Xinjiang, waar moslims ‘heropgevoed' worden

©AFP

In de West-Chinese provincie Xinjiang worden de islamitische Oeigoeren steeds meer onderdrukt, onder mee via ‘praktijkscholen’.

Parwena weet niet waarom haar broers naar een heropvoedingskamp moesten. Er staan tranen in haar ogen. Haar zus is ook opgepakt. Belandden ze op een zwarte lijst nadat een deel van de familie naar het buitenland verhuisd is? Ze wringt haar handen boven haar lange, rode rok. De ogen flitsen heen en weer. Houdt iemand in het zonovergoten, gemoedelijke wijkje haar in de gaten?

Parwena is niet haar echte naam. Ze is een jaar of zestig, draagt hoge hakken en een geborduurd vestje. Ze hoort bij de Oeigoerse islamitische minderheid die in de West-Chinese provincie Xinjiang lang in de meerderheid was. Haar familieleden zijn enkelen van de massa Oeigoeren die zonder vorm van proces vastzitten in zogenaamde praktijkscholen. Zo’n drie miljoen mensen zouden daarin verplicht ‘heropgevoed’ worden. Het is China’s manier om religieuze radicalisering en separatisme aan te pakken.

Volgens China zijn de praktijkscholen een soort vakantiekamp. Oud-gedetineerden vertellen over honger, vernedering en marteling.

Een VN-comité riep deze zomer al op tot de vrijlating van de gevangenen. Volgende week komt Xinjiang ook aan bod bij de behandeling van het VN-mensenrechtenrapport over China. Peking beantwoordde de kritiek met een propagandaoffensief. De praktijkscholen richten zich op Chinese les, juridische kennis en deradicaliseringsvakken, legde de gouverneur van de regio uit. De staatszender CCTV toonde een soort vakantiekamp, inclusief voedzame maaltijden, sport en spel.

Islam afzweren

Oud-gedetineerden vertellen andere verhalen. Tijdens hun verblijf in zo’n kamp moesten ze de islam afzweren, trouw aan de Communistische Partij en China zweren en patriottische liederen uit hun hoofd leren. Er was ook sprake van honger, vernedering en fysieke marteling.

Bij controlepunten moeten Oeigoeren hun tassen openen. Niet-Oeigoeren mogen doorlopen.

In de stad Kashgar, in het zuidwesten van de provincie, is de helft van de inwoners van Oeigoerse afkomst. Aan het veiligheidsapparaat is niet te ontkomen. Bijna ieder gebouw is afgezet met prikkeldraad. Op ieder kruispunt knipperen de lichten van mobiele politiebureautjes. Overal lopen agenten met helm, scherfvest, schild en wapenstok. Een burgermilitie loopt met zware houten knuppels door de straten. Bij controlepunten moeten Oeigoeren hun tassen openen. Niet-Oeigoeren mogen doorlopen.

Onder een luifel houden agenten Oeigoerse voorbijgangers aan. Met een klein apparaatje controleren ze telefoons op ‘illegale software’, zoals WhatsApp of een VPN om de censuur te omzeilen. Veel mensen hebben voor de zekerheid een ouderwetse telefoon die alleen kan bellen.

Eigen staat

De discriminatie is nodig voor de veiligheid, zegt de Chinese regering. Xinjiang is een uitgestrekt gebied dat een zesde van de Chinese oppervlakte inneemt. Het Oeigoerse volk heeft Turkse wortels en eiste lang een eigen staat. Het voelde zich achtergesteld ten opzichte van andere Chinezen. In 2009 vielen zo’n 200 doden bij rellen in de hoofdstad Urumqi, waarna de beveiliging in de regio werd aangescherpt. Dodelijke aanslagen volgden, onder meer op een station in Kunming en op het Plein voor de Hemelse Vrede in Peking. De nieuwe lokale partijbaas Chen Quanguo draaide na zijn aanstelling in 2016 de duimschroeven in Xinjiang verder aan.

Waarnemers denken dat president Xi Jinping de 56 officiële minderheden die het land telt meer ‘Chinees’ wil maken. Het gezag van de Communistische Partij over de minderheden moet strakker worden zodat het land niet uit elkaar valt, zoals de Sovjet-Unie in de jaren 90.

Het overgrote deel van de Chinezen heeft de Han-etniciteit. Molly komt uit de oostelijke stad Suzhou, en is met haar ouders op vakantie. De onveiligheid in Xinjiang valt haar mee. Met al die religies heeft ze ‘geen probleem’, vertelt ze in de centrale Id Kah-moskee. Ze drukt een zeshoekige, gouden zonnebril wat steviger op haar neus. De politiecontroles vindt ze prima. ‘Ik hoef alleen mijn ID-kaart te laten zien.’ Verder wil ze er niets over zeggen. ‘Dat is politiek.’

Vreedzaam huishouden

De islam en de communisten kunnen het goed vinden, maar Xi blijft de baas, luidt de boodschap.

Zo is het stilaan erg stil geworden in de straten van het eeuwenoude Kashgar. Huisdeuren zijn vergrendeld en verzegeld. Op andere deuren prijkt een rood bordje: ‘Vreedzaam huishouden’. Alleen écht oude mannen dragen nog een baard of een sik. Halve manen zijn van lege moskeeën gesloopt. In de gebedsruimte van de Id Kah-moskee hangt een grote foto van president Xi die de hand van een lokale imam schudt. De islam en de communisten kunnen het goed vinden, maar Xi blijft de baas, luidt de boodschap.

Onder de foto trekt een medewerker van de moskee zijn mond in een scheve glimlach. Vindt hier een vrijdaggebed plaats? Hij weet het niet. ‘Ik ben hier alleen voor de toeristen.’ Horen agenten in burger dat hij wél het antwoord weet, dan loopt hij gevaar. Uit een rapport van Human Right Watch blijkt dat een Oeigoer alleen al door te bidden in een kamp terecht kan komen.

Parwena’s handen trillen als ze haar piepende telefoon uit haar zak haalt. Haar man heeft een baan in het ziekenhuis. Ze hoopt dat hij belangrijk genoeg is om hem uit detentie te houden. Nu waarschuwt hij haar. Met buitenlanders praten is te gevaarlijk. Zonder afscheid te nemen maakt ze zich uit de voeten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud