analyse

Overlijden opperrechter zet extra spanning op presidentsrace

Donald Trump reageerde vrijdagavond op het overlijden van Ruth Bader Ginsburg. ©AFP

Het overlijden van opperrechter Ruth Bader Ginsberg heeft zware politieke gevolgen in de Verenigde Staten. Donald Trump roept zijn Republikeinse partijgenoten alvast op om snel werk te maken van de benoeming van een opvolger.

De Amerikaanse president deed de oproep in een tweet. 'Wij zijn in deze positie van macht en van belang geplaatst om beslissingen te nemen voor de mensen die ons zo trots hebben verkozen, waarvan de selectie van een opperrechter van het Hooggerechtshof al lang als de meest belangrijke beschouwd wordt. We hebben deze verplichting, zonder vertraging!'

Daarmee zit Trump zijn Republikeinse partijgenoten, die de meerderheid vormen in de Senaat, achter de veren ondanks de nakende verkiezingen toch vaart te maken met de benoeming van een opvolger voor Ruth Bader Ginsberg.

Het overlijden van de liberale rechter, op 87-jarige leeftijd ten gevolge van kanker, zorgt voor politieke hoogspanning op minder dan twee maanden van de verkiezingen tussen Trump en zijn Democratische uitdager Joe Biden.

Als het snel gaat, krijgt Trump de kans om een opvolger te installeren. Dat zou al de derde door Trump benoemde rechter zijn. Aangezien de rechters in het negenkoppige hof zitten voor het leven, is de aanstelling een van de meest invloedrijke beslissingen die een president kan nemen. Trump kan daarmee de samenstelling van het Hof voor lange termijn betonneren in conservatief voordeel. Met een extra rechter van Trump-signatuur zou het conservatieve overwicht met 6 tegen 3 overduidelijk zijn.

De vraag is of de Republikeinse senatoren, die een nieuwe rechter moeten goedkeuren, de beslissing nog voor de verkiezingen van 3 november willen doordrukken. Senaatsvoorzitter Mitch McConnell alvast wel. Hij was er na het nieuws over 'RBG' als de kippen bij om te melden dat de Senaat snel zou schakelen om een keuze van Trump benoemd te krijgen.

Vier jaar geleden, in 2016, was de houding van de Republikeinen helemaal anders. In het laatste ambtsjaar van president Barack Obama blokkeerden de Republikeinen toen de benoeming van een nieuwe rechter onder het voorwendsel dat het in een verkiezingsjaar beter is om te wachten tot het volk zijn stem kan uitbrengen. Door hun meerderheid in de Senaat negeerden ze de keuze van Obama toen.

Sommige Republikeinen signaleerden al dat ze woord moeten houden en bij die positie moeten blijven om de uitslag van de presidentsverkiezingen af te wachten. Die twijfelaars staan echter onder zware druk om in het gareel te lopen en de wens van Trump uit te voeren en zijn nalatenschap te garanderen.

Tegelijk staan meerdere senatoren zelf voor een moeilijke herverkiezing op 3 november en moeten ze dus afwegen wat hun houding betekent voor hun eigen carrière. Onder andere Susan Collins, de meer gematigde senator uit de noordoostelijke deelstaat Maine, zit in die situatie.

Andere Republikeinse senatoren die onlangs lieten horen dat er beter gewacht wordt zijn Lisa Murkowski uit Alaska en Chuck Grassley uit Iowa. De invloedrijke Lindsey Graham uit South Carolina draaide al compleet zijn kar. Hij zei in 2018 klaar en duidelijk dat hij in een verkiezingsjaar geen rechter benoemd wil zien, maar meldde zaterdag dat hij Trump steunt en snel vooruit wil gaan.

En wat doet de gematigde Mitt Romney uit Utah, de enige Republikein die voor de impeachment van Trump stemde? De Republikeinen hebben een meerderheid van 53 versus 47 in de Senaat. Trump kan zich dus drie afvallers permitteren, want bij een fifty-fifty-stemming geeft de vicepresident alsnog de doorslag.

In principe is er nog voldoende tijd over om de benoeming rond te krijgen voor 3 november, al zou het wel opmerkelijk snel zijn. En dan vinden in volle verkiezingskoorts parallel met de campagnes in de Senaat beladen hoorzittingen en een stemming plaats die de inzet nog verhogen en de aandacht van andere thema's zoals de coronacrisis, de raciale spanningen en de economische inzinking kunnen afleiden.

Trump zelf heeft in ieder geval een lijst met mogelijke kandidaten klaar. Hij krijgt ook de kans om een strategische keuze naar voren te schuiven die zijn campagne ten goede kan komen en een push kan geven in de laatste rechte lijn. Als Trump een tweede verkiezing wint, en de Republikeinen behouden de meerderheid in de Senaat, dan zit hij sowieso gebeiteld om het hooggerechtshof verder vorm te geven.

Tegelijk is er de kwestie van een eventuele onbesliste verkiezing of een betwiste uitslag. Die kan dan uiteindelijk voor het hooggerechtshof belanden, zoals dat in 2000 tussen George W. Bush en Al Gore het geval was. Als een nieuwe rechter benoemd is, zijn de Republikeinen daar duidelijk in het voordeel. Is dat niet het geval, dan zijn er maar acht rechters en is een gelijkspel en een diepe constitutionele crisis dus mogelijk.

En wat wilde Ginsburg zelf? Zij zei op het einde van haar leven dat het haar wens was om pas vervangen te worden nadat een nieuwe president is geïnstalleerd.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud