Onafhankelijk Koerdistan verder weg dan ooit

Iraakse troepen op weg naar het centrum van Kirkoek. ©AFP

Begin deze week verloren de Iraakse Koerden de stad Kirkoek aan de regering in Bagdad. En dat heeft grote gevolgen. ‘Ik huil omdat we de komende honderd jaar geen onafhankelijk land krijgen’, zegt een jonge Koerd.


Van onze correspondent in Kirkoek, Harald Doornbos

De barricade was opgeworpen op de hoofdweg in Noord-Kirkoek, vlak bij de uitvalsweg naar de regiohoofdstad Erbil. Blokken beton, brandende banden en dikke zwarte rookwolken hielden ons er staande. Voor ons stond een meute schreeuwende Koerden. Peshmergastrijders, leden van de PKK en Koerdische vrijwilligers. Sommigen waren bewapend met stokken, anderen met geweren.

©Mediafin

Razend waren ze. Terwijl het Iraakse leger en zijn sjiitische bondgenoot PMU maandag naar het Noord-Iraakse Kirkoek oprukten, beseften de Koerdische soldaten dat ze op het punt stonden om de strategisch erg belangrijke stad te verliezen. Een deel van de peshmerga vluchtten daarom. De barricade moest ‘Koerdische deserteurs’ tegenhouden voor de strijd losbarstte.

‘We houden iedere deserteur tegen die de stad probeert te verlaten zonder te vechten’, aldus een woedende man onder de zwarte rook. De aanwezigen lieten auto’s halt houden en doorzochten die. Af en toe schoten ze een salvo af vlak boven onze hoofden. Maar vooral schreeuwden ze leuzen tegen ‘Koerdische verraders’, Arabieren en tegen Iran.

Dat land is een bondgenoot van het Iraakse leger, dat Kirkoek - officieel geen deel van het semiautonome Iraaks Koerdistan - weer onder de controle van Bagdad wil brengen.

Toen de gevechten begonnen, konden we net op tijd naar een politiebureau wegvluchtten. Overal om ons heen werd geschoten. Strijders keken bezorgd - erg bezorgd. Ik zag hoe twee Koerden in militaire kledij snel een toilet ingingen en er in burgerkledij uitkwamen. Ze hadden duidelijk geen zin om als verraders te worden geëxecuteerd of door de aanstormende Irakezen krijgsgevangen te worden gemaakt.

KORT

Maandag nam het Iraakse leger de controle over de Noord-Iraakse stad Kirkoek over van Koerdische strijders. Maar de Koerden verloren de jongste weken nog veel meer: miljarden aan olie-inkomsten, bijna de helft van het grondgebied van het semiautonome Iraakse Koerdistan en hun goede relaties met de VS. Bovendien dreigt een interne burgeroorlog.

Een bewapende Koerd kwam op me af en zei: ‘Je bent een westerling, toch? Ik heb een boodschap voor de wereld: waarom bombarderen de VS het Iraakse leger en de sjiitische milities niet? Wij waren altijd de beste vrienden van de VS.’ Daarna rende hij weg, met zijn geweer in de handen.

Uiteindelijk viel Kirkoek binnen twaalf uur, zonder dat er echt om werd gevochten. Hoe dat kan? Het begon met de PUK, een van de twee grote politieke partijen in Iraaks Koerdistan. De oppositiepartij zetelt in Sulaymaniyah, een stad bij de grens met Iran, en onderhoudt goede banden met het sjiitische land.

Om die niet te beschadigen besloot de leiding dat het onverstandig zou zijn te vechten tegen het Iraakse leger en de sjiitische strijdgroep PMU, ook bondgenoten van Iran. Toen die Kirkoek daadwerkelijk aanvielen, trokken de PUK-peshmerga’s zich dus terug.

En dat had grote gevolgen. De verdediging van de stad viel in duigen, waardoor ook de peshmerga’s van de KDP zich terugtrokken. Die partij, die zetelt in Erbil en goede banden heeft met Turkije, is aan de macht in Iraaks Koerdistan. Nadat de KDP-strijders waren verdwenen, beslisten ook die van de PKK maar te vertrekken.

Een Iraakse jongen sleurt een Koerdische vlag over de grond. ©AFP



Dat Kirkoek zo gemakkelijk viel, is erg opvallend. Want de verovering betekent dat de droom van een onafhankelijk Iraaks Koerdistan verder weg is dan ooit. Niet alleen verloren de Koerden de strategische stad die ze in 2014 veroverden toen de terreurbeweging IS ze dreigde in te nemen.

Ze speelden ook de belangrijke olievelden - die 6 miljard dollar per jaar aan inkomsten genereren - ten westen van de stad kwijt, net als heel wat andere gebieden. In totaal raakten de Iraakse Koerden in 48 uur ruim 40 procent van Iraaks Koerdistan kwijt aan Bagdad.

Bovendien heeft de val van Kirkoek geleid tot nog meer onderlinge strijd tussen de KDP en de PUK. Ze beschuldigen elkaar van ‘verraad in Kirkoek’ en kunnen elkaars bloed drinken. Sommige waarnemers in Noord-Irak houden er rekening mee dat Iraakse Koerdistan in tweeën zal breken: een Koerdistan geleid door de KDP rond Erbil en een rond Sulaymaniyah geleid door de PUK.

Sommigen vrezen nog erger: een Koerdische burgeroorlog tussen de KDP en de PUK. De economie is nu al aan het instorten: door de recente boycot van Bagdad mogen internationale vluchten niet naar de regio vliegen.

Maar zelfs daarmee houdt de ellende voor de Iraakse Koerden niet op. Door een omstreden onafhankelijkheidsreferendum dat ze vorige maand hielden, hebben ze de goede relatie met het Westen verpest. Vooral de Verenigde Staten hadden de Koerden uitvoerig gewaarschuwd om niet met het referendum door te gaan. Omdat de VS ook een bondgenoot van de Iraakse regering in Bagdad zijn, willen ze koste wat het kost Irak als eenheidsstaat behouden.

De stemming in Koerdistan wordt nog het beste samengevat door de Koerdische jongen naast wie ik deze week in de auto zat. Op de weg vanuit Kirkoek naar Erbil zette hij plotseling zijn wagen aan de kant. Hij zei dat een band lek was. Na vijf minuten stapte hij terug in de auto, met rode ogen. Al snel gaf hij toe dat er niks met de band aan de hand was. “Ik moest huilen’, zei hij. ‘Omdat we de komende honderd jaar weer geen onafhankelijk Koerdistan krijgen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content