gécamines, waarlangs veel geld binnenstroomt. Ook de nieuwe Congolese regering, die eind augustus werd voorgesteld, bestaat voor twee derde uit Kabila-getrouwen, die de belangrijkste ministeries in handen hebben. Het leidt tot de kritiek dat Tshisekedi niet meer is dan een marionet van Kabila, die zijn business as usual voortzet.

De nieuwe Congolese president is zich bewust van die ongemakkelijke positie. In een poging zoveel mogelijk buitenlandse steun te verwerven trok hij sinds zijn inauguratie meerdere keren naar het buitenland, van de Afrikaanse buurlanden tot de Verenigde Staten. En nu dus naar België.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect