Venezuela wacht onzekere toekomst

Foto: AFP ©AFP

Venezuela is in rouw, want het verloor zijn legendarische leider Hugo Chávez. Hoe het voort moet met het Latijns-Amerikaanse land na de dood van de linkse populist is koffiedik kijken.

Wat jarenlang ondenkbaar leek, is gebeurd. Hugo Chávez is van het politieke toneel verdwenen in Venezuela. Niet de politieke oppositie wist hem te overwinnen, maar wel kanker.

Onmiddellijk rijst de vraag hoe het voort moet met het Latijns-Amerikaanse land. Want 14 jaar lang belichaamde Chávez Venezuela. De toekomst oogt, zeker op korte termijn, erg onzeker.

1 Wat gebeurt er op korte termijn?

Chávez is gestorven voor hij opnieuw de eed heeft afgelegd als president. De grondwet stipuleert dan dat de Venezolanen uiterlijk 30 dagen na de dood van hun leider opnieuw naar de stembus moeten om een nieuw staatshoofd te kiezen.

Volgens de grondwet treedt de voorzitter van het parlement in afwachting van die nieuwe stembusslag op als interim-president. Maar de autoriteiten wijken van dat schema af. Ze beslisten in de nacht van dinsdag op woensdag dat vicepresident Nicolás Maduro, Chávez' kroonprins, voorlopig de honneurs waarneemt.

2 Staat een opvolger klaar?

De dood van Chávez zou wel eens het startschot kunnen zijn voor een bitse opvolgingsstrijd in zijn Verenigde Socialistische Partij van Venezuela (PSUV). Want een onbetwiste opvolger staat niet klaar om het leiderschap over te nemen.

Chávez schoof begin december 2012, vlak voor zijn vierde operatie in Cuba, zijn vicepresident en minister van Buitenlandse Zaken Nicolás Maduro naar voren als kroonprins. Dat hoeft niet te verbazen. Sinds Chávez in 1992 een mislukte coup pleegde, streed de ex-buschauffeur en vakbondsleider onverschrokken aan diens zijde. De weinig charismatische Maduro heeft de reputatie een gematigde ‘chavista’ en een ‘verzoener’ te zijn.

Ook Elías Jaua meent aanspraak te kunnen maken op het leiderschap van de PSUV. Tot 10 oktober 2012 was hij vicepresident. Hij bevindt zich in het ‘radicale’ kamp van het ‘chavismo’. Zijn presidentiële ambities kregen evenwel een knauw nadat hij het half december tijdens gouverneursverkiezingen in de staat Miranda had moeten afleggen tegen oppositieleider Henrique Capriles Radonski. Die 40-jarige charismatische, energieke advocaat zou bij nieuwe presidentsverkiezingen wel eens opnieuw het speerpunt van de oppositie kunnen zijn. Als die er al in slaagt de rangen gesloten te houden.

Ten slotte koestert ook Diosdado Cabello heel wat aspiraties in het PSUV-kamp. De voorzitter van het parlement behoort net als Maduro tot de ‘chavistas’ van het eerste uur. Hij heeft een geweldige troef in handen. Als ex-topmilitair heeft hij heel wat connecties in het leger.

3 Welke rol speelt het leger?

De militairen kunnen de strijd om de opvolging van Chávez in de Partido Socialista Unido de Venezuela (PSUV) de volgende weken en maanden in een beslissende plooi leggen. Het leger speelt  een belangrijke rol in de Venezolaanse maatschappij. Liefst 11 van de 23 gouverneurs in het land hebben een verleden bij de strijdkrachten. En in de regering staan drie ministeries onder leiding van nog actieve militairen.

Maar ook in de door de armen en de welzijnsorganisaties fel geprezen sociale projecten speelt het leger in Venezuela een vooraanstaande rol. De soldaten organiseren bijvoorbeeld de voedselbedeling, zowel in de grote steden als in het binnenland. Als het leger dat omvangrijke apparaat ter beschikking stelt van een van Chávez’ troonpretendenten, is de opvolgingsstrijd wellicht beslecht.

4 Overleeft het ‘chavismo’ Chávez?

Venezuela schoeien op de leest van het ‘socialisme van de 21ste eeuw’, dat was jarenlang de grote betrachting van Hugo Chávez. Kan het ‘chavismo’ zijn roerganger overleven zoals het peronisme bijna vier decennia na de dood van Juan Perón nog altijd de dominante politieke stroming in Argentinië is?

De meningen lopen uiteen. Sommige analisten betogen dat het ‘chavismo’ zonder Chávez geen lang leven beschoren is omdat geen van diens potentiële opvolgers het broodnodige charisma heeft om de verschillende strekkingen in de beweging te blijven verzoenen.

Anderen schatten de overlevingskansen vrij hoog in zolang de olieprijs hoog blijft. Dankzij de olie-inkomsten wist Chávez de afgelopen jaren zijn alombekende sociale programma’s te financieren en de levensstandaard van de armste lagen van de bevolking te verbeteren.

‘Zolang de nieuwe leider die programma’s kan blijven ‘smeren’ met olie-inkomsten, blijft het chavismo overeind’, luidt het. Zelfs als oppositieleider Henrique Capriles aan de macht komt. Die gaf immers al aan de sociale projecten van Chávez te willen behouden en ze te willen optimaliseren.

5 Voor welke uitdagingen staat het land?

Chávez’ opvolger wacht een allesbehalve gemakkelijke klus. Hij mag zijn mouwen opstropen om enkele economische varkentjes te wassen. Net als in heel wat Europese landen zijn de Venezolaanse overheidsfinanciën recentelijk aardig ontspoord.

De presidentsverkiezingen van oktober vorig jaar zijn daar niet vreemd aan. In een poging zijn rivaal Henrique Capriles het nakijken te geven, draaide Chávez de geldkraan open. Met succes. Hij sleepte niet alleen een nieuw mandaat in de wacht. Meteen kreeg ook de economie een boost: het bruto binnenlands product trok in 2012 wellicht met 5,5 procent aan.

Maar tegelijk nam de kloof tussen inkomsten en uitgaven onhoudbare proporties aan. Om dat gat te dichten zou de nieuwe president de sterke bolívar kunnen devalueren. Zonder risico is die maatregel evenwel niet. De inflatie - die al rond 20 procent schommelt - dreigt voort te escaleren omdat het duurder wordt om goederen te importeren.

Uit schrik voor devaluaties potten heel wat Venezolanen de afgelopen maanden al dollars op. De vrees voor een dollarschaarste neemt toe. Dat scenario zou een ramp zijn voor een land dat zo erg afhankelijk is van de invoer van heel wat basisgoederen. Ten slotte moet de nieuwe Venezolaanse leider op zoek gaan naar recepten om de economie draaiende te houden. Want in 2013 dreigt een forse terugval.

6 Wat zijn de gevolgen voor de rest van de wereld?

Nu Hugo Chávez in Venezuela van het politieke toneel verdwenen is, verliest links in Latijns-Amerika ook een belangrijke gids. De leiders van Cuba, Ecuador, Bolivia en Peru wenden de blik dan waarschijnlijk naar hun evenknieën in Brazilië en Argentinië om de voortrekkersrol op zich te nemen. Maar ook de regimes in pakweg Iran, China en Syrië verliezen met Chávez een gewaardeerde bondgenoot.

De westerse wereld zal in de verdwijning van Chávez wellicht eerder een opportuniteit zien. En dan vooral de energiebedrijven. Mogelijk krijgen die ondernemingen - die de afgelopen jaren door Chávez’ nationaliseringsoperaties weggejaagd zijn - opnieuw toegang tot ’s lands bodemrijkdommen. Buitenlands kapitaal is in elk geval welkom om de energie-infrastructuur te moderniseren.

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud