Drones, het wilde westen van de oorlogvoering

Een dronebeeld van de Syrische rebellenstad Idlib ©REUTERS

Kamikazedrones, zwermdrones of rugzakdrones. Je kan het zo gek niet bedenken of het bestaat. De militaire dronemarkt boomt, met compleet nieuwe technologieën, producenten én kopers. 'Dit creëert een groot internationaal veiligheidsprobleem', waarschuwde de VN deze week.

Op de zonnige zaterdagmiddag van 20 juni rijdt IS-strijder Fayz al-Akal met zijn bromfiets rond in het Syrische al-Bab, op een steenworp van Aleppo. Zijn jongere broer zit achter hem op de motor. Of ze de drone met de ‘zwaardraket’ gehoord hebben, zullen we nooit weten. De Hellfire R9X, zo heet het ding officieel, ontploft niet. Wel komen net voor de inslag zes lange zwaarden tevoorschijn die het doelwit in stukken hakken. De expliciete beelden op Twitter laten weinig aan de verbeelding over.

Deze drone met ‘zwaardraket’ of ‘ninjaraket’ is een van de duizenden nieuwe drones en technieken. Terwijl vliegtuigmaatschappijen in coronatijden amper overleven, gaat het goed met de luchtvaart waar geen passagiers aan te pas komen. Erg goed. Minstens honderd landen bezitten militaire drones. Dat is bijna een verdubbeling tegenover tien jaar geleden. Ook bij rebellengroepen en terreurorganisaties zijn drones steeds populairder.

De reden is niet ver te zoeken. ‘Het is een verleidelijke technologie om met precisie dodelijk geweld in te zetten’, zegt Dan Gettinger van het Centrum voor Dronestudie in New York. ‘Het is ook minder risicovol dan troepen sturen.’

Volgens Gettinger zijn wereldwijd minstens 30.000 militaire drones in gebruik. Tel daarbij de commerciële drones, en dan gaat het aantal in de miljoenen. Het is onmogelijk te weten hoeveel er exact in omloop zijn. ‘Sommige landen houden hun voorraad liever geheim.’ Om dezelfde reden is het moeilijk de omzet van de markt in te schatten. ‘In 2019 was het defensiebudget voor drones van de VS alleen al 8,29 miljard euro. Dat geeft een indicatie.’ Dat het over een miljardenmarkt gaat, lijdt geen twijfel.

Lichter, sneller en goedkoper

Behalve een aantal grote westerse spelers gooien steeds meer middeninkomenslanden zich op de dronemarkt: Turkije, Algerije, Iran, Taiwan, Wit-Rusland, Zuid-Afrika, Oekraïne of de Verenigde Arabische Emiraten.

Opmerkelijk is dat die landen niet geïnteresseerd zijn in de aankoop van grote en dure Amerikaanse drones, zoals de Reaper. Dat is een drone van meer dan 2 ton met een vleugelbreedte vergelijkbaar met die van een passagiersvliegtuig. Nee, ze willen kleinere, goedkopere en snellere drones.

De meeste analisten zijn het erover eens dat de oorlogen in Syrië en Libië anders waren gelopen zonder de inzet van Turkse drones.

‘De voordelen zijn legio’, zegt Wim Zwijnenburg, werkzaam bij de Nederlandse vredesorganisatie PAX en coördinator van het European Forum on Armed Drones. ‘Ze zijn gemakkelijk te importeren, in elkaar te zetten of te produceren. Bovendien is er geen satellietondersteuning voor nodig. Interessant als je niet afhankelijk wil zijn van westerse systemen.’

Hoe werkt de nieuwe generatie drones? Populair zijn drones die in zwermen opereren. Met tientallen of honderden tegelijk moeten ze in staat zijn een doelwit aan te vallen, wat het onmogelijk maakt voor de luchtverdediging om ze allemaal uit te schakelen.

Of neem de rugzakdrone. Dat is een tube die een drone bevat en die een soldaat gemakkelijk kan meenemen. Officieel heten ze loitering munitions of‘rondcirkelende munitie’. Een voorbeeld is de Amerikaanse Switchblade, die werd ingezet in Irak en Syrië tegen IS. Ondertussen is er ook een Poolse en een Turkse versie.

Kamikazedrone

Van die kleinere drones bestaan ook grotere varianten met meer explosieven: de kamikazedrones. Wat ze doen? Zoals de naam doet vermoeden, storten ze zich kamikazegewijs op een target en exploderen. De Houthi’s in Jemen maken ze met de hulp van Iran.

Ook gevestigde namen zien kansen op de militaire dronemarkt. Boeing lanceerde midden mei de Royal Wingman. Dat is een drone die bemande gevechtsvliegtuigen zoals een F35 kan vergezellen.

Waar al die drones worden ingezet? ‘Het is vooral druk boven Libië, Syrië en Jemen’, zegt Gettinger. ‘Zeker Libië is één groot speelveld voor drones.’ Hoewel Russische drones boven Oekraïne niet vergeten mogen worden, voorspelt Gettinger dat we vooral boven het Midden-Oosten steeds meer drones zullen zien.

Schoonzoon van Erdogan

De opvallendste gebruiker van drones is Turkije. Syrië bleek een testcase. Vandaag vliegen Turkse drones ook boven Libië, Irak en de Middellandse Zee. Turkije staat tweede op de lijst van de actiefste gebruikers van drones, na de VS.

Turkije produceert zijn drones zelf. Die boven Syrië en Libië zijn van de hand van het Turkse bedrijf Baykar. Aan het hoofd staat Selçuk Bayraktar, de schoonzoon van president Recep Tayyip Erdogan.

België bestelt ‘vrij oud systeem’

Ook België heeft drones besteld voor het leger. Het gaat om vier Amerikaanse drones, goed voor 226 miljoen euro. In 2023 en in 2024 worden er telkens twee geleverd. Ze zijn van het type MQ9b-Skyguardian, een andere naam voor de bekendere Reaper.

Volgens adjunct-woordvoerder van Defensie Laetitia Gérard zal het leger ze inzetten voor ‘verkenningsopdrachten voor de EU en de NAVO’. Daarnaast zullen ze ‘een rol spelen in het proces van identificatie en doelwitbepaling’.

‘Je kan je de vraag stellen of België niet een vrij oud systeem aankocht’, aldus Zwijnenburg. ‘Grote drones zijn alleen interessant als de tegenstander er niets tegen kan doen. Zodra het serieuzer wordt, ben je er eigenlijk niets mee.’ Dat zulke drones iets zijn voor oorlogen uit het verleden is precies wat vele middeninkomenslanden zeggen door hun focus op kleinere, snellere en goedkopere drones. Ze vliegen lager en zijn met meer.

Een analyse die ook de Amerikanen maken. De voorbije maanden liet de Amerikaanse Air Force optekenen dat haar Reapers ‘gemakkelijk uit de lucht te schieten zijn’ en dat ze ‘de optie verkent om goedkopere en commerciële drones aan te kopen’.

De meeste analisten zijn het erover eens dat de oorlogen in Syrië en Libië anders waren gelopen zonder de inzet van Turkse drones. In februari richtten Turkse drones in het Syrische Idlib een ravage aan onder Assads troepen. En in Libië lieten ze het machtsevenwicht de voorbije maanden kantelen in het voordeel de Regering van Nationaal Akkoord, die door de Turken wordt gesteund.

Andere Turkse bedrijven zetten in op kamikazedrones. Die willen ze inzetten aan de grens met Syrië en in de strijd tegen de PKK in eigen land. ‘Turkijes nieuwe soldaten in de lucht’, noemde een populaire Turkse krant ze.

Wetgeving niet mee

Kamikazedrones, drones met zwaardraketten, zwermdrones,… kan dat zomaar? ‘Het concept van een gewapende drone verandert razendsnel maar de wetgeving is niet mee’, zegt Zwijnenburg. ‘Dat baart ons zorgen.’

Zwijnenburg is niet de enige. ‘We zijn niet voorbereid op de toenemende verspreiding van kleine onbemande drones in het Midden-Oosten’, zei de Amerikaanse marinegeneraal Kenneth McKenzie midden juni. Vooral de dronezwermen zorgen voor nervositeit.

Een extra uitdaging is de vage grens tussen commerciële en militaire drones. ‘Op commerciële drones, die oorspronkelijk bedoeld zijn voor bijvoorbeeld het besproeien van akkers, worden camera’s of bommen gemonteerd’, zegt Zwijnenburg. ‘Niet eens zo moeilijk en vooral veel goedkoper.’

Zwijnenburg roept op tot transparantie en open overleg op wereldschaal. ‘Er worden duizenden types drones ontwikkeld. Als er geen afspraken komen, wordt het nog meer het wilde westen dan het nu al is.’

Dat is ook wat de Verenigde Naties woensdag onomwonden zei. ‘De wereld gaat een tweede dronetijdperk in’, klonk het in een nieuw rapport van het Hoog Commissariaat voor de Mensenrechten. ‘Een groot aantal staten en niet-statelijke actoren zetten steeds geavanceerdere dronetechnologieën in, wat een groot en snel groeiend internationaal veiligheidsprobleem creëert.’ Wat de VN vooral verontrust, is het gebrek aan publieke discussie over hoe ethisch, wettelijk en effectief militaire drones en de bijhorende strategieën zijn.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud