analyse

‘Na Mugabe volgt meer van hetzelfde. Of erger'

Het leger wil met haar actie vermijden dat Grace Mugabe haar man zou opvolgen als president. ©AFP

Het einde van president Robert Mugabe lijkt nabij in Zimbabwe, nu het leger de macht heeft gegrepen. Ex-vicepresident Mnangagwa lijkt de gedoodverfde nieuwe leider. De vraag is of met hem veel zal veranderen.

‘Ik was verbaasd maar ook blij. Ook onder vrienden en collega’s bespeur ik een voorzichtige euforie’, beschrijft de 35-jarige Tendai de sfeer vanuit Harare na het nieuws dat het leger de nationale zender heeft overgenomen en Mugabe onder huisarrest staat. ‘We snakken al zo veel jaren naar verandering en werkelijk alles is beter dan een Mugabe-dynastie met Grace als volgend president’, vindt de man, die vanwege zijn werk als politiek adviseur bij een ambassade anoniem wil blijven.

Tussen Gucci Grace en Team Lacoste

In Harare reden tanks door de straten, maar bleef het vooralsnog rustig. ©BELGAIMAGE

In de regeringspartij Zanu-PF woedt al jaren een hevige machtsstrijd over wie de hoogbejaarde Mugabe (93), al 37 jaar aan de macht, zal opvolgen. De strijd gaat nog tussen twee facties met de veelzeggende bijnamen Gucci Grace en Team Lacoste. De eerste verwijst naar de koopgekke presidentsvrouw Grace Mugabe (52), die door jongere politici van de G40 (Generatie 40) wordt gesteund. De tweede - 'Team Lacoste' - refereert aan het beroemde krokodilembleem op Lacoste-polo’s en aan ‘de krokodil’, de bijnaam van vicepresident Emmerson Mnangagwa (75). Hij geniet de steun van oudere politici, het leger en machtige oorlogsveteranen.

Die oude garde moet niets hebben van de presidentsvrouw omdat ze niet heeft meegevochten in de onafhankelijkheidsstrijd in Zimbabwe in de jaren 80. Veel Zimbabwanen zien dat als een belangrijke vereiste voor een politieke carrière. Bovendien heeft Grace zich meerdere keren beledigend uitgelaten over oorlogsveteranen en zien veel inwoners haar als een haatdragend persoon die enkel op macht uit is.

Dat Mugabe vorige week zijn oude kameraad en gedoodverfde opvolger Mnangagwa plots ontsloeg, moet voor het leger de laatste druppel zijn geweest.

Dat Mugabe vorige week zijn oude kameraad en gedoodverfde opvolger Mnangagwa plots ontsloeg, moet voor het leger de laatste druppel zijn geweest om tot ingrijpen te besluiten. De machtige oorlogsveteranen roepen Mugabe nu op af te treden. Mnangagwa, die naar eigen zeggen door doodsbedreigingen het land was ontvlucht, is volgens diverse bronnen al naar Zimbabwe teruggekeerd. Veel Zimbabwanen verwachten dat diens ontslag ongeldig wordt verklaard, dat hij terugkeert als vicepresident en mogelijk zelfs op korte termijn tot president wordt benoemd, hoewel dat ook op het partijcongres in december kan gebeuren.

‘Mnangagwa is de beste kandidaat om Zimbabwe in rustiger vaarwater te krijgen en economisch weer op te bouwen’, verwoordt de 28-jarige masterstudent Clyton Mundy de mening van veel van zijn landgenoten. De jarenlange Mugabe-loyalist zou de steun van de internationale gemeenschap genieten omdat hij met zijn brede aanhang voor een stabiele politieke transitie en broodnodige economische hervormingen kan zorgen.

Geweldsverleden

Vicepresident Emmerson Mnangagwa (75) wordt de 'krokodil' genoemd omwille van zijn geweldsverleden. ©AFP

Maar andere Zimbabwanen zijn veel kritischer. ‘Het ingrijpen van het leger is geenszins bedoeld om de democratie te waarborgen. De oude garde politici probeert zo enkel haar belangen veilig te stellen’, stelt de 40-jarige Zimbabwaanse mensenrechtenactivist Thomas Sithole. ‘En met Mnangagwa is de kans op een voortzetting van het repressieve regime groot. Misschien wordt het zelfs nog erger.’

In grote delen van het land wordt de politicus diep gehaat door het geweldsverleden waar hij de bijnaam ‘krokodil’ aan overhoudt. Zo is Mnangagwa berucht om het bloedig neerslaan van de oppositie in 2008, toen Mugabe de verkiezingen dreigde te verliezen. Ook zou hij een belangrijke rol hebben gespeeld in het in de kiem smoren van een dreigende opstand in de Matabeleland-provincie, waarbij in de jaren 80 zo’n 20.000 mensen omkwamen.

Geld ophalen

In Harare haalden mensen druk geld af van hun rekening. ©REUTERS

In Harare, waar onder andere bij Mugabes ambtswoning schoten zijn gehoord, nemen veel burgers ondertussen het zekere voor het onzekere. Voor de banken vormden zich de afgelopen dagen lange rijen Zimbabwanen die gauw hun laatste spaargeld wilden opnemen. Het internationale vliegveld vult zich met steeds meer mensen die het land proberen te verlaten.

Wegens de politieke onrust hebben de Amerikaanse en de Britse ambassade in Harare hun personeel en burgers geadviseerd binnen te blijven. Ook de Europese Commissie heeft via een woordvoerder haar zorgen uitgesproken en roept op tot ‘dialoog en een vreedzame oplossing voor deze crisis’.

Internationale journalisten suggereren dat China achter de schermen heeft aangedrongen op de machtsovername in Zimbabwe.

In zijn rol als voorzitter van SADC, een samenwerkingsverband van 15 Zuid-Afrikaanse landen, heeft de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma een delegatie naar Harare gestuurd die vermoedelijk gaat bemiddelen tussen Robert Mugabe en het leger. Zuma heeft zelf met Mugabe gebeld en die bevestigde hem dat zijn gezin onder huisarrest staat maar ‘okay’ is.

Zimbabwe

Na een bloedige guerrillastrijd tegen een blank minderheidsbewind werd Zimbabwe, tot dan Rhodesië genaamd, in 1980 onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk. Sindsdien regeert verzetsleider Robert Mugabe het Zuidoost-Afrikaanse land met harde hand.
Zimbabwe teert vooral op zijn land- en mijnbouw. De export van bodemrijkdommen - van tabak, graan, vee en koffie tot goud, diamant, koper en ijzererts - implodeerde echter toen Mugabe eind jaren 90 de landerijen van blanke boeren confisqueerde. Buitenlandse investeerders trokken weg, internationale sancties isoleerden het land nog meer. Van 1998 tot 2008 verkeerde ’s lands economie in een voortdurende recessie.
Hyperinflatie
tot 500 miljard procent maakte de Zimbabwaanse dollar waardeloos, waardoor die in 2015 afgeschaft werd. De 16 miljoen Zimbabwanen, van wie ruim driekwart onder de armoedegrens leeft, betalen nu vooral in Amerikaanse dollar of Zuid-Afrikaanse rand.

De strijdkrachten zelf ontkennen dat er sprake is van een ‘coup’ en stellen dat het om een ‘tijdelijke, corrigerende maatregel’ gaat. ‘Het leger zegt dat alleen om steun te krijgen van de regio en de internationale gemeenschap’, stelt Zimbabwe-kenner Hugo Knoppert van het in Nederland gevestigde samenwerkingsverband Zimbabwe Watch.

Sommige internationale journalisten suggereren zelfs dat China achter de schermen heeft aangedrongen op de machtsovername. Zo vloog generaal Constantino Chiwenga, de hoogste commandant van het Zimbabwaanse leger, enkele dagen geleden naar China voor een gesprek met China’s hoogste militair Li Zuocheng. Direct na zijn terugkeer gaf de Zimbabwaanse commandant een opmerkelijke speech waarin hij aankondigde dat het leger zou ingrijpen als Mugabe ‘de revolutie zou kapen’. De dag erna rolden de pantserwagens Harare binnen. China heeft enorme belangen in de grote minerale rijkdommen van Zimbabwe.

Verkiezingen

Het leger lijkt de jongste dagen druk bezig de macht van de G40-coalitie te beknotten. Meerdere kopstukken van de beweging zijn al gearresteerd, onder wie de minister van Financiën. ‘Ik vrees dat de belangrijkste mensen van de G40 in levensgevaar zijn’, stelt Zimbabwe-kenner Knoppert.

Voor volgend jaar stonden presidentsverkiezingen gepland, maar het is onduidelijk of die doorgaan. En doordat de oppositie de jongste jaren sterk is verzwakt, is het de vraag of er een serieuze oppositiekandidaat zal zijn die voldoende financiële middelen heeft en is opgewassen tegen de nog altijd overheersende macht van Zanu-PF.

‘Het einde van het tijdperk-Mugabe is goed nieuws, maar ik vind dat wij Zimbabwanen de kans moeten krijgen om onze nieuwe leiders te kiezen. Helaas betwijfel ik of we ooit die mogelijkheid zullen krijgen’, zegt Sithole, die de huidige situatie ‘beangstigend’ vindt. ‘Zodra het leger van de macht heeft geproefd, zal het die niet meer loslaten.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud