reportage

Waarom de slag om Kobani zo cruciaal is

Rookpluimen rijzen op uit Kobani. ©AFP

Zal Kobani in handen vallen van Islamitische Staat? Of zal de Koerdische enclave in het noorden van Syrië het redden? Al weken is de wereld in de ban van de Slag van Kobani. Wat is er aan de hand? Waarom hechten Koerden, Islamitische Staat, Turkije en Amerika zo’n groot belang aan een anoniem stadje waar tot voor kort niemand van gehoord had?

Om te begrijpen hoe belangrijk de slag van Kobani is, is een kaart handig. Kobani is dat kleine gele stipje - helemaal in het uiterste noorden van Syrië, vlak tegen de grens met Turkije. Aan drie kanten - het oosten, het zuiden en het westen - is de stad omsingeld door donker gebied: daar zit Islamitische Staat (IS). Kobani is de Koerdische naam van de stad. De Arabische naam luidt Ayn al-Arab (letterlijk: bron van Arabieren). IS spreekt dan weer van Ayn al-Islam (bron van islam). Kobani slaat zowel op de stad als op de landelijke regio eromheen.

Noord-Syrië ©Mediafin

Hoe is de situatie in Kobani?

Islamitische Staat begon op 15 september met een offensief op de regio Kobani. Tot dan was de enclave een stuk groter - ongeveer 40 bij 25 km (1.000 km2). Maar met Amerikaanse zware wapens die IS in Irak buitmaakte op het Iraakse leger, kon de organisatie een bres slaan in de verdediging van Kobani. De Koerden verloren in twee weken tijd zo’n 100 dorpen in de enclave. Van de 1.000 km2 rest nog slechts 8 km2. Twee weken later bombardeerden de VS voor het eerst de IS-stellingen in de regio in een poging hun verovering van de stad te stoppen.

Rookpluimen rijzen op uit Kobani. ©AFP

Zowat de helft van Kobani-stad is nu in handen van IS, terwijl de Koerden met moeite de rest verdedigen. In de door IS gecontroleerde wijken van de stad wonen geen burgers meer. Alle huizen staan er leeg, de Koerdische burgers zijn gevlucht voor de aanstormende IS-strijders. In het Koerdische stadsdeel bevinden zich nog een paar honderd burgers. Het gaat vooral om bejaarden en arme families die niet weg willen of geen geld hebben om te vertrekken.

Waar zijn de inwoners naartoe gevlucht?

De inwoners van de Kobani-regio zijn aanvankelijk naar Kobani-stad gevlucht, en vervolgens naar Turkije. Het enige gebied waar IS niet zit, in het noorden, ligt immers aan de Turkse grens. Elders zitten de Koerden in de val.

100
In twee weken tijd hebben de Koerden in de regio Kobani zo'n 100 dorpen verloren aan de strijders van IS.

100.000 à 150.000 burgers, grotendeels etnische Koerden, zijn gevlucht naar Turkije. De Turkse autoriteiten en Koerdische hulpgroepen verstrekken hun tenten en voedsel. Alleen burgers uit Kobani - geen strijders dus - mogen van de Turkse autoriteiten naar Turkije vertrekken. Ze mogen echter niet terug om bijvoorbeeld nog wat spullen op te halen of om de stad te verdedigen. Ook is het hun verboden hun auto - vaak hun enig overgebleven bezit - mee te nemen naar Turkije. Het gevolg is dat in niemandsland duizenden achtergelaten auto’s staan. Ondanks de inslaande granaten en de geweerschoten zitten in sommige voertuigen nog burgers. Zij weigeren hun auto achter te laten.

Kunnen Koerden vanuit Turkije hun lotgenoten in Kobani te hulp snellen?

Nee, het Turkse leger heeft de grens met het Koerdische deel van Kobani volledig afgesloten met hekken, tanks, soldaten en mijnenvelden. Het is voor de Koerden dus zo goed als onmogelijk om vanuit Turkije wapens of manschappen aan te voeren. De grens is zo hermetisch afgesloten dat zelfs de Amerikanen over moesten gaan tot het droppen van wapens voor Kobani via de lucht. De Koerden en de Amerikanen nemen dat de Turken bijzonder kwalijk. Want als Turkije gewoon even het grenshek had geopend, konden de wapens binnen een minuut naar de Koerden worden gebracht, die in Kobani op nauwelijks 50 meter afstand van de grensovergang zitten.

Waarom stelt Turkije zich zo stug op en doet het zo moeilijk over steun aan de Koerden?

Voor de Turken is de internationale grens Turkije-Syrië heilig. Het Turkse leger staat hier niet om in te grijpen in Syrië, maar om Turks grondgebied te verdedigen, zeggen de Turkse soldaten. Dus zolang de partijen in Syrië niet de internationale grens met Turkije oversteken, doet het Turkse leger niets.

Turkije stuurde gisteren pro-Turkse Iraakse Koerden naar Kobani. ©REUTERS

Maar er is meer. De Koerdische verdedigers van Kobani behoren tot de YPG (Volks Verdedigings Eenheden). De YPG in Syrië is nauw verbonden met de PKK, de linkse Koerdische Arbeiderspartij in Turkije. Omdat Turkije en de PKK al 30 jaar verwikkeld zijn in een bloedig conflict, wordt de PKK in Turkije beschouwd als een gevaarlijke terroristische groep. Omdat de YPG min of meer de Syrische PKK is, heeft Turkije ook een bloedhekel aan die groep. Dat verklaart direct waarom Turkije zo fel gekant is tegen het helpen en bewapenen van de verdedigers van Kobani. Terwijl de wereld de Koerden in Kobani ziet als nobele strijders tegen de barbaren van IS, beschouwen velen in Turkije Kobani juist als een stad in handen van Koerdische terroristen die nu ‘terecht’ in de pan worden gehakt door strijders van IS.

‘Laten we niet vergeten’, zegt een Turkse burger bij de grens met Kobani, ‘dat IS nog nooit een terroristische aanslag heeft gepleegd tegen Turkije, terwijl de PKK/YPG er duizenden hebben gepleegd. Waarom zouden wij hen nu juist te hulp komen?’

Waarom is Kobani zo belangrijk voor de Koerden?

Voor de YPG is Kobani van cruciaal belang omdat het een van de drie Koerdische enclaves is die ze in handen hebben. Afgezien van Kobani is er Afrin, in het westen, en Hassakah, in het oosten tegen de grens met Irak. Al die Koerdische enclaves grenzen aan Turkije. De YPG probeert al de hele oorlog om die drie enclaves met elkaar te verbinden, waardoor een groot deel van Noord-Syrië Koerdisch zou worden. De Koerden noemen dit deel Rojava (‘daar waar de zon ondergaat’) ofwel West-Koerdistan. Het Koerdische deel van Turkije noemen ze Noord-Koerdistan. Het Iraakse deel van Koerdistan heet gewoon Koerdistan.

Velen in Turkije vinden dat Kobani als stad van terroristen terecht in de pan gehakt wordt door IS.
Harald Doornbos
Onze correspondent in Turkije

Uiteindelijk willen veel Koerden die drie delen bij elkaar voegen waardoor een groot Koerdistan ontstaat en Irak, Syrië en Turkije uit elkaar vallen. Als Kobani dus valt is de kans levensgroot dat ook de enclaves Afrin en Hassakah eraan gaan. Ofwel: exit West-Koerdistan. Het behoud van de enclaves in Syrië is dus cruciaal voor de Koerden, de PKK en de droom van een verenigd Koerdistan.

Ankara is er dan ook als de dood voor dat de Syrische burgeroorlog drie Koerdische enclaves oplevert die allemaal grenzen aan Turkije en die in handen zijn van de YPG, die dus pro-PKK is. Turkije probeert nu de alleenheerschappij van de YPG in Kobani te breken door er pro-Turkse Iraakse Koerden, de zogenaamde peshmerga’s, naartoe te sturen. Gisteren zijn zo’n 150 peshmerga’s uit Irak naar Turkije overgevlogen. Ze mogen over land uitzonderlijk naar Kobani reizen. YPG zit echter niet op die peshmerga te wachten, maar wel op de zware wapens die ze meebrengen.

Waarom probeert IS Kobani zo hardnekkig te veroveren?

IS vecht zo hard voor Kobani omdat die stad ook voor hen van groot belang is. Kobani is een van de weinige gebieden in Noordoost-Syrië die nog niet in handen zijn van IS. De stad moet eerst veroverd worden voordat IS zijn volgende plan kan uitvoeren: Aleppo innemen, evenals het noordwesten van Syrië, waar nu nog gematigde rebellen zitten.

Een Syrisch vluchtelingenkamp in Turkije. ©EPA

IS heeft de voorbije weken wel al heel wat strijders verloren - alleen al in Kobani zouden er 480 gesneuveld zijn. Langzaam maar zeker verzwakken de luchtaanvallen door de Amerikanen en hun partners de Islamitische Staat. De extremisten zijn nu bang dat hun tegenstanders op de grond (de YPG-Koerden, de gematigde rebellen en het Syrische regeringsleger) gebruik zullen maken van die luchtaanvallen en gebied heroveren.

De Koerden in Irak en in Syrië zijn het meest pro-Amerika. IS beschouwt hen dan ook als ‘veredelde Amerikaanse grondtroepen’. Daarom is het voor IS van cruciaal belang om die ‘lokale grondtroepen’ uit te schakelen. IS wil duidelijk de boodschap geven dat iedereen die samenspant met het Westen uitgeroeid zal worden.

Waarom doen de VS zoveel moeite om IS uit Kobani te verdrijven?

Voor de Amerikanen is de redding van Kobani inmiddels ook van groot belang. Kobani is de enige weg om de IS-hoofdstad Raqqa te bereiken. Als Kobani valt, is het hart van het IS-kalifaat veiliggesteld. Ook realiseren de Amerikanen zich dat de Koerden een betrouwbare bondgenoot zijn in de strijd tegen IS, veel betrouwbaardere dan Arabische rebellengroepen die zogenaamd gematigd zijn maar in de praktijk vaak met de terreurgroep Al-Qaeda heulen.

Kobani is een modern Stalingrad. In het klein jawel, maar de belangen zijn oneindig groot.
Harald Doornbos
Onze correspondent in Turkije

Voorts beseffen de Amerikanen dat Kobani een ware magneet is voor IS-strijders. Daardoor kunnen ze met hun luchtaanvallen ‘makkelijk’ in één keer een groot aantal IS-strijders uitschakelen. Omdat er geen burgers meer zijn in de gebieden rond Kobani waar IS zich bevindt, kan alles wat beweegt plat worden platgegooid. De Amerikanen zeggen ook dat ze tevreden zijn met de gang van zaken rond de stad, omdat elke IS-strijder die er wordt gedood niet meer kan vechten in Irak of in het Westen terroristische aanslagen kan plegen.

Wie de Slag om Kobani wint, heeft grote kans om de oorlog te winnen in Noord-Syrië. Kobani is dus zowat een modern Stalingrad. In het klein jawel, maar de belangen zijn oneindig groot.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud