'We hebben een Martin Luther King voor het klimaat nodig'

Afghaanse kinderen krijgen les in een openluchtklas in een vluchtelingenkamp. Beter onderwijs voor meisjes dringt de bevolkingsaangroei terug. ©AFP

De klimaatvergadering van de VN begint dit weekend in Madrid met een doemrapport dat de wereld aanmaant de klimaatinspanningen te verveelvoudigen. De Amerikaanse klimaatactivist Paul Hawken heeft de 100 efficiëntste oplossingen al opgelijst. ‘Beschouw klimaatverandering niet als een dreiging, maar als een opportuniteit.’

De 73-jarige Hawken is een fenomeen. Ooit werkte hij nog voor het campagneteam van de Amerikaanse mensenrechtenactivist Martin Luther King. Hij werd ondernemer, schrijver en journalist, maar heeft vooral de jongste jaren wereldwijd faam gemaakt met zijn Project Drawdown.

Vorige week was hij even in ons land op uitnodiging van Econopolis-topman Geert Noels, die het Project Drawdown ook in ons land wil uitrollen (lees inzet). En ook koning Filip bood hem zijn luisterend oor.

Drawdown ook in België

Econoom Geert Noels wil Project Drawdown ook in België lanceren. Hij deed daarvoor vorige week een oproep in zijn column in De Tijd. ‘Ik kreeg al veel reacties van belanghebbenden. De bedoeling is op een gedocumenteerde en wetenschappelijke manier ideeën uit België te bundelen. Want de lijst van Paul Hawken is niet eindig: er komen voortdurend nieuwe technologieën en ideeën bij die het klimaat kunnen redden.’

Ook omgekeerd is Project Drawdown interessant voor ons. ‘Er staan heel wat innovaties in de lijst die ook voor Belgische bedrijven interessant kunnen zijn. Ik denk bijvoorbeeld aan een nieuwe Amerikaanse techniek om kernfusie aan te pakken, die onrechtstreeks tot innovaties in de batterijtechnologie kan leiden. Met het verzamelen van goede ideeën hopen we de beklemmende sfeer die rond de klimaatdiscussie hangt in ons land te doorbreken, en in te gaan tegen het totale gebrek aan politieke ambitie op dat vlak.’

 

Drawdown staat voor het moment waarop het gehalte aan broeikasgassen in de atmosfeer zijn hoogste punt bereikt en jaarlijks begint te dalen. Lange tijd vond Hawken het moeilijk om de opwarming van de aarde echt goed te vatten, vertelt de Amerikaan met zachte en ingetogen stem, nadat hij een aantal genodigden van Econopolis heeft toegesproken.

‘Mijn ogen zijn opengegaan toen ik in 2001 het belangrijke rapport las van het IPCC, het klimaatorgaan van de Verenigde Naties, over de opwarming van de aarde’, vertelt de Amerikaan. ‘Ik vroeg me af wat we als burgers konden doen om een bijdrage te leveren en belandde zo bij een initiatief van Princeton University, dat 15 concrete voorstellen deed om de uitstoot tegen 2050 tot nul te herleiden.’

‘Ik viel van mijn stoel toen ik merkte dat elf van die voorstellen enkel gerealiseerd konden worden door grote multinationals. We waren dus afhankelijk van enkele radicale beslissingen in de directiekamers van grote bedrijven die meteen een negatief effect op hun jaarrekening zouden hebben. Er was slechts één maatregel van de 15 waar wij burgers iets aan konden doen: minder met de auto rijden.’

Kale reis

Hawken begon aan een zoektocht naar maatregelen die echt nodig waren om het klimaat te redden. Hij kwam aanvankelijk van een kale reis terug. ‘Het probleem is dat de communicatie over de klimaatopwarming veel te lang in de handen van de wetenschap gebleven is’, zegt hij. ‘In de 19de eeuw communiceerden wetenschappers verstaanbaar naar een breed publiek, maar dat veranderde: wetenschappelijke publicaties konden vanaf de 20ste eeuw enkel nog begrepen worden door andere wetenschappers. Dat heeft generaties lang geduurd. Dus toen ik universiteiten vroeg wat de honderd dwingendste oplossingen waren voor het klimaatprobleem, kreeg ik te horen: ‘o, dat is moeilijk’ of ‘dat doen wij niet, hoor’.’

Daarom lanceerde Hawken een oproep naar alle universiteiten ter wereld om uiteindelijk een adviescommissie van 120 personen rond zich te scharen, gaande van vooraanstaande geologen en klimatologen tot botanisten, economen, financieel analisten en architecten. ‘Wij gingen aan het rekenen om te zien welke honderd concrete maatregelen werkelijk het verschil kunnen maken. Drie voorwaarden waren belangrijk: we gebruikten enkel oplossingen die al bestonden, we lieten alle data checken door andere wetenschappers en we onderbouwden onze berekeningen ook economisch, door bijvoorbeeld de Wereldbank in te schakelen om de nettokostprijs te bepalen.’

De ultieme bedoeling was alles wat we weten over en al doen tegen klimaatverandering te bundelen. ‘We willen de wereld een spiegel voorhouden. Niet uit vrees, niet uit doemdenken, niet uit bedreiging. Want we willen niemand te kijk zetten, niemand demoniseren. Ook de grote oliebedrijven niet, want we moeten af van het denken in goed en kwaad als het over de opwarming van de aarde gaat. We beschrijven het probleem in het licht van de oplossing.’

Meisjes

Bij elke voorgestelde oplossing rekende Project Drawdown de gespaarde CO2-uitstoot uit. Daarbij komt Hawken uit op evidente oplossingen als geothermische energie, windmolens en herbebossing, maar evengoed op minder voor de hand liggende praktijken, zoals beter onderwijs voor meisjes.

‘Door ze langer naar school te sturen, vermijd je dat ze vroeg trouwen en eropuit gestuurd worden om te werken’, legt Hawken uit. ‘Vroege schoolverlaters hebben gemiddeld vijf kinderen. Als je meisjes de macht geeft om hun middelbare school af te maken, daalt dat tot gemiddeld twee kinderen. Dat is een wezenlijke bijdrage tot het terugdringen van de bevolkingsgroei, die een van de grootste oorzaken van CO2-uitstoot is.’

De ramp van de klimaatopwarming kan leiden tot een nieuw, bloeiend economisch systeem.
Paul Hawken
Klimaatactivist

Op nummer een in de lijst staat een betere inzet van koelmiddelen voor airconditioning. De verantwoordelijke gassen zijn fluorkoolwaterstoffen (hfk’s), die nog schadelijker zijn voor de klimaatopwarming dan CO2. ‘De grote ironie van de opwarming van de aarde is dat de manier waarop we voor koeling zorgen die opwarming bespoedigt.’ De stopzetting van het gebruik van hfk’s bij nieuwe toestellen en vooral de efficiënte ontmanteling van oude installaties hebben een positief effect op het klimaat dat gecumuleerd in 30 jaar tijd overeenkomt met de besparing van 89,7 gigaton CO2. Ter illustratie: een gigaton komt overeen met het watervolume in 400.000 olympische zwembaden. In 2006 werd 36 gigaton CO2 uitgestoten.

Hawken geeft soms heel concrete voorbeelden, zoals het bouwen met hout in plaats van met beton of staal, waarvan de productie veel uitstoot veroorzaakt. ‘Dat kan ook voor hoge appartementen, jawel. Er zijn al projecten van meer dan negentig verdiepingen in Tokyo en Londen. En in tegenstelling tot wat iedereen vermoedt, zijn houten constructies zelfs brandveiliger dan betonnen of stalen.’

Een ander voorbeeld: koeien die zeewier eten en daardoor veel minder methaan produceren. ‘We zijn zo gefocust op de traditionele oplossingen dat we vergeten hoe buitengewoon de menselijke creativiteit is. Het opmerkelijke aan de lijst is dat nagenoeg alle oplossingen een betere wereld voor elk van ons creëren. In die zin kan de klimaatverandering zelfs een cadeau zijn: een mogelijkheid om ons leven beter te maken.’

Het viel Hawken op dat het taalgebruik rond de klimaatopwarming het debat parten speelt. ‘Als we het over klimaatopwarming hebben, gebruiken we altijd werkwoorden: stoppen, verminderen, verzachten, bevechten, terugdraaien. Maar het klimaat is geen vijand die verslagen moet worden. Het klimaat verandert, omdat het dat altijd gedaan heeft en dat zal blijven doen. Alleen moeten we nu gewoon rekening houden met de impact die we daar als mens op hebben, en de oorzaken van die impact wegnemen.’

Koning Filip

Samen met Geert Noels lunchte Hawken tijdens zijn passage in België met koning Filip. Die vroeg hem waarom hij zich zo inzet voor Project Drawdown. ‘Ik verwees in mijn antwoord naar de sprookjes uit onze jeugd: die zetten ons allemaal aan tot dromen, tot geloven in een betere wereld. Door alle doemberichten over het klimaat dreigen onze kinderen die spirit nu te verliezen. Wat ik wil duidelijk maken, gaat verder dan hoop bieden. Want hoop definiëren we altijd in verhouding tot angst. We moeten duidelijk maken dat de toekomst er fantastisch uitziet als we dit probleem oplossen. Iets verschrikkelijks als de Japanse aanval op Pearl Harbour heeft via de deelname van de Verenigde Staten aan de Tweede Wereldoorlog uiteindelijk de Amerikaanse economie almachtig gemaakt. Wel, volgens mij kan de ramp van de klimaatopwarming leiden tot een nieuw, bloeiend economisch systeem.’

Hawken wordt helemaal filosofisch als hij zegt dat het project verder gaat dan klimaat, en uiteindelijk over geluk gaat. ‘Waarom zijn de zelfmoordcijfers in sommige westerse landen zo hoog? Paul Polman, de vorige topman van de consumentengoederenreus Unilever, zei ooit dat het grootste probleem in onze maatschappij niet geldgebrek is, maar het tekort aan zingeving en doelstellingen. Wel, niets is betekenisvoller dan bouwen aan de regeneratie van onze planeet.’

In zijn jonge jaren werkte Hawken nog voor Martin Luther King, voor die in 1968 doodgeschoten werd. Vindt hij dat onze wereld nood heeft aan een soortgelijke iconische figuur voor het klimaat? Hawken: ‘Er is natuurlijk al Greta Thunberg, die heel veel mensen wakker schudt omdat ze vanuit haar autistische persoonlijkheid direct de waarheid verkondigt. Maar een persoonlijkheid die wereldwijd inspireert, zoals King en ook Nelson Mandela dat deden, zou inderdaad welkom zijn.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect