reportage

Economie Zimbabwe heeft minder bureaucratie én meer cash nodig

Emmerson Mnangawa volgde Mugabe op. Hij leidt nu in de peilingen ©REUTERS

Zimbabwe gaat maandag naar de stembus. De nieuwe regering dient de dramatisch presterende economie eindelijk weer op gang te brengen.

Van onze correspondent in Zimbabwe, Niels Posthumus

BULAWAYO/HARARE – David Mouat (59) is een van de weinige ondernemers die al ruim twintig jaar het hoofd boven water weet te houden in Zimbabwe’s tweede stad, Bulawayo. Hij is mede-eigenaar van textielfabriek Justine Clothing. ‘Het is niet eenvoudig om een bedrijf te runnen in dit land’, geeft hij hoofdschuddend toe. Al meerdere keren raakte hij alles kwijt en kon hij weer helemaal opnieuw beginnen – de laatste keer na de hyperinflatie die Zimbabwe in 2009 van zijn munt beroofde.

Aanhangers van Nelson Chamisa van oppositiepartij MDC ©AFP

Ook nu is het weer crisis. Dit keer kampt Zimbabwe, in aanloop naar de presidentsverkiezingen van maandag, met ernstige tekorten aan cash geld. De Amerikaanse dollar is inmiddels het betaalmiddel in het land. En dat ging even goed. Maar doordat Zimbabwe meer importeert dan uitvoert, en doordat veel Chinese leveranciers uitsluitend in cash willen worden betaald, verdwijnen alle dollars die de overheid leent en die de mijnen verdienen al snel weer naar het buitenland.

‘Ook wij importeren onze basismaterialen’, legt Mouat uit. ‘En wil je daarvoor benodigde dollars verkrijgen, dan moet je die aanschaffen op de zwarte markt. Daar dien je via je mobiele rekening $1,70 over te maken om slechts $1 in cash te ontvangen.’ Hij zucht. ‘Het maakt alle import in Zimbabwe peperduur.’ Dat zijn bedrijf weet te overleven, komt doordat Mouat sinds het begin van de cashcrisis naast zijn kledingproductie ook luxe safari’s is gaan organiseren. ‘Daarmee haal ik zelf “goedkope” dollars op bij toeristen, die ik vervolgens gebruik voor mijn import.’

Vreedzamer verkiezingen, maar ook echt eerlijk?

De verkiezingen in Zimbabwe van maandag lijken vreedzamer te zullen verlopen dan die onder ex-president Robert Mugabe. Maar meldingen van intimidatie en van dreiging met geweld komen toch ook nu wel degelijk weer op grote schaal binnen bij organisaties als We The People, die incidenten van verkiezingsfraude en -geweld documenteert. ‘Het fysieke geweld van vroeger heeft plaats gemaakt voor dreiging met geweld’, legt Fidelis Mudimu van We The People uit.

‘Die ontgaat internationale waarnemers die maandag aanwezig zijn waarschijnlijk. Want ze speelt zich niet af op de verkiezingsdag zelf, maar in de maanden daarvoor. En ja, dreiging werkt. Zij is al heel reëel voor ons Zimbabwanen. Het trauma van 2008 zit diep.’ In dat jaar vielen er bij verkiezingsgeweld minstens 300 doden. Honderdduizenden mensen sloegen op de vlucht. Vooral op het platteland stemmen veel mensen slechts op regeringspartij Zanu-PF om een herhaling van dit geweld te voorkomen.

 

De Zimbabwaanse centrale bank probeerde het cashtekort in 2016 op te vangen met de introductie van de zogenaamde bondnote: een veredelde eigen munt, in de rug gesteund door een lening bij de African export-import bank (Afreximbank). Maar ook dat bood slechts kort soelaas. Aan bondnotes is inmiddels eveneens een tekort.

Toch is Mouat voorzichtig hoopvol over de toekomst. In november vorig jaar dwong het leger na 37 jaar president Robert Mugabe af te treden. Zijn opvolger Emmerson Mnangagwa beloofde Zimbabwe weer aantrekkelijk te maken voor buitenlandse investeerders. Dat maakt hem stilletjes vrij populair bij wat er nog over is van het bedrijfsleven in het land. En doordat op het platteland ook deze verkiezingen opnieuw aanhangers van de oppositie worden geïntimideerd – zij het minder gewelddadig dan onder Mugabe – lijkt Mnangawa de favoriet in de presidentsrace. Al is het verschil in de peilingen tussen hem en zijn belangrijkste uitdager, Nelson Chamisa van oppositiepartij MDC, niet groot.

Mnangagwa schrapte na zijn aantreden in november onmiddellijk grote delen van de omstreden wet die onder Mugabe bepaalde dat buitenlandse bedrijven in Zimbabwe meer dan de helft van hun aandelen in lokale handen moesten laten overgaan. Hij bezwoer ook de bureaucratie en corruptie aan te pakken.

‘Dat is hard nodig’, meent Mouat. ‘Het kost weken om één container met stoffen vanuit Zuid-Afrika het land in te krijgen. De bureaucratie in Zimbabwe is mijn grootste vijand. Maar ik geloof dat Mnangagwa wel enigszins begrijpt wat het bedrijfsleven nodig heeft.’

Alex Goosen (63) is een paar straten verderop veel minder positief. Hij hoopt dat Chamisa de verkiezingen wint. ‘Met Mnangagwa gaat niets werkelijk veranderen’, verzekert de voormalige boer die tegenwoordig een vleesverwerkingsbedrijf leidt. Goosen bouwde in de jaren tachtig een groot agrarisch imperium op van zestien boerenbedrijven, maar raakte dat kwijt tijdens de gewelddadige bezettingen van boerderijen van witte boeren aan het begin van deze eeuw. ‘Mijn bedrijf was zo’n 50 miljoen euro waard’, zegt hij. ‘Maar nadat ze me in 2005 een paar weken hadden opgesloten, bijna al mijn 6.000 runderen hadden geroofd, mijn apparatuur hadden verkocht en mijn land onderling hadden verdeeld, had ik alleen deze vleesverwerkingsfabriek nog over.’

Het probleem is volgens hem dat in Mnangagwa’s regering veel dezelfde ministers zitting hebben als onder Mugabe. ‘Neem Obert Mpofu, die is gewoon weer minister van Binnenlandse Zaken, terwijl hij een moordenaar is en hij nota bene de meeste van mijn boerderijen heeft ingepikt. Als je zo’n man dan toch weer in de armen sluit, sta je niet voor werkelijke verandering in dit land.’

Oppositiekandidaat Nelson Chamisa ©AFP

Zimbabwe moet in ieder geval weer meer goederen gaan produceren. Bijna alle fabrieken sloten hun deuren toen de hyperinflatie tien jaar geleden de economie verwoestte. En van de paar bedrijven die daarna weer opkrabbelden, gingen de afgelopen jaren vele alsnog ten onder aan de oplopende importkosten door het cashtekort. De industrieterreinen van Bulawayo huisvesten bijna uitsluitend lege productiehallen, aan wegen vol kraters van gaten. Een paar fabrieken zijn omgebouwd tot kerk.

Om weer te gaan produceren heeft Zimbabwe investeringen nodig, vooral uit het buitenland. Langton Mabhanga, voorzitter van de National Business Council of Zimbabwe, weet zeker dat die er na de verkiezingen gaan komen.’ De reputatie van Zimbabwe is al aan het veranderen’, zegt hij in de lobby van het statige Rainbow Tower hotel in Zimbabwe’s hoofdstad Harare. ‘Sinds Mugabe is vertrokken, zijn we geen pariastaat meer. En Mnangagwa begrijpt dat de staat niet op de stoel van het bedrijfsleven moet gaan zitten. Hij probeert een meer marktgedreven economie te creëren.’

Mabhanga ziet voor de toekomst wel iets in een vrijhandelszone met Zuid-Afrika. ‘In dat geval kunnen wij de Zuid-Afrikaanse rand aannemen als officieel en enig betaalmiddel, waardoor ons cashtekort zich makkelijker laat oplossen dan wanneer we in dollars blijven betalen. Chinese exporteurs willen heus niet opeens in cash rands worden betaald. Zij zullen dan eindelijk vaker instemmen met girale betalingen. En voor Zuid-Afrika is het aantrekkelijk omdat zij dan eenvoudig hier in Zimbabwe kan gaan produceren voor de lokale markt. Dat bespaart geld.’

Niet ver van het Rainbow Tower hotel staat Garikayi Makuyah (35) op een heuvel. Hij kijkt uit over Harare. De plek is het startpunt van de stadswandelingen die zijn bedrijf Harare Township Tours aanbiedt. ‘Mijn klanten zijn vooral expats uit Europa en toeristen uit China’, zegt hij tevreden lachend. ‘Die betalen cash in dollars. Dus ik heb iets minder last van het geldtekort.’

Toch is het ook in zijn belang dat de veranderingen die in november zijn ingezet blijven voortduren – wie de verkiezingen ook wint. Want het beruchte regime van Mugabe, de gewelddadige boerderijbezettingen begin deze eeuw en alle economische crises die elkaar daarna opvolgden hebben ervoor gezorgd dat er nog maar bar weinig mensen op vakantie gaan naar Zimbabwe.

Makuyah hoopt dat dit met het nieuwe elan van zijn land zal veranderen. En Mnangagwa’s belofte om corruptie aan te pakken heeft ook een positief effect op zijn bedrijf: het vergroot de winst. ‘Ik moest vroeger tijdens rondleidingen op allerlei plekken geld betalen aan lokale Zanu-PF-leiders, om met mijn toeristen door hun wijk te mogen. Dat soort corruptie is, samen met Mugabe, sinds november verdwenen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content