Geweld en mythes houden eboladreiging in stand

Dit weekend arriveerde voor het eerst een ebola-patiënt in Goma. ©AFP

Het oosten van Congo krijgt de ebola-epidemie maar niet onder controle. Dit weekend bereikte voor het eerst een zieke man Goma. Een uitbraak in de de dichtbevolkte grootstad zou desastreuze gevolgen hebben.

Het besmettelijke ebolavirus heeft zondag de Congolese stad Goma bereikt. Die gebeurtenis wordt al maandenlang gevreesd omdat de dichtbevolkte miljoenenstad een ideale broeihaard is en vlak bij Rwanda ligt. Dagelijks steken tienduizenden mensen de grens over, waardoor de ziekte zich makkelijk kan verspreiden. Een uitbraak in Goma kan de epidemie doen ontsporen.

Zover is het nog niet, nuanceerde het Congolese ministerie van Volksgezondheid gisteren. Voorlopig gaat het om een alleenstaand geval. Het slachtoffer was een priester die met de bus uit Butembo kwam, een stad in Noord-Kivu waar de ziekte veel voorkomt. Hij zou daar in een kerk een preek hebben gehouden en ebolapatiënten hebben aangeraakt. De autoriteiten stuurden de zieke man meteen terug en spoorden zijn 18 medepassagiers op. Zij worden nu 21 dagen in de gaten gehouden.

Tienduizenden doden

'Op dit moment is er geen uitbraak in Goma', zegt Marc Van Ranst, viroloog aan de KU Leuven. 'Het virus is er gewoon gepasseerd. Een echte uitbraak zou desastreuze gevolgen hebben. We spreken over een scenario van tienduizenden doden.'

Op dit moment is er geen uitbraak in Goma. Het virus is er gewoon gepasseerd. Een echte uitbraak zou desastreuze gevolgen hebben.
Marc Van Ranst
Viroloog KU Leuven

Nu al geldt de ebola-epidemie in Congo als de tweede grootste ooit. Tussen 2014 en 2016 vielen in meerdere West-Afrikaanse landen meer dan 11.000 doden. In Congo staat de teller tot nu toe op 1.655 doden, terwijl 694 mensen genazen. Nieuw is de ziekte er niet, het gaat om de tiende uitbraak in 40 jaar. Maar ondanks de uitgebreide ervaring en een goed werkend vaccin raakt ze maar moeilijk onder controle.

Dat heeft alles te maken met de plaats waar het virus uitbrak. 'Alle ebola-uitbraken ontstaan dicht bij het oerwoud', zegt Ivan Godfroid, die voor Rikolto (Vredeseilanden) in Butembo werkt. 'Wilde dieren dragen de ziekte over op mensen die dicht bij het woud leven. Vroeger waren de uitbraken vaak klein omdat het om dunbevolkte, landelijke gebieden ging. Maar nu brak de ziekte dicht bij de stad Beni uit. De bevolking is daar erg mobiel. Ze reist voortdurend heen en weer, naar haar familie of stukken grond. En het virus glipt mee.'

Gewapende rebellen

Bovendien sluimert het virus in het oosten van het land, dat al 25 jaar instabiel is en geterroriseerd wordt door verschillende gewapende groepen. Dat maakt het niet evident om de uitbraak te overmeesteren. In de stad Beni raakte ze niet onder controle omdat de stad meerdere keren werd aangevallen, waardoor er chaos ontstond en een groot deel van de bevolking wegvluchtte.

Door die oorlogssituatie zijn internationale medische teams weigerachtig om naar de regio af te zakken, dus klaren de Congolezen de klus zelf. Dat is niet zonder gevaar. Ebolacentra worden regelmatig aangevallen en in brand gestoken en personeelsleden worden vermoord. Ook dit weekend stierven twee gezondheidswerkers.

'Er is geen eenduidige verklaring voor die gerichte aanvallen op ebolacentra', zegt Godfroid. 'Volgens mij heeft het te maken met de pogingen van gewapende rebellengroepen om het gebied te ontvolken. De buurlanden van Congo willen maar wat graag grond inpikken en dan is ebola een interessant opportuniteit. De ziekte heeft de voorbije maanden veel meer mensen gedood dan de rebellen zelf.'

Vaccins met vergif

Veel Oost-Congolezen geloven dat de ebola-epidemie een smoesje is voor hulpverleners en rijke mensen als hoteleigenaars om meer geld te verdienen.
Ivan Godfroid
Regionaal directeur Rikolto (Vredeseilanden)

Daarnaast is het wantrouwen van de bevolking tegenover de hulpverleners groot. Veel Congolezen geloven niet dat ebola bestaat. 'De bevolking van Oost-Congo werd jarenlang afgeslacht zonder dat er een haan naar kraaide', zegt Godfroid. 'Niemand probeerde het geweld te stoppen. En dan opeens is er een ebola-uitbraak en verschijnen er honderden hulpverleners op het toneel. De mensen vinden dat verdacht. Ze geloven dat de epidemie maar een smoesje is voor hulpverleners en rijke mensen als hoteleigenaars om meer geld te verdienen.'

Een andere hardnekkige complottheorie is dat de regering in Kinshasa de ziekte importeerde om te voorkomen dat de mensen zouden stemmen in de presidentsverkiezingen eind 2018. Door de ebola-uitbraak werden de verkiezingen in Oost-Congo maanden uitgesteld, tot na de eedaflegging van de nieuwe president Félix Tshisekedi. De Oost-Congolezen zijn ook bang dat de vaccins vergif bevatten en dat de hulpverleners hun familieleden zullen afmaken. Soms verstoppen ze zieke mensen, waardoor de epidemie zich verder verspreidt.

'Lokale organisaties proberen die mythes te ontkrachten', zegt Godfroid. 'Dat lijkt succes te hebben. Het is ook nodig. De ziekte kan maar overwonnen worden als de hele bevolking overtuigd is en zich aan de voorzorgsmaatregelen houdt.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n