Fed lanceert onbeperkte stimulus

Jerome Powell, de voorzitter van de Amerikaanse centrale bank. ©AFP

De Amerikaanse centrale bank staat klaar om een onbeperkte hoeveelheid obligaties op te kopen om de Amerikaanse economie overeind te houden. Wat betekent zo'n stimulus en wat zijn de gevolgen?

'De coronapandemie veroorzaakt overweldigende tegenspoed in de VS en de rest van de wereld. Het wordt duidelijk dat onze economie met ernstige ontwrichting zal worden geconfronteerd.' Met deze sombere boodschap argumenteert de Federal Reserve (Fed) dat een nooit geziene stimulus nodig is om de gezinnen, de ondernemingen en de hele Amerikaanse economie te ondersteunen.

Wat doet de Fed?

De Fed probeert orde te creëren tijdens chaotische dagen.
James Knigthley
Econoom ING

De opvallendste maatregel is dat de Fed de 'noodzakelijke hoeveelheid' staatsobligaties en herverpakte hypotheken zal aankopen om de vlotte werking van de financiële markten te waarborgen. Herverpakte hypotheken zijn gebundelde hypotheken die zijn omgezet in verhandelbare obligaties. 'Dat komt neer op een onbeperkte aankoop van obligaties', zegt ING-econoom James Knightley. 'Met die en andere maatregelen probeert de Fed orde te creëren tijdens chaotische dagen.'

De Fed zal de onbeperkte obligatieaankoop betalen met geld dat hij zelf creëert. Hij gaat daarmee symbolisch een grote stap verder dan tien dagen geleden. Toen kondigde de Fed aan dat hij voor minstens 500 miljard dollar staatsobligaties en voor minstens 200 miljard dollar herverpakte hypotheken kocht.

Voorts stelt de Fed 300 miljard dollar ter beschikking om de kredietverlening aan ondernemingen en consumenten op peil te houden. Voor bedrijven die betalingsuitstel vragen, zijn er beperkingen op de betaling van dividenden en op de inkoop van eigen aandelen, meldt het persbureau Bloomberg. De Fed ondersteunt voor het eerst de markt van bedrijfsobligaties en bedrijfsvastgoed. Hij helpt ook de 50 staten en de lokale overheden. 

In vergelijking met de Fed is de Europese Centrale Bank (ECB) minder concreet over haar stimulus. 'We zullen al het nodige doen', zei voorzitster Christine Lagarde vrijdag

Kan een centrale bank onbeperkt geld creëren?

Ja. 'Vroeger, onder de goudstandaard, waren er beperkingen', zegt Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics. 'Bankbiljetten waren inwisselbaar in goud. De maximale geldcreatie van een centrale bank was onder de goudstandaard afhankelijk van de hoeveelheid goud die ze bezat.'

Maar het einde van de goudstandaard betekent ook het einde van de belofte van centrale banken om bankbiljetten om te wisselen in goud. De Grauwe: 'Sindsdien zijn er geen beperkingen meer. Een centrale bank kan uit het niets oneindig veel geld creëren.'

Zullen de maatregelen de economie ondersteunen?

'De maatregelen van de Fed zijn noodzakelijk', zegt William De Vijlder, de Belgische hoofdeconoom van BNP Paribas. 'Daarmee vermijdt de Fed dat de rente op staatsobligaties stijgt.' De Vijlder voegt eraan toe dat de beslissingen ook voorkomen dat de rente op hypothecaire kredieten stijgt. 'Om die reden is de aankoop van herverpakte hypotheken van cruciaal belang.'

Een centrale bank kan geen virus bestrijden. Maar ze kan wel de negatieve impact van een pandemie op de economische activiteit helpen te beperken. De centrale banken proberen vooral te maken dat de ondernemingen, gezinnen en overheden voldoende en goedkoop geld kunnen blijven lenen.

Zonder stimulus van de centrale banken dreigt een implosie van de economie.
Paul De Grauwe
Professor London School of Economics

Zonder tussenkomst van de centrale banken zouden de banken hun kredietverlening beperken. Ze vrezen dat ondernemingen en gezinnen die getroffen zijn hun leningen niet terugbetalen. Een vermindering van de kredietverlening zou zware negatieve gevolgen hebben voor de economie. De Grauwe: 'Zonder stimulus van de centrale banken dreigt een implosie van de economie.'

De Vijlder signaleert wel dat meer nodig is dan stimulus van de centrale banken. 'De echte vraag is wat de overheid kan doen in het vooruitzicht van een aanzienlijke daling van de economische activiteit en de daaruit voortvloeiende stijging van de werkloosheid. Een akkoord tussen het Witte Huis en het Congres wordt dringend.' Hij verwijst naar de gesprekken tussen de regering en het parlement over een budgettaire stimulus.

Is er geen risico van hyperinflatie?

Een verhoging van de geldhoeveelheid leidt in normale omstandigheden tot meer inflatie. Bij extreme geldcreatie kan hyperinflatie van vele duizenden procenten ontstaan, zoals in Duitsland in de jaren 20 en Venezuela nu. Sommige economen waarschuwden in 2008-2009 voor hoge inflatie, omdat de centrale banken tijdens de financiële crisis duizenden miljarden in de economie pompten. Maar de inflatie bleef laag.

Volgens De Grauwe is ook nu het risico op inflatie beperkt. 'Het inflatiegevaar is bijzonder laag omdat mensen cash willen en geld oppotten. Het risico op deflatie is groter dan dat op inflatie.'

Als de economie over bijvoorbeeld zes maanden herstelt en de centrale banken hun stimulus handhaven, kan de inflatie wel toenemen. De Fed moet dan de stimulus terugdraaien om een stijging  te voorkomen. 'De Fed heeft na de financiële crisis de stimulus afgebouwd', zegt De Grauwe. Hij verwijst naar de Amerikaanse renteverhogingen tussen 2015 en 2018 en de inkrimping van de balans. 'Ik heb vertrouwen in de centraal bankiers. Dat zijn onderlegde mensen.'

Dreigt geen explosie van de schuldenberg?

De stimulus van de centrale banken en regeringen zal de al hoge overheidsschuld fors doen stijgen. De Grauwe maakt zich daar voorlopig geen grote zorgen over. 'Zolang de rente laag is, vormen de hoge schulden geen probleem.'

Hij vindt dat de centrale banken de grote begrotingstekorten monetair moeten financieren. Dat wil zeggen dat de centrale banken geld drukken en overmaken aan de regeringen. Zo'n beleid voorkomt dat de kosten en begrotingstekorten die het gevolg zijn van het coronavirus leiden tot een sterke toename van de overheidsschuld.

'We moeten out of the box denken', onderstreept De Grauwe. 'Sommige landen zullen hun overheidsschuld enorm zien stijgen. Als de centrale banken die schuld niet financieren, moeten die landen daarna jarenlang een soberheidsbeleid voeren. In Europa staat de ECB voor de keuze: nu de tekorten financieren of later. Als ze het nu niet doet, moet ze later ingrijpen om landen als Italië overeind te houden.'

Kan de Fed nog meer doen?

'De Fed kan ook beslissen niet alleen obligaties en ander schuldpapier te kopen maar ook aandelen. De Japanse en Zwitserse centrale banken kopen al jaren aandelen. Een andere optie is helikoptergeld. Dat wil zeggen dat de centrale banken geld creëren en rechtstreeks overmaken aan de gezinnen. Een nadeel van helikoptergeld is dat ook rijke gezinnen die de extra cash niet nodig hebben geld ontvangen.

'Een centrale bank heeft altijd buskruit', besluit De Grauwe. 'Een centrale bank kan op haar balans nulletjes toevoegen, er is geen limiet.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud