Jihadisten maken steile opmars in Afrika

Soldaten houden de wacht bij de luchthaven van Diffa in Niger ©AFP

Islamitische Staat in een adem noemen met Syrië en Irak? Dat is al even niet meer het volledige plaatje, want het Afrikaanse continent valt de voorbije tien jaar steeds meer ten prooi aan jihadistisch geweld.

Aangeslagen kijkt Brigi Rafini, de Nigerese minister van Binnenlandse Zaken, naar de tientallen graven. Minstens 100 doden liggen zij aan zij, onder een hoopje stoffige okerkleurige aarde.

Zaterdag vielen terroristen op motorfietsen gelijktijdig twee dorpen aan in West-Niger. Het bloedbad is slechts een in een lange lijst, want niet alleen in Niger, maar op het volledige Afrikaanse continent vinden terroristische groeperingen vruchtbare grond.

Nieuw platform

'Sinds 2011 is de trend verontrustend', zegt de Nigeriaanse onderzoeker Akinola Olojo van het Institute for Securty Studies aan De Tijd. De snelst groeiende activiteiten bevinden zich in de Sahelregio, de Hoorn van Afrika en Mozambique.

De cijfers zijn niet min. In 2020 waren er 4.161 aanvallen van islamistische groepen in Afrika (cijfers tot juni). In 2011 waren dat er 'nog maar' 693.

4.161
aanvallen VAN ISLAMIsTISCHE GROEPEN IN AFRIKA
In 2011 waren dat er 693.

'Terreurgroepen springen in decennia oude gaten', zegt Olojo vanuit Senegal. 'Ineffectieve staatsinstellingen bijvoorbeeld, en de langdurige verwaarlozing van grote groepen, niet in het minst jongeren. Stel die kwetsbare bevolkingsgroepen bloot aan de kracht van een ideologie en dat is wat gebeurt.'

Na bijna tien jaar oorlog kwam in oktober 2019 een einde aan het kalifaat in Irak en Syrië. 'Zeker na die ondergang werd Afrika van groot strategisch belang voor IS', zegt Olojo. 'Ze zien het als een platform voor hun uitbreiding of heropbouw.'

Aantrekking

Islamistische groeperingen lijken weinig moeite te hebben om mensen te rekruteren. Het continent barst van de jongeren die gedesillusioneerd zijn door werkloosheid en armoede.

Toch zijn de profielen divers. Het verhaal lijkt niet zo anders dan in onze contreien. In het eerste decennium van 2010 sloten zich vaak erg jonge Europeanen aan bij IS. Hun drijfveren om naar Syrië te vertrekken, waren erg verschillend.

Sommigen worden aangetrokken door het ideologische verhaal en de zoektocht naar identiteit. Anderen hebben vooral sociaal-economische of politieke grieven. Evengoed speelt wraak soms een rol.
Akinola Olojo
Onderzoeker aan Institute for Securty Studies

'Sommigen worden aangetrokken door het ideologische verhaal en de zoektocht naar identiteit', zegt Olojo. 'Anderen hebben vooral sociaal-economische of politieke grieven. Evengoed speelt wraak soms een rol.'

Total evacueert

Vooral het Noorden van Mozambique baart Olojo zorgen. 'Sinds 2017 is er een golf van dodelijke aanvallen. Onthoofdingen, ontvoeringen en moorden.' Het epicentrum is de noordelijke provincie Cabo Delgado.

Jihadistische geweld laait zo hoog op dat de Franse groep Total maandag een deel van haar werknemers per vliegtuig evacueerde. Het bedrijf neemt 'alle nodige maatregelen om de veiligheid van het personeel en de onderaannemers te waarborgen', klonk het in een verklaring.

Maandag evacueerde de Franse groep Total een deel van haar werknemers uit Noord-Mozambique. Het miljardenproject zou zijn opgeschort.

Volgens het nieuwsagentschap Zitamar schortte de Franse energiereus ook het miljardenproject op. Total is er de grootste buitenlandse investeerder en boort naar vloeibaar aardgas vanop het schiereiland Afungi. Total betaalde in september 2019 3,16 miljard euro voor een aandeel van 26 procent in het project dat in 2024 met productie zou beginnen.

De gasrijke provincie Cabo Delgado komt steeds meer in de greep van de rebellen van Al-Shabaab, gelinkt aan IS. Op 9 november veranderden ze een voetbalveld in een executieterrein. Meer dan 50 mensen werden onthoofd en in stukken gehakt. Op 1 januari volgde opnieuw een aanval dicht bij de Total-site. Het was de aanleiding voor de evacuatie van een deel van het Total-personeel.

Congo

Ook in Congo dook IS opeens op. In april 2019 eiste de jihadistische groep voor de eerste keer een aanval op in het oosten van Congo aan de grens met Oeganda. Dinsdag was er opnieuw aan moordpartij bij Beni, in de provincie Noord-Kivu. 21 mensen werden op een 'brutale manier' omgebracht. De helft waren vrouwen.

Hoe kregen rebelbewegingen, waaronder jihadistische, opeens voet aan de grond in Congo? Professor Kristof Titeca van de Universiteit Antwerpen ziet de beperkte economische vooruitzichten als een van de belangrijkste voedingsbodems. 'Jongeren worden geronseld in moskeeën en vaak gelokt met de belofte van werk.'

Titeca wijst vooral op het gevaar van de rebellenbeweging Allied Democratic Forces (ADF). De in oorsprong Oegandese rebellenbeweging is de meest actieve en wrede groep. 'Het ADF was lang een slapende cel in Congo, maar zeker vanaf 2018 gaat het hard.'

Het ADF zwaait met de IS-vlag in Congo.
Kristof Titeca
Professor Universiteit Antwerpen

Vanaf dan gaat IS zich bemoeien met de groep. 'Ze eisen het ADF op als een soort franchise. Een lokale IS-tak in Subsahara Afrika.' Toch wijst Titeca ook op voorzichtigheid. 'IS gebruikt die bewegingen vaak voor publiciteit, om zichzelf groter te maken. Maar toch, het ADF zwaait met de IS-vlag in Congo. Ook maakt ze gebruik van het persbureau van IS.'

Niet alleen militair

Een simpel antwoord op deze explosie van geweld bestaat niet. 'Er is geen gemakkelijke of snelle oplossing', zegt Olojo. 'In Oost- en West-Afrika zien we vaak een militaire reactie. Maar dit complex probleem vraagt een meervoudige strategie.'

Die is niet min. 'Versterk regionale samenwerking, zeker op het gebied van de inlichtingendiensten. Pak terreurdaden en mensenrechtenschendingen strafrechtelijk aan. Doe iets aan de sociaal-economische achterstand. Versterk de rechtsstaat. Betrek de privésector, bijvoorbeeld voor grensbeheer, en werk samen met de lokale besturen, gemeenschappen en het plaatselijke middenveld. Dat is een hele boterham en niet simpel, maar wel nodig.'

Toch blijft het militaire antwoord vaak dominant. Frankrijk is aanwezig met de missie Barkhane, maar die stokt. Begin januari vielen 5 Franse doden in de Sahel. Daarmee komt het dodental sinds de start van de militaire operatie in 2013, op 50.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud