portret

De ultieme kroning van Xi Jinping

Samuel Hanegreefs

Op het vijfjaarlijkse Nationaal Congres kan de Chinese president zijn stempel drukken op de moderne geschiedenis. Er circuleren al geruchten over een derde ambtstermijn.

Xi Jinping houdt wel van wat theater. Hij is getrouwd met een operazangeres en blinkt uit in groots opgezette ceremonies. De komende twee weken zal de president zelf de hoofdrol spelen in China’s spannendste politieke show, het vijfjaarlijkse Nationaal Congres.

Op die mysterieuze bijeenkomst schudt een kransje politieke topfiguren de kaarten van het land met de grootste bevolking en de op een na sterkste economie van de wereld. Bekijk het als de Chinese tegenhanger van de Amerikaanse verkiezingen, met het grote verschil dat het verkiezingsproces zich binnen de partijmuren afspeelt.

wat is het nationaal congres?

Het vijfjaarlijkse Nationaal Congres is de politieke hoogmis in het communistische China. Het begint vanaf woensdag voor de 19de keer in de Grote Volkshal in Peking.

2.300 afgevaardigden uit heel China kiezen er een Centraal Comité, een soort van parlement dat bestaat uit 400 leden. Dat verkiest op zijn beurt een 25-ledig Politbureau, dat de grote lijnen van de Chinese politiek uitstippelt. Ook het echte toporgaan, het zevenkoppige Staande Comité van het Politbureau, wordt tijdens het congres verjongd.

Er staat ditmaal veel op het spel. De helft van de leden van het Centraal Comité is aan vervanging toe.

Van het Staande Comité van het Politbureau moeten zelfs vijf van de zeven leden met pensioen. Als president Xi Jinping daar medestanders kan installeren, versterkt hij zijn macht voor de komende vijf jaar.

Dat hij een tweede mandaat krijgt, lijdt geen twijfel. Waarnemers gaan er ook van uit dat premier Li Keqiang de komende weken een nieuwe mandaat krijgt.

Als alles loopt zoals gepland, stapt ‘Nonkel Xi’, zoals veel Chinezen hun president noemen, met een ijzersterk mandaat buiten. Zo kan hij als machtigste Chinese leider in een generatie zijn tweede termijn aanvatten. Dat heeft gevolgen tot ver buiten China. In een tijd waarin de VS zich binnen de eigen grenzen terugtrekken en Europa andere kopzorgen heeft, is het relevant wie in Peking aan de touwtjes trekt.

2.300
Het Nationaal Congres bestaat uit 2.300 leden.

De opmars van Xi komt niet uit het niets. De voorbije jaren speelde de Communistische Partij hem al veel meer uit dan bij zijn voorgangers het geval was. Vorig jaar werd hij bekroond met de titel ‘hart van de partij’, een eer waar zijn zwakkere voorganger Hu Jintao naar kon fluiten. Xi werd ook opperbevelhebber van het leger, nog een teken dat hij alle vertrouwen krijgt van de Communistische Partij (CCP).

Xi komt als geroepen voor de partij. Hij doet de Chinezen weer dromen van een machtig, invloedrijk en proper China. In propagandafilmpjes spreekt hij van de ‘grote verjonging van de volksrepubliek’ en prijst hij zijn ‘Chinese droom’ aan. Het optimistische beeld staat in contrast met het vervuilde, oubollige en corrupte China waar veel inwoners zich lang voor schaamden. Ze keken naar het Westen, dat het volgens hen wel voor elkaar had.

Xi countert dat gevoel. Hij slaagt er bovendien in zijn boodschap aan de man te brengen met een naturel dat niet evident is in de Chinese politiek. In een recent filmpje op de Chinese televisie plant hij samen met een groepje schoolkinderen nieuwe bomen om de verwoestijning tegen te gaan. Hij grapt en lacht en toont de mens achter de president.

President plant een boom: Xi Jinping weet hoe hij de media kan bespelen

In tegenstelling tot bij zijn mysterieuze voorgangers weet iedereen in China ook wel wat over Xi Jinping. Dat zijn vrouw, lang bekender dan hijzelf, populaire liedjes zingt. Dat zijn dochter in Harvard heeft gestudeerd. Of over zijn verleden. Dat hij als vijftienjarige naar het platteland werd gestuurd voor een ‘heropvoeding’. En dat zijn invloedrijke vader ooit in ongenade is gevallen bij de Communistische Partij.

Maar de Chinese top bereik je niet met een leuk verhaal en een vlotte persoonlijkheid alleen. Ook dat beseft Xi.

Tijgers en muggen

Vanuit Zhongnanhai - de Wetstraat van Peking - regisseerde hij de voorbije jaren een keiharde strijd tegen de corruptie. Meer dan een miljoen ‘tijgers en muggen’ - grote kleppers en kleine garnalen - pakte hij aan. Regelmatig ruimde hij zo en passant vervelende tegenstanders uit de weg. De kneepjes van het vak leerde hij als partijsecretaris in de provincies Hebei, Fujian en Zhejiang en als partijhoofd in Sjanghai.

Ook bij de gewone man was de autoritaire hand van Xi voelbaar. Om de greep van de partij weer te versterken scherpte hij de voorbije jaren de internetcensuur fors aan. Zelfs een goedlachse vergelijking tussen de president en de tekenfilmfiguur Winnie De Poeh was plots uit den boze.

Peking kreeg ook bakken kritiek voor de brutale aanpak van de intussen overleden Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo. Maar activisten die in de gevangenis belanden, zijn in het China van Xi geen uitzondering.

Waar vriend en vijand het wel over eens is, is dat de macht van Xi Jinping haar zenit nog niet heeft bereikt. Daar kan de twee komende weken verandering in komen. Veel analisten verwachten op het grootse politieke evenement van China een ‘kroning’ van de president. Dat zou van Xi de invloedrijkste leider kunnen maken sinds Mao Zedong en Deng Xiaoping.

Zoals het een Chinese leider betaamt, gaat Xi zijn succes de komende weken niet van de daken schreeuwen. Wie meer wil weten, moet tussen de lijnen lezen. Subtiliteiten kondigen vaak grote veranderingen aan. Zelfs de volgorde waarin politici na het Congres weer buitenstappen, zegt wat over nieuwe machtsverhoudingen.

Amerikaans president Donald Trump als gastheer van Chinees president Xi Jinping in april, in Florida ©REUTERS

Analisten houden daarom nauwlettend een paar zaken in het oog. Een daarvan is de positie van Wang Qishan, lid van het zevenkoppige topcomité van het Politbureau. Wang is de handlanger van Xi bij uitstek. Maar de man hoort volgens de partijregels met pensioen te gaan. Het lijkt er nu op dat Xi het reglement wil aanpassen om zijn kameraad aan boord te houden. Als dat lukt, geeft dat aan dat hij de boel stevig in handen heeft.

China-experts volgen ook nauwgezet wat er met de grondwet gebeurt. De constitutie maakt nu melding van het gedachtegoed van Mao Zedong en Deng Xiaoping, de twee grondleggers van het moderne China. Andere presidenten kregen die eer niet. Mogelijk komt tijdens het congres de ‘Theorie van Xi’ in die tekst. Daarmee zou het partijbestuur de huidige president tot een sinds decennia ongeziene status verheffen.

Derde termijn

Maar er is één vraag die alle andere overheerst. Wat is Xi Jinping van plan na 2022, wanneer zijn tweede termijn afloopt? Er circuleren al maanden hardnekkige geruchten over een mogelijke derde termijn als secretaris-generaal van de CCP of als president. Nu cumuleert hij die functies.

De benoeming van Xi Jinping tot president op het Nationaal Congres van 2012

De vorige Chinese presidenten maakten na vijf jaar duidelijk wie hun opvolger zou worden. Xi gaf nog geen namen prijs. De 54-jarige Sun Zhengcai, die tot voor kort door buitenstaanders werd getipt, werd begin deze maand plots uit de partij gezet. Een andere vertrouweling van Xi, Chen Min’er, steeg dan weer onverwacht in de rangen. Maar niet in die mate dat hij als volgende president wordt getipt.

Het is allemaal tekenend voor het politieke getouwtrek in de aanloop naar het congres. Waarnemers spreken telkens van het grootste theater in jaren. Xi blinkt daarin uit. Woensdag zal hij met een toespraak in de Grote Volkszaal, naast het Tianammenplein in Peking, de vijfjaarlijkse bijeenkomst openen. Toehoorders zullen zijn woorden wikken en wegen.

De setting heeft hij alvast strak geregisseerd. De politie moet alle onrust in de hoofdstad tijdens de conferentie de kop in drukken. Zelfs de lucht moet blauw zijn, na verplichte inspanningen van de industrie rond Peking. Zodat niets het gloriemoment van Xi in de weg kan staan.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect