reportage

‘Als alle presidenten doodvallen, is het opgelost'

Een Syrische vluchtelinge die met haar drie nichtjes naar de Turkse grensprovincie Hatay gevlucht is. © Getty Images ©Getty Images

Velen vrezen dat het staakt-het-vuren in Idlib slechts een pauze is. De tegenstellingen tussen Turkije en Rusland blijven groot. Ondertussen neemt de humanitaire crisis volgens de VN ‘gruwelijke proporties’ aan. De Tijd ging naar de Turks-Syrische grens, waar iedereen zweeft tussen hoop en wanhoop.

Het is bijna idyllisch. Heuvels met vers groen gras, grazende schapen en geiten. Een oud Turks koppel dat zijn ontbijt onder een vroege lentezon nuttigt. Je zou bijna vergeten waar we zijn. Ware het niet dat we al even langs een 764 kilometer lange betonnen grensmuur rijden. Daarachter ligt Idlib. Een agrarisch gebied dat uitgroeide tot het laatste rebellenbolwerk tegen de Syrische president Bashar al-Assad.

‘In veel opzichten is Noordwest-Syrië een kindercrisis’, zegt VN-woordvoerder David Swanson vanuit Hatay, de Turkse provincie die aan Syrië grenst. ‘81 procent van de 965.000 mensen die sinds begin december op de vlucht zijn geslagen, zijn vrouwen en kinderen. En dat in een gebied waar al twee op de drie mensen afhankelijk zijn van humanitaire hulp. We doen wat we kunnen maar de uitdaging is enorm.’

Dat is ook te horen in Reyhanli, een Turks stadje vlak tegen de grens. Hier bevindt zich de belangrijkste internationaal erkende doorgang voor humanitaire hulp aan Syrië. Het is meteen de enige doorgang naar Idlib.

Russisch veto

Bijna had de humanitaire corridor niet meer bestaan. Rusland heeft, met ruggensteun van China, met zijn veto in de VN-Veiligheidsraad gezwaaid. Internationale hulp is niet nodig, klonk het. Assad kon dat zelf wel aan. Met veel diplomatiek getouwtrek van onder meer België kwam er toch een compromis. De doorgang kon open blijven. Twee andere, in Irak en Jordanië, werden wel gesloten.

Dat politieke spel maakt van de grensovergang in Reyhanli dé levensader voor honderdduizend gezinnen achter de witte grensmuur. ‘Vandaag laden we 79 vrachtwagens in’, zegt Mazlum Güzel van het Wereldvoedselagentschap van op het ‘depot’. ‘Het gaat vooral om tenten, eten, matrassen en luiers. We bereiken 1,5 miljoen mensen in Noord-Syrië.’

Eergisteren nog was hier een Amerikaanse delegatie. Na haar bezoek beloofde de Amerikaanse VN-ambassadeur Kelly Craft 108 miljoen dollar extra humanitaire hulp. Ook de Europese Commissie, bondskanselier Angela Merkel en België deden al een duit in het zakje. Minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander De Croo (Open VLD) beloofde 14 miljoen ‘extra’ middelen. Al zijn er vragen bij die inspanning. Al vijf jaar geeft België een soortgelijk bedrag. Een door de groene fractie ingediende ontwerpresolutie roept op tot meer middelen. Ze wordt volgende week in de Kamer besproken.

Totale catastrofe

Hoe dan ook blijft het de vraag of die hulp tot in Syrië geraakt. Momenteel wel. Maar in juli buigt de Veiligheidsraad zich opnieuw over de doorgang. Een nieuw Russisch veto is niet uitgesloten. ‘Als dat gebeurt, wordt het een totale catastrofe’, zeggen alle VN-actoren op het terrein. ‘Het is simpel’, zegt Mazlum terwijl we in een enorme vrachtwagen staan die tot de nok met voedselpakketten is gevuld. Suiker, bonen, kip en groeten in blik. ‘Zonder eten ga je dood.’

Ondertussen staan alle vrachtwagens vertrekkensklaar. We volgen de colonne tot de grens. Verder mogen we niet. Behalve wat journalisten die wachten op een akkoord tussen de Turkse president Recep Tayyip Erdogan en zijn Russische evenknie Vladimir Poetin, is er ook een oude man. Ietwat nerveus staat hij aan de metalen spijlen van de grenspost. Hassan wacht samen met zijn kleinzoon op zijn schoondochter. Ze bezocht haar familie in Syrië. Is dat niet te gevaarlijk? ‘Nee hoor’, zegt Hassan. ‘Het is vlak naast de grens. Ze wordt beschermd door de Turkse soldaten.’

Volgens mij bouwen ze best een groot kamp in Syrië voor de drie miljoen mensen die vastzitten in de smalle strook vlak bij de Turkse grens.
Hassan

Wat denkt hij van de 3 miljoen mensen die vastzitten op een smalle strook tegen de Turkse grens? ‘Ze blijven beter daar. Beter voor hen én voor ons. Volgens mij bouwen ze best een groot kamp in Syrië.’

Grijze wolven

In Hatay is 28 procent van de bevolking vluchteling. ‘Genoeg is genoeg’, klinkt het niet alleen bij Hassan maar bij zo goed als elke Turk. Een beetje onverwacht maakt Hassan het gebaar van de Grijze Wolven. Wijsvinger en pink in de lucht, de ander vingers op de duim. ‘Wat Erdogan in Idlib doet is goed. Maar de MHP (de extreemrechtse coalitiepartner van Erdogan, red.). is nog beter.’

Een popelende kleinzoon onderbreekt de lofrede van zijn opa. Tussen de vrachtwagens ziet hij zijn moeder die net de grens is overgestoken. De twee vliegen elkaar in de armen. Terwijl we op het punt staan terug te rijden naar Antakya, de hoofdstad van de provincie Hatay, roept de Syrische gastvrijheid ons binnen in een geïmproviseerd tentenkamp langs de kant van de weg.

In de tent van een jong Syrisch koppel krijgen we Syrische koffie. Hun zonen springen enthousiast rond op de kussens en tapijten. Hun familie is nog steeds in Idlib. ‘Hun verhalen houden ons ’s nachts wakker. Ze wachten om te sterven of te leven.’ Het liefst wil het koppel naar Europa. ‘Toen we hoorden dat de grens met Griekenland openstond, stonden we vertrekkensklaar’, zegt de vader van nog geen 29. ‘Maar toen zag ik de beelden van de Griekse politie. Dat kan ik mijn twee jongens niet aandoen.’

Vorige week werden duizenden vluchtelingen gelokt door de oproep van Erdogan. Een mogelijke nieuwe instroom van vluchtelingen uit Idlib was voor Erdogan de druppel te veel, zeker zonder voldoende militaire en humanitair steun van de EU en de VS, aldus Ankara.

Het zijn communicerende vaten. Geen steun aan de Turks-Syrische grens? Dan knijpt Turkije een oogje dicht voor overstekende vluchtelingen aan de Turks-Griekse grens. Uiteindelijk bleef het gezin in Turkije. ‘Zonder toekomst. Zonder werk.’ Naar waar wilden ze doorreizen? ‘Zweden of België.’

Dit is geen verhaal van Turkije of Syrië alleen. De Europeanen hebben meer politici nodig als Angela Merkel. Zij ziet het probleem en doet er iets aan.
Hikmet Çinçin
voorzitter kamer van koophandel van de Turkse grensprovincie Hatay

‘Elke familie heeft een tragisch verhaal’, zegt Hikmet Çinçin, de voorzitter van de kamer van koophandel en industrie in Hatay. Net als veel Turken, Erdogan incluis, haalt Çinçin uit naar Europa. ‘Dit is geen verhaal van Syrië of Turkije alleen. Jullie hebben meer politici nodig als Merkel. Zij ziet het probleem en doet er iets aan. Zonder hulp zullen mensen de grens blijven oversteken.’ De grens met Griekenland? ‘Ja’, zegt Çinçin, ‘maar ook die met Turkije. Elke nacht steken Syriërs over met de hulp van smokkelaars.’

Corona

Ondertussen sijpelen de eerste berichten binnen over de deal tussen Erdogan en Poetin. Çinçin wuift ze weg. ‘Een theater. Hoogstens een pauze.’ De kern van de ergernissen tussen Turkije en Rusland is er inderdaad niet mee opgelost. Net als bij het vorige akkoord moeten de terroristische groeperingen weg uit het gebied. Turkije is daar toen niet in geslaagd. Dat was het excuus voor Rusland om alle registers open te trekken.

Op de vraag wat de oplossing kan zijn, antwoordt Çinçin cynisch. ‘Als morgen alle presidenten doodvallen, is het probleem opgelost.’ Ook Erdogan? ‘Nee, die is onsterfelijk.’

Maar wat nu? ‘Het staakt-het-vuren moet vooral standhouden’, zegt VN-woordvoerder Swanson. ‘Zo kan er op korte termijn meer hulp worden geboden.’ Na het nietsontziende geweld van de jongste maanden lijkt dat inderdaad dringend. ‘Ook medische hulp’, zegt Swanson. ‘Het Syrische regimeleger bombardeerde elf medische centra. Noodgedwongen moesten 94 centra de deuren sluiten. De vrees voor ziektes en infecties is reëel.’

Ook het coronavirus? Daar circuleren de gekste verhalen over. Donderdag zag de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) in Syrië zich genoodzaakt tot een reactie. ‘De WGO weerlegt alle verkeerde informatie die op sociale media circuleert met betrekking tot Covid-19 in Syrië’, klonk het in een persbericht. In Syrië is er officieel nog geen enkel geval gedetecteerd.

Wel worden voorbereidingen getroffen, ook in de vorm van laboratoriumkits. ‘Maar’, zegt de directeur-generaal van de WGO, ‘onze eerste vijand is niet het virus, wel de angst en de geruchten erover.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud