Advertentie
Advertentie

Duurder dan goud en cocaïne

Een beetje crimineel met economisch inzicht handelt dezer dagen in neushoornpoeder. Het goedje brengt op de zwarte markt tot 70.000 euro per kilo op. Dat is meer dan een kilo cocaïne, heroïne of zelfs goud. Gevolg: in Afrika piekt het stropers­geweld en in Europa viseren hoorndieven de musea.

Neushoornpoeder is ‘hot’ in criminele kringen. Afhankelijk van de grootte en de kwaliteit brengt een hoorn - die doorgaans 2 tot 3 kilo weegt - 25.000 tot 200.000 euro op, weet Europol. De Europese politiedienst zit de illegale handel op de huid na de inbrakengolf in Europese musea dit jaar. Meer dan dertig musea kregen rondreizende bendes over de vloer, op zoek naar hoorns. In ons land waren er diefstallen in het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen en een vzw van oud-kolonialen in Namen.

Dat criminelen het enorme potentieel van musea, veilinghuizen en privécollecties hebben ontdekt, hoeft volgens een anonieme bron niet te verbazen. ‘Ze zijn bijzonder slecht beveiligd. Afrikaanse wildparken beschikken over bewapende bewakers die een militaire training kregen. Daar riskeren stropers van neushoorns hun leven, hier niet.’

De traditionele Chinese geneeskunde gebruikt neushoornpoeder al duizenden jaren. Gefortuneerde Aziaten slurpen het vermengd in thee omdat het kwalen als griep zou genezen. Een internationale conventie verbiedt echter de handel sinds eind jaren zeventig, wat de markt per definitie illegaal maakt. Tegelijk is de vraag de voorbije twee decennia ontploft. Omdat de economische groei van een reeks Aziatische landen het middel betaalbaar maakte voor de groeiende middenklasse.

Esmond Martin, een van ’s werelds meest gerespecteerde neushoornexperts, houdt de handel al dertig jaar in de gaten. De Verenigde Naties stelden hem begin jaren negentig zelfs aan als ambassadeur voor de neushoorn. Hij heeft de vraag naar neushoornpoeder zien verschuiven.

‘In de jaren zeventig was Jemen, waar neushoornhoorns nog altijd worden gebruikt om handvaten van dolken te versieren, nog de belangrijkste markt. Vandaag is die markt bescheiden. Midden jaren tachtig maakte de groeispurt van Taiwan, Japan, Hongkong en Zuid-Korea miljoenen inwoners rijk genoeg om het middel in te slaan. Intussen zijn die landen alweer een stap verder in hun ontwikkeling en heeft het geloof in de westerse geneeskunde er de vraag wat getemperd. De gretigste afnemers vind je nu in Vietnam, China en Thailand.’

Levensreddend

Omdat vervangproducten zoals buffelhoorn en zelfs bamboe terrein wonnen, bleven de prijzen aanvankelijk nog min of meer stabiel. ‘Tot 2007 ging een kilo hoorn gemiddeld voor 2.000 euro van de hand, in Jemen en in Azië. Maar vier jaar geleden ging het mis. Een hooggeplaatste Vietnamese ambtenaar lanceerde het gerucht dat neushoornpoeder hem van kanker had genezen. Terwijl daar geen enkel wetenschappelijk bewijs voor bestaat’, zegt Martin. Of hoe een griepmiddel door toedoen van een gezaghebbende stem op slag promotie maakte tot levensreddend medicijn. Wanhopige Aziaten die de dood in de ogen staren, hebben er grof geld voor over. Ook de mediaberichten over de potentieverhogende kracht van neushoornpoeder noemt Martin ‘bullshit’.

Martin staat niet alleen in zijn kritiek op de wetenschappelijke pretenties van neushoornpoeder. Menig wetenschapper maakt er brandhout van. Zo ook dokter Raj Amin, onderzoeker aan de Zoological Society of London. ‘Neushoornpoeder consumeren is even gezond als kauwen op je vingernagels’, stelde hij onlangs. Om de eenvoudige reden dat zo’n hoorn uit keratine bestaat, terug te vinden in vingernagels.

De harde wetenschappelijke bewijzen maken geen indruk op miljoenen welgestelde Vietnamezen en Chinezen. Tom Milliken is directeur van Traffic in de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. Traffic fungeert wereldwijd als luis in de pels van illegale circuits in wilde dieren. Milliken vlooide persoonlijk de neushoornmarkt in Vietnam uit. ‘In Vietnam behoren de kopers tot de politieke en economische elite. Ze bestellen het via het internet, de exacte verkooplocatie is nooit duidelijk. Al vind je het evenzeer open en bloot in grootsteden als Hanoi.’

Cathy Dean, de directrice van Save the Rhino, dat zich inzet voor het neushoornbestand, schetst de industrie die erachter schuilt. ‘In Vietnam verkopen ze zelfs vijzels en stampers met foto’s van neushoorns erop (om de hoorns te vermalen, red.). Terwijl de Vietnamezen officieel staalhard blijven ontkennen dat er vraag is naar het goedje.’

Precies om de Aziatische vraag naar neushoornhoorns en de exploderende prijzen in te dijken, heeft de Europese Unie dit jaar het laatste gat in de wet gedicht. De uitvoer van antieke hoorns, opgezette neushoornhoofden en jachttrofeeën buiten de EU is nu onmogelijk. Hoognodig, aldus Dean, die de prijzen op Britse veilinghuizen zag vertienvoudigen. ‘Tot voor een paar jaar werd een stel hoorns voor maximaal 10.500 euro geveild in Engeland. Vorig jaar verkochten veilinghuizen - provinciale, nota bene - een paar hoorns voor 105.000 euro. Meestal ging het om Aziatische kopers.’

Criticasters bestempelen die nieuwe Europese wetgeving dan weer als contraproductief. Ze zou het legale aanbod uithollen, de prijs nog meer de hoogte in jagen en meer gangsters richting musea en natuur­reservaten sturen.

Stropers met heli’s

Hoe dan ook: de dolle prijzen voor neushoornhoorns leiden in Afrika tot het grootste stropersgeweld in 15 jaar. De voorbije drie jaar stierven 800 Afrikaanse dieren een bloederige dood, vooral in Zuid-Afrika en Zimbabwe. ‘In dit tempo zijn er binnen twintig tot dertig jaar geen neushoorns meer’, zegt Cathy Dean. ‘Nu lopen er zo’n 20.000 witte en minder dan 5.000 zwarte in het wild.’

De tijd dat stropers zich met pijl en boog een weg door de rimboe baanden, ligt ver achter ons. Geruggensteund door stevige fondsen vliegen Zuid-Afrikaanse stropersbendes in en uit wildparken met helikopters, uitgerust met AK-47-geweren en geluidsdempers, nachtkijkers en verdovende pijltjes. Peperduur materiaal waarover de meeste parkwachters niet beschikken. De dieven verdoven de neushoorn, hakken de hoorns eraf en laten het dier zonder omzien hevig bloedend achter.

Over de illegale handelsroutes vanuit Afrika naar Azië hangt een waas van geheimzinnigheid. Sommigen vrezen dat de nauwe economische banden tussen China en Afrika de illegale handel in neushoornhoorns heeft vergemakkelijkt. Feit is dat niet alleen louche figuren de objecten smokkelen. Drie jaar geleden overhandigde een medewerkster van de Vietnamese ambassade in het Zuid-Afrikaanse Pretoria een man geld in ruil voor hoorns, op slechts enkele honderden meters van de ambassade. Een cameraploeg die een ander onderwerp aan het filmen was, legde het tafereel toevallig vast. Cathy Dean: ‘De hoorns lijken zelfs via de diplomatieke koffer het land uit gesmokkeld te worden.’

Exotische appetijt

Neushoornhoorns zijn het topje van de ijsberg. De appetijt van de gefortuneerde Aziaat voor exotisch wild reikt veel verder. ‘Alleen de drugshandel brengt wereldwijd meer op dan de illegale handel in wilde dieren en afgeleide producten. Vanwege het illegale karakter is het moeilijk daar een getal op te plakken’, zegt Cathy Dean van Save The Rhino. Ze wijst ook op een nieuwe trend: de illegale export van leeuwenbotten uit de privéreservaten van Zuid-Afrika naar Vietnam. ‘Leeuwenbotten vervangen tijgerbotten, omdat tijgers moeilijker te vinden zijn in het wild. In Zuidoost-Azië zie je een grote vraag naar levende reptielen en amfibieën.’

En dan is er natuurlijk altijd nog ivoor. De ivoorprijzen zijn de jongste vijf jaar verdubbeld in China. Het aantal ivoren objecten verkocht in Zuid-China - meer dan de helft illegaal - is verdubbeld sinds 2004, blijkt uit een pas gepubliceerde studie van ivoor- en neushoornexpert Esmond Martin. De Chinezen tonen zich erg vindingrijk in hun jacht op neushoornhoorns. China had de toelating gekregen levende neushoorns te kopen in Afrika, om ze naar eigen zeggen in Chinese dierentuinen te stallen. Het Amerikaanse blad Time ontdekte de ware aard van het zakenplan: de Chinese financier, een notoir wapenproducent, wou de dieren kweken voor hun hoorns.

Bezorgde zoos

Terug naar de Europese musea. Die hebben intussen hun les geleerd. Toen dieven eind augustus met de glimlach aan de haal gingen met twee hoorns uit het Engelse National History Museum in Tring, dachten ze als rijke lieden buiten te stappen. Tot ze erachter kwamen dat de directie, net als die van vele andere musea, de echte hoorns uit voorzorg had vervangen door valse.

Bij de Europese dierentuinen beginnen ze zich ernstig zorgen te maken. De gezamenlijke stock van honderden hoorns, van overleden en levende dieren, is makkelijk ettelijke miljoenen euro’s waard op de zwarte markt. Vorig jaar was er al een diefstal van educatief neushoornmateriaal in de zoo van het Engelse Colchester.

‘We zijn erg ongerust dat stropers vroeg of laat onze dierentuinen viseren’, zegt Lesley Dickie, de directrice van EAZA, dat 300 grote Europese dierentuinen overkoepelt. ‘Omdat die criminelen zich ook inlaten met drugs en wapen­trafiek vrezen we voor de veiligheid van onze dieren en ons personeel. We denken er zelfs aan alle hoorns van overleden neushoorns te vernietigen. Erg jammer, maar allicht hoogstnoodzakelijk.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud