De smeulende kooltjes die de boel weer in brand kunnen zetten

De Amerikaanse markt voor autoleningen is 1.170 miljard groot. ©REUTERS

Het financieel systeem is schokbestendiger gemaakt. Maar de vrees voor een herhaling van de crisis leeft. Waar smeulen de kooltjes die het huis opnieuw in de fik kunnen zetten?

Het banksysteem is steviger gemaakt, het toezicht op de sector is verscherpt. Het zijn maatregelen, genomen na de crisis, die de stabiliteit van het financieel systeem moeten vergroten. Dat systeem is inderdaad schokbestendiger geworden. Het wankelen van de grootbanken Banco Popular in Spanje en Monte dei Paschi di Siena in Italië hebben weinig onrust veroorzaakt op de financiële markten. Een echt grote test is er echter nog niet geweest. Wat als een internationale systemische bank als Deutsche Bank, die ook in slechte papieren zit, omvalt?

Het trauma van de crisis is nog niet helemaal verwerkt. De vrees voor een herhaling ervan leeft. Daarom is er wel aandacht voor wat een nieuwe financiële schok kan veroorzaken. Voorlopig toch.

Subprimeautoleningen

De vorige crisis heeft geleerd dat het gevaar soms in een klein hoekje van de financiële markten kan schuilen. In 2007 waren dat de subprimewoonkredieten, hypotheekleningen in de VS toegekend aan gezinnen met een beperkte financiële draagkracht.

Achterdocht is daarom nog altijd op zijn plaats als het woord ‘subprime’ opduikt. En deze keer gaat het dan om autoleningen. In de VS is het niet ongewoon een auto op afbetaling te kopen. Een aantal kredietverschaffers heeft zich gespecialiseerd in autoleningen aan kopers die financieel niet zo sterk staan. Anders gezegd: in subprime-autoleningen.

De Amerikaanse markt voor autoleningen is 1.170 miljard groot. ©REUTERS

 

De hele markt voor autoleningen in de VS is 1.170 miljard dollar groot. Sinds enkele jaren zit het aantal wanbetalers in de lift. De Amerikaanse grootbank JPMorgan Chase heeft voor bijna 80 miljard dollar autoleningen op haar balans staan. Net zoals vroeger gebeurde met de subprimewoonkredieten, worden de subprime-autoleningen door de oorspronkelijke kredietverleners ook herverpakt en doorverkocht aan institutionele beleggers die aangetrokken worden door het hogere rendement.

In het Verenigd Koninkrijk waarschuwde de Bank of England dit jaar ook al voor de te snelle groei van de autoleningen. De markt voor autofinancieringen is er 54 miljard pond (59,9 miljard euro) groot. De helft ervan zit bij de banken.

Dure woningmarkt

©Mediafin

De financiële wereld is zeer gevoelig voor een crisis in de vastgoedsector, leert de geschiedenis. Als vastgoedinvesteerders en -promotoren daardoor in de problemen komen, dreigen ze hun kredietverplichtingen niet meer te kunnen nakomen. En het onderpand dat de banken dan in handen krijgen, is ook minder waard. Als de banken het vastgoed vervolgens op de markt dumpen, kan dat de prijsdaling versterken.

De extreem lage rente van de voorbije jaren heeft de vastgoedinvesteringen gestimuleerd en de woningprijzen omhoog gejaagd.

De European Systemic Risk Board, die Europese toezichthouders uit de bank- en verzekeringssector verzamelt, waarschuwde in een rapport in november vorig jaar voor overgewaardeerde vastgoedprijzen en te hoge hypotheeklasten voor de gezinnen in acht landen: onder meer Zweden, het Verenigd Koninkrijk en Nederland, maar ook België, Denemarken en Oostenrijk. Hij spoorde de toezichthouders aan daar alert voor te zijn.

In België schat de Nationale Bank dat de woningprijzen zowat 8 procent overgewaardeerd zijn. ‘Een schok op de Belgische woningmarkt, zoals een forse daling van de huizenprijzen, zou aanzienlijke negatieve effecten op de reële economie hebben. Ook de stabiliteit van de Belgische banksector zou in gevaar komen’, schreef ze in juni dit jaar in haar macroprudentieel verslag.

Obligatiezeepbel

UITGELEGD | 10 jaar financiële crisis

De afgelopen 10 jaar evolueerde de financiële crisis in 8 episodes van een Amerikaanse rommelhypothekencrisis naar een crisis van het politieke bestel. Hoe dat verliep, kan u lezen in onze interactieve explainer.

De langetermijnrente hoort de economische groei en de verwachte inflatie te weerspiegelen. Maar nu ligt de rente daar een heel stuk onder. Dat heeft de waardering van obligaties de hoogte in gejaagd - obligatierendement en -koersen zijn elkaars spiegelbeeld. De meeste waarnemers in de financiële sector zijn het eens dat de obligatiemarkten fors overgewaardeerd zijn en dat een correctie dreigt. De Britse vereniging van financieel analisten CFA waarschuwt daar al sinds 2015 voor. Vorig jaar sloot ECB-ondervoorzitter Vitor Constancio zich daarbij aan toen hij de risico’s voor de financiële stabiliteit opsomde.

Wereldwijd is de obligatiemarkt ongeveer 100.000 miljard dollar groot. Een daling van de obligatiekoersen met enkele procenten veroorzaakt meteen zware verliezen voor de grote obligatiebeleggers: banken, verzekeraars en andere institutionele beleggers.

Experimenteel geldbeleid

De centrale banken zijn de financiële crisis te lijf gegaan door hun basisrente naar nul te brengen en door extra geld in de markt te pompen via het massaal opkopen van obligaties. Dat overvloedige geld heeft voor een belangrijk stuk zijn weg gevonden naar financiële activa en er de prijzen van omhoog gestuwd. Het extreem soepele monetaire beleid heeft het risicobesef bij de beleggers bij hun zoektocht naar een beetje extra rendement afgestompt.

Mario Draghi, voorzitter van de Europese Centrale Bank ©REUTERS

Het extreem goedkope geld heeft overheden, bedrijven en particulieren ook aangezet om meer schulden te maken. Die torsen nu wereldwijd voor 217.000 miljard dollar schulden, berekende het in Washington gevestigde Institute of International Finance in juni. Dat komt overeen met 327 procent van het wereldwijde bruto binnenlands product, een recordniveau.

De financiële wereld is verslaafd geworden aan het gratis geld. Maar hoe zwaar zullen de afkickverschijnselen zijn als de centrale banken hun stimuleringsbeleid beginnen te temperen? Want dan begeven die zich op gevaarlijk terrein. Uit een rondvraag van Bank of America/Merrill Lynch bij beheerders van grote beleggingsfondsen blijkt dat die een beleidsmisser van de centrale banken als een van de grote risico’s zien voor de financiële markten.

China is een seriezeepbellenblazer.
Topman van het fondsenhuis Schroders

Chinese bellen

China heeft zich het voorbije decennium ontpopt tot een economische grootmacht en een van de trekkers van de wereldeconomie. Het land heeft zich ook ingeschakeld in de internationale economie en de financiële wereld. Maar er rijzen vragen over de houdbaarheid van het Chinese economische model. Dat wordt getypeerd door een sterke groei, gevoed door overvloedig krediet en een stimulerend overheidsbeleid. Er wordt geld verspild aan dwaze investeringen en de vastgoedmarkt is oververhit.

‘China is een seriezeepbellenblazer’, zei een topman van het fondsenhuis Schroders enkele maanden geleden in het Amerikaanse zakenmagazine Forbes. Hij waarschuwde voor vernietiging van kapitaal en slechte schulden. De Amerikaanse econoom Kenneth Rogoff, een voormalige hoofdeconoom van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), vreest voor een harde landing van de Chinese economie. Volgens hem vormt dat de komende vijf jaar een van de grootste risico’s voor de wereldeconomie.

Banken in de schaduw

Naast de streng gecontroleerde banken zijn andere financiële bedrijven ontstaan die zich soms inlaten met bankachtige activiteiten, onder meer kredietverlening. Het gaat om hefboomfondsen, geldfondsen, pandjeshuizen, onlineplatformen voor onderlinge kredietverlening, crowdfunding, mobiele betalingssystemen en beleggingsfondsen. Ze worden schaduwbanken genoemd. Die ontsnappen grotendeels aan het financieel toezicht. Maar de toezichthouders beseffen wel dat ze een risico vormen. Ook in de wereld van de schaduwbanken - waar veel geld omgaat - kan een crisis ontstaan die de gereguleerde financiële sector kan besmetten.

28.000
ECB schatte het belang van de schaduwbanksector in de eurozone vorig jaar op 28.000 miljard euro.

De financieeltoezichthouders proberen daarom die sector in kaart te brengen en een zicht te krijgen op de risico’s. Een onderzoek van de ECB schatte het belang van de schaduwbanksector in de eurozone vorig jaar op 28.000 miljard euro.

‘De toenemende betrokkenheid van schaduwbanken in de kredietverlening en in de kapitaalmarkten, de grote voetafdruk van systemisch belangrijke instellingen en de steeds sterkere banden tussen schaduwbanken onderling en met de rest van de financiële sector maken dat incidenten bij de schaduwbanken zich kunnen verspreiden naar het hele financiële systeem en naar de reële economie’, waarschuwde de studie van de ECB.

Cyberaanvallen

Transacties in de financiële wereld gebeuren steeds meer digitaal. Cash geld ruimt plaats voor elektronisch geld dat de hele wereld rondgaat. Het geld dat op uw spaarrekening staat, bestaat uit enkele cijfers op een internetrekening bij de bank. De spaarder moet erop vertrouwen dat iedereen die afspraak respecteert.

©Dieter Telemans

Hoe digitaler het geld en de geldstromen, hoe kwetsbaarder voor digitale pannes en cyberaanvallen. De voorbije jaren waren er een paar keer grote internationale cyberaanvallen op bedrijven en banken. Het was niet altijd duidelijk wie daarachter zat.

De beveiliging van financiële instellingen en financiële infrastructuren - betalingssystemen en clearinginstellingen - tegen het cyberrisico is een prioriteit geworden van de financieeltoezichthouders. Want het gevaar is niet denkbeeldig dat een cyberaanval het financieel systeem platlegt en ontwricht, of dat digitale bankgegevens verloren gaan. Zoiets zou een zware schok kunnen veroorzaken in het financieel systeem.

Morgen: interview met de Nobelprijswinnaar Robert Shiller: ‘We moeten regelmatig aan zeepbellen herinnerd worden.’

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content